III PZP 38/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: S. Rejman (sprawozdawca), M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Franciszka B. przeciwko PKP - DOKP w P. o rentę wyrównawczą, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 4 listopada 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w wypadku odszkodowania dochodzonego na podstawie art. 24 dekretu o p.z.e. (jedn. tekst: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97), przez osobę, która ma order uprawniający ją do otrzymania 25% dodatku do renty, należy przyjąć - jako podstawę obliczenia renty wyrównawczej - należną tej osobie rentę starczą lub inwalidzką w wysokości zwiększonej o wspomniany dodatek, czy też w wysokości normalnej bez uwzględnienia tego dodatku?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Odszkodowanie należne na podstawie art. 24 dekretu p.z.e. (jedn. tekst: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97) osobie, która ma order uprawniający ją do otrzymania 25% dodatku do renty przewidzianego w art. 59 ust. 1 tegoż dekretu, zmniejsza się o przyznaną jej rentę starczą lub inwalidzką w wysokości obejmującej powyższy dodatek. Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od PKP - DOKP w P. renty wyrównawczej.Strona pozwana uznała roszczenie powoda co do zasady, kwestionowała natomiast wysokość dochodzonego odszkodowania. Sąd Powiatowy dla m. Poznania zasądził na rzecz powoda 903 zł 40 gr tytułem miesięcznej renty wyrównawczej, począwszy od 17.III.1963 r. aż do czasu ukończenia przez niego 65 roku życia, a oddalił powództwo w pozostałym zakresie.Wyrok ten zaskarżył powód, wnosząc o jego zmianę i podwyższenie renty o 294 zł miesięcznie. Skarżący zarzucił Sądowi Powiatowemu naruszenie prawa materialnego (art. 368 pkt 1 k.p.c.). W rewizji reprezentowany jest pogląd, że przy ustaleniu wysokości renty wyrównawczej należało uwzględnić zarobki powoda osiągane przez niego przed wypadkiem oraz rentę pobieraną z ubezpieczenia społecznego, po odliczeniu kwoty 294 zł stanowiącej dodatek do renty ze względu na odznaczenie powoda Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Dodatek ten, jak twierdzi skarżący, stanowi dobrodziejstwo ze strony Państwa i jest uprzywilejowaniem, które ma stanowić osobistą korzyść odznaczonego. Z tej też przyczyny nie może on być uwzględniony przy określaniu renty wyrównawczej. Odmienne stanowisko zajęte przez Sąd Powiatowy jest przeto pozbawione uzasadnienia i zapadło z naruszeniem prawa materialnego.Sąd Wojewódzki w Poznaniu odroczył rozprawę i na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 24 ust. 2 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin osoby uprawnione do świadczeń w myśl tego dekretu mogą dochodzić od uspołecznionego zakładu pracy wynagrodzenia szkód wywołanych chorobą, niezdolnością do pracy lub śmiercią tylko w wypadkach ustalonych w ust. 1. Wynagrodzenie szkód ogranicza się do kwoty, o którą wynagrodzenie szkody należne w myśl przepisów prawa cywilnego przewyższa świadczenia należne z ubezpieczenia społecznego. Poszkodowany może więc domagać się odszkodowania w postaci renty wyrównawczej tylko do wysokości rzeczywiście poniesionej szkody.Przy ustalaniu wysokości szkody należy uwzględnić zarobki poszkodowanego, jakie by osiągał, gdyby nie uległ wypadkowi, a także wysokość renty, jaką otrzymuje on z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dlatego też, jak to już wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale w składzie 7 sędziów z dn. 22.XI.1963 r. III PO 31/63 (OSNCP zesz. 7-8/1964, poz. 128), przy ustalaniu wysokości renty wyrównawczej z art. 24 ust. 2 dekr. o p.z.e. uwzględnia się zarobki pracownika po odliczeniu należnego od nich podatku.Sąd Wojewódzki w Poznaniu przedstawiając Sądowi Najwyższemu wyżej przedstawione pytanie prawne nie uzasadnił, na czym polegają jego poważne wątpliwości. Można jednak przypuszczać, że wątpliwości dotyczą charakteru dodatku do rent.W myśl art. 3 ust. 1 A dekr. o p.z.e., powszechnie zaopatrzenie emerytalne obejmuje m.in. rentę starczą, rentę inwalidzką oraz dodatki do rent. Jak wynika z postanowień rozdziału V dodatki do rent są różnego rodzaju. Między innymi osobom uprawnionym do renty starczej lub inwalidzkiej, odznaczonym orderami wymienionymi w art. 59 ust. 1 dekr. o p.z.e., przysługuje miesięczny dodatek do tych rent w wysokości 25% renty - bez uwzględnienia dodatków dla żony, dzieci, wnuków i rodzeństwa. Dodatek ten stanowi część składową renty starczej czy inwalidzkiej.Do odmiennej wykładni brak jest w świetle obowiązujących przepisów wszelkiej argumentacji. Dodatek przyznany do renty osobom odznaczonym przez władze Polski Ludowej należy im się tylko w razie pobierania renty. Dopóki nie nabyły one prawa ani do renty starczej, ani do renty inwalidzkiej, nie pobierają żadnych kwot z tego tytułu, że są odznaczeni orderami. Nawet wówczas, gdy prawo pobierania renty zostanie zawieszone, automatycznie zawiesza się także prawo do dodatku do renty. Wprawdzie dodatek do renty przyznany z tytułu odznaczenia jest wyrazem uprzywilejowania przez Państwo pewnych ludzi, szczególnie dla Państwa zasłużonych, ale tylko na wypadek pobierania przez nich renty.Celem renty wyrównawczej jest zapewnienie poszkodowanemu takich dochodów, jakie uzyskiwałby, gdyby nie uległ wypadkowi i nadal pracował. A właśnie w takim wypadku nie pobierałby on dodatku do renty, gdyż nie jest to stałe, samoistne zaopatrzenie związane z samym faktem odznaczenia, lecz tylko dodatek mający zwiększyć rentę z ubezpieczenia społecznego. Dopóki więc osoba odznaczona orderem uprawniającym ją do dodatku do renty pracuje, nie odnosi ona z tytułu tego odznaczenia żadnych korzyści materialnych.Z powyższych zatem względów, dopóki według ustaleń sądu poszkodowany pracowałby, gdyby nie uległ wypadkowi, należy mu się renta wyrównawcza w kwocie pomniejszonej o sumę renty pobieranej z ubezpieczenia społecznego łącznie z dodatkiem 25% o którym mowa w art. 59 ust. 1 dekr. o p.z.e.