VI KZP 16/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: M. Budzianowski, Z. Chełmicki (współsprawozdawca), L. Jax (sprawozdawca), Z. Nyczaj, M. Paluch, A. Pyszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zbigniewa K. i innych, oskarżonych z art. 264 § 1 k.k. oraz z art. 187 k.k., po rozpoznaniu w dniu 3 maja 1968 r. przedstawionej przez zwykły skład Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 2 lutego 1968 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy o dopuszczalności zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary decyduje wyłącznie wymiar kary orzeczonej, czy też tylko ta część tej kary, która po złagodzeniu na podstawie amnestii pozostaje do wykonania?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora i obrońcy oskarżonego Zbigniewa K., na podstawie art. 390 k.p.k.uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneWarunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 61 § 1 k.k. można stosować wyłącznie do kary nie przekraczającej 2 lat. Orzecznictwo Sądu Najwyższego wielokrotnie wyrażało pogląd, że decydujące znaczenie dla możliwości zastosowania warunkowego zawieszenia ma wymiar kary orzeczonej przez sąd, przy czym niedopuszczalne jest stosowanie zawieszenia do części orzeczonej kary, a w szczególności, że o możności warunkowego zawieszenia wykonania kary rozstrzyga tylko wymiar kary orzeczonej, a nie tej części kary, która po zastosowaniu amnestii ma być wykonana.W późniejszym okresie pojawiły się wprawdzie poglądy odmienne, których wyrazem jest np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1964 r. V K 604/64 (ogłoszony w Biuletynie SN z 1965 r. zesz. 1, poz. 2), opowiadające się za tym, że można zawiesić warunkowe wykonanie tej części kary, nie przenoszącej 2 lat pozbawienia wolności, jaka pozostałaby do wykonania po złagodzeniu na podstawie amnestii kary orzeczonej przez sąd, jednakże poglądu takiego nie można uznać za trafny z przyczyn następujących:Aczkolwiek zawieszeniu podlega wykonanie kary pozbawienia wolności, to jednak o możności zastosowania tego zawieszenia decyduje - jak już poprzednio podkreślono - wysokość nie tej części kary, która podlega wykonaniu, lecz wymiar kary orzeczonej przez sąd. Warunkowe zawieszenie wykonania kary należy bowiem - w przeciwieństwie do warunkowego zwolnienia - do wymiaru kary, w związku z czym instytucja ta była niejednokrotnie określana przez doktrynę jako "warunkowe zwolnienie od kary". Za słusznością takich poglądów przemawia m.in. to, że według brzmienia art. 61 § 1 k.k. "sąd może orzec" (a nie: "stosować") zawieszenie wykonania kary, przy czym następuje to z reguły - tj. poza szczególnymi wypadkami unormowanymi przez specjalne przepisy (art. 412 § 2 k.p.k., art. 5 § 3 dekretu z dnia 2 sierpnia 1945 r. o amnestii - Dz. U. Nr 28, poz. 172) - w wyroku, oraz że w razie pomyślnego dla skazanego upływu okresu zawieszenia (art. 64 k.k.) skazanie uważa się za niebyłe (a nie: karę za wykonaną).Zresztą gdyby nawet zająć stanowisko przeciwne, to wówczas należałoby konsekwentnie przyjąć, że możliwe jest także stosowanie zawieszenia do tej części orzeczonej kary, która pozostaje do wykonania np. po zaliczeniu okresu tymczasowego aresztowania, a taką praktyką należy uznać za niedopuszczalną. Doprowadziłoby to bowiem - w razie zaliczenia na poczet kary dłuższego okresu tymczasowego aresztowania - do możliwości stosowania warunkowego zawieszenia kary wobec osób skazanych na kary nawet znacznie przenoszące okres 2 lat pozbawienia wolności, kary zaś tak wysokie są stosowane jedynie za przestępstwa o znacznym stopniu szkodliwości społecznej lub w stosunku do osób nie rokujących nadziei na poprawę w krótkim czasie.Skoro zaś przyjmuje się, że niedopuszczalne jest zawieszenie wykonania części kary, to w konsekwencji uznać należy za sprzeczne z ustawą stosowanie warunkowego zawieszenia do tej części orzeczonej kary, która pozostaje do wykonania po zastosowaniu amnestii. Należy przy tym podkreślić, że przepisy ustaw amnestyjnych stanowią, iż ewentualne darowanie bądź złagodzenie stosuje się do kar "orzeczonych" w określonym wymiarze [np. art. 5, 6 i 7 ustawy o amnestii z dnia 22 lutego 1947 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 78), art. 4 i 5 ustawy z dnia 22 listopada 1952 r. (Dz. U. Nr 46, poz. 309), art. 3 i 4 ustawy z dnia 22 kwietnia 1956 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 57), art. 3 i 6 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 174)], z czego wynika, że w razie stosowania tych ustaw za karę orzeczoną należy uważać karę wymierzoną przez sąd, a nie tę część kary, jaka ma być wykonana po zastosowaniu złagodzenia na podstawie właściwego przepisu amnestyjnego.Zresztą ustawy amnestyjne, które bynajmniej nie "dewaluują" szkodliwości społecznej popełnionych przestępstw, a jedynie stanowią "generalny akt łaski", na ogół nie upoważniają sądów do stosowania zawieszenia wykonania kar złagodzonych na podstawie tego aktu łaski. Wyjątek pod tym względem stanowi przepis art. 5 § 3 dekretu o amnestii z dnia 2 sierpnia 1945 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 172), przy czym sam fakt specjalnego unormowania trybu postępowania w określonych w tym przepisie wypadkach zawieszenia złagodzonych kar "z odpowiednim zastosowaniem art. 61-64 k.k." oraz "ograniczenie możliwości takich zawieszeń tylko do wypadków zasługujących na specjalne uwzględnienie" musi być uznany za potwierdzenie tezy, że w innych wypadkach niedopuszczalne jest stosowanie warunkowego zawieszenia wykonania do kar złagodzonych przez przepisy amnestyjne.Ponadto wymieniony ostatnio przepis dekretu o amnestii z dnia 2 sierpnia 1945 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 172) odnosił się do wszystkich kar łagodzonych na podstawie art. 5 § 1 pkt 2 tegoż dekretu niezależnie od tego, kiedy został wydany wyrok w danej sprawie. Natomiast przyjęcie w innych wypadkach, że dopuszczalne jest stosowanie warunkowego zawieszenia wówczas, gdy złagodzona na podstawie amnestii kara pozbawienia wolności nie przekracza 2 lat, spowodowałoby bezpodstawne uprzywilejowanie sprawców, co do których wyroki zostają wydane dopiero po wejściu w życie danej ustawy amnestyjnej. Nawet bowiem w wypadku, gdyby dwaj sprawcy popełnili przestępstwo wspólnie i obaj zasługiwali na identyczny, lecz przenoszący 2 lata wymiar kary pozbawienia wolności, a jednocześnie obaj spełniali warunki przewidziane w art. 61 § 2 i 3 k.k. - to ten z nich, który odpowiadałby przed sądem w czasie poprzedzającym ogłoszenie ustawy amnestyjnej, mógłby co prawda - po wydaniu ustawy amnestyjnej - skorzystać ze złagodzenia kary, ale nie mógłby uzyskać warunkowego jej zawieszenia, natomiast drugi z nich, któremu wymierzono taką samą karę, ale dopiero po wydaniu amnestii, mógłby nie tylko uzyskać złagodzenie kary, lecz nadto zawieszenie pozostałej do wykonania części kary (korzystając w ten sposób nie tylko z generalnego aktu łaski, ale dodatkowo również z innych przywilejów, nie przewidzianych przez amnestię).Wreszcie przeciwko stosowaniu zawieszenia do tej tylko części kary, która podlega wykonaniu, przemawia niemożność znalezienia w takich wypadkach prawidłowego rozwiązania sytuacji, jaka powstałaby po pomyślnym upływie okresu zawieszenia. Skazanie bowiem uważa się wówczas na zasadzie art. 64 k.k. za niebyłe. Przepis ten jednak odnosi się wyłącznie do tej kary pozbawienia wolności, której wykonanie zostało zawieszone. Brak więc byłoby podstaw do uznania za niebyłe skazania na tę część kary pozbawienia wolności, która została darowana (w wyniku złagodzenia na podstawie amnestii) i której wykonanie nie zostało zawieszone. W konsekwencji zatem bardzo ważny dla instytucji warunkowego zawieszenia kary przepis art. 64 k.k. nie mógłby w takich wypadkach być w pełni realizowany.