II PR 198/67

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Polskich Kolei Państwowych - Oddział Drogowy w O. przeciwko Jerzemu M. i Eugeniuszowi R. o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 28 lutego 1967 r. zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o 46.506 zł uchylił i sprawę w tym zakresie przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód - Polskie Koleje Państwowe, Oddział Drogowy w O. żądał zasądzenia solidarnie od pozwanych magazyniera Jerzego M. i zawiadowcy rejonu PKP Eugeniusza R. kwoty 116.267,44 zł, jako odszkodowania za niedobór powstały w magazynie w O.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił, przytaczając w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku następujące motywy swego rozstrzygnięcia.W związku z ujawnionym w magazynie niedoborem wszczęte zostało przeciwko pozwanym postępowanie karne, które w stosunku do pozwanego M. zakończone zostało prawomocnym wyrokiem skazującym go za zagarnięcie materiałów budowlanych, narzędzi i odzieży ochronnej wartości 25.435 zł oraz za stworzenie warunków dla powstania niedoboru w tych artykułach w wysokości 36.100,37 zł, który ukrywał fikcyjnymi dowodami rozchodu magazynowego. Kwoty powyższe zostały zasądzone od tego pozwanego w wyroku karnym (art. 331 § 1 i § 2 k.k.). Wyrok ten, w stosunku do pozwanego M., nie obejmował niedoboru w kwocie 116.207,44 zł dochodzonego w rozpatrywanej sprawie, w związku z którym natomiast toczyło się postępowanie karne przeciwko pozwanemu R., lecz zostało umorzone z mocy ustawy o amnestii.W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki uznał, że kwestia odpowiedzialności obu pozwanych za niedobór w kwocie 116.207,44 zł - jako nieobjęta ustaleniami wyroku karnego - powinna być przedmiotem ustaleń tego Sądu.Na podstawie opinii biegłego I., przedłożonej w toku postępowania karnego (k. 75 a.k.), Sąd Wojewódzki ustalił, że wysokość szkody odpowiada kwocie dochodzonej przez powoda.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwani w okresie lat 1960-1962 byli pracownikami powoda. Pozwany R. sprawował funkcję zawiadowcy rejonu PKP, pozwanemu zaś M. powierzono czasowe sprawowanie obowiązków magazyniera, w magazynie podległym Oddziałowi PKP w O.Sąd Wojewódzki uznał, że brak jest podstaw do obciążenia pozwanego M. odpowiedzialnością za niedobór, gdyż powierzając mu obowiązki magazyniera nie dokonano remanentu zdawczo-odbiorczego, dopiero po upływie dwóch lat pracy, na tym stanowisku, otrzymał instrukcję dotyczącą zakresu tych obowiązków, a nadto, nie posiadał przygotowania do sprawowania funkcji magazyniera i nie został w tym zakresie przeszkolony. Spisy z natury, przeprowadzone w magazynie w latach 1960-1961, nie były podpisywane przez tego pozwanego. Ustalenie powyższe znajduje oparcie także w opinii biegłego J. (k. 238-239). Na podstawie opinii tego biegłego oraz zeznań świadków (Walentyny F., Eugeniusza K., Stefana J., Aleksandra S.) Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany R. nie sprawował funkcji nadzoru nad magazynem i nie powierzał magazynu M., gdyż obowiązek taki obciążał naczelnika Oddziału Drogowego w O., który powinien zarządzić jednocześnie dokonanie remanentu zdawczo-odbiorczego. Nadzór sprawowany przez pozwanego R. nad magazynem miał jedynie charakter pośredni, gdyż należał przede wszystkim do księgowego. W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki uznał, że pozwany K. także nie przyczynił się do powstania niedoboru, zwłaszcza, że magazyn znajdujący się na terenie rejonu w O., którego był on zawiadowcą, obsługiwał także 15 innych rejonów, będąc w istocie magazynem Oddziału Drogowego PKP w O.Powód zaskarżył wyrok w części oddalającej powództwo o 40% dochodzonego odszkodowania, zarzucając nieuwzględnienie przez Sąd Wojewódzki zaniedbań pozwanego M., wynikających z ustaleń skazującego go wyroku oraz zakresu obowiązków pozwanego R. w stosunku do magazynu, wynikających z faktu podpisywania przez niego spisów z natury.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki, dokonując ustaleń w przedmiocie obowiązków pozwanego R. - w zakresie nadzoru nad mieniem znajdującym się w magazynie oraz pracą magazyniera - pominął w swych rozważaniach wiele istotnych okoliczności. Jak wynika z materiału dowodowego, zawartego w sprawie karnej i cywilnej, pozwany R., po śmierci poprzedniego magazyniera, a przed zaangażowaniem pozwanego M., sam prowadził magazyn (k. 132 i następnych akt sądowych). W okresie zaś pracy w magazynie pozwanego M. właśnie pozwany R. podpisywał spisy kontrolne dokonywane w 1960 r. i 1961 r. (k. 74 i następna akt sądowych i 74 a.c.). Z faktu zaś niepodpisywania tych spisów przez M., Sąd Wojewódzki wyprowadził wniosek o braku jego odpowiedzialności za niedobór, pomijając go jednocześnie przy ocenie zakresu odpowiedzialności za szkodę pozwanego R. Z opinii biegłego I. (k. 75 a.k.) wynika, że trudności w ustaleniu okresu, w jakim powstał niedobór przedmiotów nietrwałych, na kwotę 116.207,44 zł, wynikają z nieprawidłowości ich spisów w latach 1960-1961. Sąd Wojewódzki natomiast nie badał, jak był udział w tych spisach pozwanego R. i czy - oraz w jakim zakresie - mógł on się przyczynić do nieujawnienia, a w konsekwencji narastania tak dużego niedoboru. Wreszcie, właśnie pozwanemu R. pracownicy zgłaszali informację o złej pracy magazyniera M., wskutek których pozwany ten spowodował kontrolą magazynu i wszczęcie postępowania karnego (np. k. 34, 1 akt karnych). Sąd Wojewódzki zaś nie wyjaśnił, jak szybka była reakcja pozwanego R. na te informacje.Materiał dowodowy, zawarty w skazującym wyroku pozwanego M., wskazuje na dopuszczenie się przez niego rażących zaniedbań w stosunku do mienia powoda. Sąd Wojewódzki natomiast zajął się jedynie okolicznościami eskulpującymi go w zakresie odpowiedzialności za to mienie, nie rozważając jednocześnie, czy powyższe zaniedbania nie powstają w związku z dochodzoną przez powoda szkodą.Sąd Wojewódzki uznał natomiast, że główną odpowiedzialność za brak warunków dla właściwego zabezpieczenia mienia w magazynie ponosi naczelnik Oddziału w O., który zaangażował M. i nie zalecił dokonania spisu z natury oraz księgowy w zakresie nadzoru nad dokumentacją magazynu. Jednak mimo tych stwierdzeń, Sąd Wojewódzki nie zastosował art. 194 § 4 k.p.c.Niewyjaśnienie, przez Sąd Wojewódzki, powyższych okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, powoduje konieczność jej uchylenia i przekazania do ponownego rozpoznania (art. 381 § 1 i 388 § 1 k.p.c.), w części zaskarżonej przez powoda.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Wojewódzki będzie miał na uwadze, że pracownika obciąża powinność dbałości o mienie społeczne także wtedy, gdy podjął się tych obowiązków i je wykonuje, mimo że przekraczają one zakres jego funkcji służbowych. W tym też kontekście należy rozważyć zakres obowiązków pozwanego R. w stosunku do mienia znajdującego się w magazynie i działalności magazyniera M., nawet gdyby się okazało - przy ponownym rozpoznaniu sprawy - że magazyn ten nie podlegał Rejonowi PKP, lecz oddziałowi PKP, a M. nie był podwładnym pozwanego R. W takiej sytuacji zbadania będą wymagały okoliczności i warunki, w jakich pozwany R. podjął się i wykonywał te obowiązki, czy i w jakim stopniu przekraczały one jego możliwości i stanowiły dodatkowe obciążenie pracą. Może się bowiem okazać - czego Sąd Wojewódzki dotychczas nie badał - że pozwany R., wobec trudności występujących w obsadzie personalnej Oddziału PKP, podjął się dodatkowych czynności przekraczających jego możliwości, co stanowiłoby istotną okoliczność przy ocenie rozmiaru jego odpowiedzialności za szkodę.Sąd Wojewódzki rozważy także, czy zasądzona od pozwanego M. w wyroku karnym kwota 36.110.37 zł tytułem odszkodowania za niedobór wyczerpuje jego odpowiedzialność także za cały niedobór powstały w okresie jego pracy w magazynie. Przyjmując nawet to, że nie był on pracownikiem materialnie odpowiedzialnym, gdyż nie brał udziału w remanentach, to jednak należy mieć na uwadze, że dokonywał on czynności obrotu w magazynie i w tym zakresie dopuszczał się rażących zaniedbań swych podstawowych obowiązków. W przypadku trudności w ustaleniu wysokości niedoboru powstałego w okresie pracy tego pozwanego w magazynie, oraz zakresu jego odpowiedzialności za szkodę, Sąd Wojewódzki może skorzystać z uprawnień przysługujących mu z mocy art. 322 k.p.c.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku udzielając w myśl art. 389 k.p.c. powyżej omówionych wskazań co do dalszego postępowania.