III CZP 106/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), W. Bryl.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku małol. Ewy C.J., w imieniu której działa kurator Edward N., o rozwiązanie przysposobienia, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach - Ośrodek Zamiejscowy w Częstochowie postanowieniem z dnia 18 października 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy sprawy o rozwiązanie przysposobienia osób małoletnich, wszczęte przed dniem wejścia w życie kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r., tj. przed dniem 1 stycznia 1965 r., i będące w tym dniu jeszcze w toku, ulegają przekazaniu sądowi wojewódzkiemu jako właściwemu do rozpoznania w trybie postępowania procesowego stosownie do art. 16 § 1, art. 17 pkt 1 k.p.c. i art. XV § 1 przepisów wprowadzających k.p.c., czy też do ich rozpoznania pozostaje nadal właściwy sąd powiatowy jako władza opiekuńcza?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Do rozpoznania sprawy o rozwiązanie przysposobienia osoby małoletniej, wszczętej przed dniem 1 stycznia 1965 r. i będącej w tym dniu w toku w pierwszej instancji, pozostaje nadal właściwy sąd powiatowy jako sąd opiekuńczy. Uzasadnienie faktyczneZgodnie z art. 70 § 1 kodeksu rodzinnego rozwiązanie stosunku przysposobienia osoby małoletniej następowało przez orzeczenie władzy opiekuńczej. Art. 125 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprowadził w tym zakresie zasadniczą zmianę, przewidując rozwiązanie stosunku przysposobienia zawsze przez sąd w trybie procesowym, niezależnie od tego, czy przysposobiony jest małoletni, czy też osiągnął pełnoletność. Właściwym do rozpoznania sprawy jest sąd wojewódzki stosownie do art. 17 pkt 1 k.p.c.Na tle powyższej zmiany stanu prawnego powstało zagadnienie, czy sprawy o rozwiązanie przysposobienia osoby małoletniej, wszczęte przed dniem 1.I.1965 r., tj. przed dniem wejścia w życie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, powinny toczyć się nadal w trybie dotychczasowym, czy też powinny ulec przekazaniu sądowi wojewódzkiemu celem rozpoznania ich w trybie procesu.Zagadnienie powyższe nasuwa wątpliwości o tyle, że zachodzi pewnego rodzaju kolizja między normami intertemporalnymi odnoszącymi się do prawa rodzinnego z jednej strony, a do prawa procesowego - z drugiej. Art. X przep. wprow. k.r.o. stanowi bowiem, że do wszczętych przed dniem wejścia w życie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego spraw o rozwiązanie stosunku przysposobienia stosuje się przepisy dotychczasowe. Z przepisu tego wynikałoby, że sprawy te powinny być nadal rozpoznawane przez władzę opiekuńczą (sąd opiekuńczy) przy zachowaniu trybu niespornego (nieprocesowego), albowiem kwestia trybu, w jakim może być rozwiązany stosunek przysposobienia, została unormowana zarówno poprzednio, jak i obecnie przez prawo materialne, tj. przez prawo rodzinne, rządzące się własnymi normami międzyczasowymi.Z drugiej strony art. XV § 1 przep. wprow. k.p.c., który wszedł w życie z tą samą datą co art. X przep. wprow. k.r.o., tj. z dniem 1 stycznia 1965 r., przewiduje, że postępowanie wszczęte przed wejściem w życie kodeksu postępowania cywilnego będzie się toczyło od tej chwili według przepisów nowego kodeksu. Ponieważ w nowym kodeksie postępowania cywilnego sprawy o rozwiązanie stosunku przysposobienia nie należą już do trybu nieprocesowego, przemawiałoby to za przyjęciem tezy, że z dniem 1 stycznia 1965 r. toczące się jeszcze w I instancji sprawy o rozwiązanie przysposobienia osób małoletnich powinny być przekazane do rozpoznania w trybie procesowym, a więc przez sąd wojewódzki jako pierwszą instancję.Rozważając obie powyższe alternatywy, należy dać pierwszeństwo pierwszej z nich, wynikającej z art. X przep. wprow. k.r.o. Jest to bowiem przepis szczególny, odnoszący się do rozwiązania stosunku przysposobienia, gdy tymczasem art. XV § 1 przep. wprow. k.p.c. ma w tym wypadku charakter normy ogólnej. Ponadto przyjęcie odmiennego rozwiązania spowodowałoby szereg trudności związanych z innym określeniem kręgu osób zainteresowanych w postępowaniu niespornym (nieprocesowym) w zestawieniu z procesem. W postępowaniu o rozwiązanie przysposobienia toczącym się przed władzą opiekuńczą mogli brać udział np. rodzice naturalni, osoba wychowująca dziecko itp. Wyłączenie tych osób z dalszego postępowania bez wyraźnego przepisu ustawy nie znajdowałoby usprawiedliwienia. Gdyby ustawodawca przewidywał w tych wypadkach przejście na inny tryb postępowania, to określiłby dalszą rolę tych osób w procesie np. przez zmianę ich charakteru na interwenientów ubocznych. Skoro ustawodawca nic w tej materii nie postanowił, to skłania to do wniosku, że nie brał pod uwagę możliwości zmiany trybu postępowania, a więc że art. X przep. wprow. k.r.o. normuje powyższe zagadnienie całkowicie.Wejście w życie z dniem 1 stycznia 1965 r. kodeksu postępowania cywilnego nie pozostaje jednak bez wpływu na dalsze postępowanie w tym sensie, że postępowanie niesporne przekształca się z tym dniem w postępowanie nieprocesowe, a władza opiekuńcza w sąd opiekuńczy. Z dniem bowiem 1 stycznia 1965 r. nie ma już władzy opiekuńczej i znika też w zasadzie nie znany nowemu kodeksowi postępowania cywilnego tryb niesporny. Wyjątek od tej zasady zawarty jest w art. XVI § 1 przep. wprow. k.p.c., nie ma on jednak zastosowania w sytuacji objętej pytaniem prawnym.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.