III CZP 77/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes J. Pawlak. Sędziowie: W. Bryl (sprawozdawca), B. Łubkowski, Z. Masłowski, J. Majorowicz, M. Piekarski, K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Generalnej Prokuratury Z. Jędrzejczaka, w sprawie z powództwa Banku Inwestycyjnego III Oddział w W. przeciwko Henrykowi P. i in. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego, przekazanego przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 29 września 1967 r. do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego:"Czy w granicach kontroli zachowania formalnych wymagań rewizji (art. 375 k.p.c.) sąd rewizyjny może odrzucić rewizję, jako spóźnioną, jeśli sąd pierwszej instancji przywrócił termin do jej wniesienia?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Sąd rewizyjny z mocy art. 375 k.p.c. odrzuca rewizję, jeżeli sąd I instancji bezpodstawnie przywrócił termin do jej wniesienia. Uzasadnienie faktyczneZagadnienie prawne przedstawione składowi 7 sędziów Sądu Najwyższego dotyczy uprawnień sądu rewizyjnego w zakresie kontroli postanowień sądu I instancji przywracających stronie zainteresowanej uchybiony termin do wniesienia rewizji.Zagadnienie powyższe było przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego pod rządem art. 376 d. k.p.c. W postanowieniu z dnia 21.X.1953 r. C 88/53 (NP z 1954 r. nr 5-6, s. 186) Sąd Najwyższy wypowiedział tezę, że "zasadność przywrócenia terminu do wniesienia rewizji mieści się w granicach kontroli zachowania wymogów formalnych rewizji". W świetle wymienionego orzeczenia podstawę do badania zasadności przywrócenia terminu do wniesienia rewizji dawał sądowi rewizyjnemu przepis art. 376 d. k.p.c., według którego sąd rewizyjny bada z urzędu zachowanie wymagań formalnych, od których zależy dopuszczalność wniesienia, a więc i rozpoznania rewizji. Przywrócenie terminu bez podstawy prawnej jest równoznaczne z prolongatą terminu ustawowego. Nie może więc ono nastąpić według swobodnego uznania sądu, lecz muszą istnieć ku temu przesłanki ustawowe. Jeżeli zaś brak przesłanek ustawowych, to przywrócenie terminu nie może być uznane za skuteczne. Sąd rewizyjny miał zatem prawo - w świetle wymienionego orzeczenia - na podstawie art. 376 d. k.p.c. kontrolować zasadność przywrócenia terminu do wniesienia rewizji i w razie dojścia do wniosku, że brak było przesłanek ustawowych do takiego orzeczenia, powinien rewizję odrzucić. Takie stanowisko Sąd Najwyższy zajął także w orzeczeniu z dnia 25.VI.1958 r. I CR 302/58 (RPE z 1959 r. z 1, s. 337). Znalazło ono potwierdzenie w wielu nie publikowanych orzeczeniach Sądu Najwyższego oraz w piśmiennictwie prawniczym.Zachodzi pytanie, czy i jakie zmiany zaszły w stanie prawnym na skutek wejścia w życie nowego k.p.c. i czy obecnie w świetle art. 375 k.p.c. omawiane wyżej orzecznictwo zachowało nadal swą aktualność.Zestawiając treść przepisów art. 376 d. k.p.c. i art. 375 obecnego k.p.c. stwierdzić należy, że między obu przepisami zachodzi jedynie ta istotna różnica, iż w porównaniu z art. 376 d. k.p.c. obecny art. 375 k.p.c. wysuwa na pierwsze miejsce obowiązek sądu rewizyjnego żądania usunięcia braków, do których usunięcia strona nie była uprzednio wezwana, a dopiero potem przewiduje zwrot akt sądowi I instancji w celu usunięcia braków. Poza tym nie można w obu tych przepisach dopatrzyć się istotnej różnicy. W szczególności treść art. 376 d. k.p.c. i art. 375 obecnego k.p.c. nie wykazuje różnicy w kwestii uprawnień sądu rewizyjnego do kontroli postanowień sądu I instancji w zakresie przywrócenia stronie zainteresowanej terminu do wniesienia rewizji.Z tych względów również na podstawie art. 375 k.p.c. należy przyznać sądowi rewizyjnemu prawo kontroli postanowień sądu I instancji w kwestii przywrócenia terminu do wniesienia rewizji również pod rządem obecnie obowiązującego art. 375 k.p.c., gdyż nowy k.p.c. nie zawiera innych przepisów, które by dawały podstawę do odmiennej wykładni art. 375 k.p.c. niż ta, jaka była stosowana w stosunku do art. 376 d. k.p.c.W tym zakresie zachowuje aktualność orzecznictwo Sądu Najwyższego wykształcone na gruncie art. 376 d. k.p.c.Nie może stanowić podstawy do odmiennej wykładni art. 375 k.p.c. niż ta, jaka była stosowana w stosunku do art. 376 d. k.p.c., przepis art. 383 w związku z art. 363 § 2 k.p.c., skoro według art. 383 k.p.c. rozpoznaniu sądu rewizyjnego podlegają postanowienia poprzedzające wydanie wyroku, chyba że według przepisów kodeksu ulegały one oddzielnemu zaskarżeniu, a postanowienie przywracające stronie termin do wniesienia zostaje podjęte po wydaniu wyroku.Nie może również prowadzić do odmiennej wykładni art. 375 k.p.c. obecny art. 363 § 1 k.p.c., według którego orzeczenie staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Wprawdzie na postanowienie sądu I instancji przywracające stronie termin do wniesienia rewizji nie przysługuje zażalenie, skoro nie należy ono do żadnej kategorii postanowień przewidzianych w art. 394 § 1 pkt 1 - 11 k.p.c. i skoro nie może ono być przedmiotem rozpoznania przez sąd rewizyjny na mocy art. 383 k.p.c., jednakże nie staje się ono prawomocne z chwilą jego wydania, lecz podlega kontroli sądu rewizyjnego. Prawo bowiem dokonywania kontroli postanowień przywracających zainteresowanej stronie termin do wniesienia rewizji mieści się w art. 375 k.p.c., który, jak to wyżej wykazano, w swej istotnej treści nie różni się w rozważanej tu materii od art. 376 d. k.p.c. Art. 375 k.p.c. statuuje zasadę, że sąd rewizyjny jest uprawniony do badania wszelkich uchybień formalnych związanych z wniesieniem rewizji i że powinien odrzucić rewizję w razie stwierdzenia uchybień i nieusunięcia ich, jeżeli dadzą się usunąć, w wyznaczonym terminie.Zachowanie ustawowego terminu do wniesienia rewizji stanowi jeden z podstawowych wymagań formalnych związanych z dopuszczalnością rewizji. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby w konsekwencji do tego, że doniosłe z istoty swej postanowienia sądu I instancji nie podlegałyby w ogóle kontroli sądu rewizyjnego i wiązałyby sąd rewizyjny mimo ich błędności, co z kolei godziłoby w interes strony zainteresowanej w utrzymaniu wyroku I instancji. Stanowisko takie należałoby uznać tym bardziej za nieuzasadnione, że od postanowienia sądu I instancji oddalającego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia rewizji przysługuje zainteresowanej stronie zażalenie do sądu II instancji.Wyrażony wyżej pogląd co do dopuszczalności kontroli przez sąd rewizyjny postanowień sądu I instancji przywracających stronie termin do wniesienia rewizji znalazł potwierdzenie w orzeczeniu z dnia 3.II.1966 r. I PR 66/65 (OSPiKA z 1967 r. z. 7-8, poz. 176), w którym Sąd Najwyższy wypowiedział na gruncie obecnie obowiązującego k.p.c. tezę, że "kontroli sądu rewizyjnego podlegają postanowienia przywracające stronie termin do wniesienia rewizji i że kontrola ta mieści się w ramach art. 375 k.p.c.". W uzasadnieniu tego orzeczenia, wyrażającego kontynuację wykształconych w tym względzie poglądów pod rządem przepisów dawnego k.p.c., Sąd Najwyższy podkreślił, że uprawnienie sądu rewizyjnego do poddania kontroli postanowień sądów I instancji przywracających termin do wniesienia rewizji pozostaje poza unormowaniem zawartym w art. 383 k.p.c., który ma na względzie tylko postanowienia poprzedzające wydanie wyroku, a nie postanowienia powzięte po wydaniu wyroku. Postanowienia poprzedzające wydanie wyroku podlegają kontroli sądu rewizyjnego tylko na skutek rewizji danej strony, a nie na skutek zarzutu strony przeciwnej, która nie wniosła rewizji. Prawo sądu rewizyjnego do wspomnianej kontroli, jak to wyżej wywiedziono, mieści się w art. 375 k.p.c.Pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wymienionym wyroku skład sądzący niniejszą sprawę uznaje za trafny.Z przytoczonych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne jak w sentencji uchwały.