I PR 27/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: F. Szczepański, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Aleksandra T. przeciwko Spółdzielni Pracy Wydawniczo-Drukarskiej w L. o unieważnienie uchwały walnego zgromadzenia, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 21 grudnia 1966 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Aleksander T. domagał się uchylenia uchwały nadzwyczajnego walnego zgromadzenia członków pozwanej Spółdzielni Pracy Wydawniczo-Drukarskiej w L. z dnia 16.X.1966 r. o wykreśleniu powoda z listy członków Spółdzielni wobec nienawiązania z nim stosunku pracy w ciągu roku od daty jego rozwiązania.Powód twierdził, że zaskarżona uchwała jest sprzeczna z przepisem art. 21 ustawy o spółdzielniach z 17.II.1961 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 61), albowiem w osobnym procesie (w Sądzie Powiatowym w L.) dochodzi on przywrócenia go do pracy i odszkodowania za pozostawanie bez pracy - na tej podstawie, że uchwałą walnego zgromadzenia członków Spółdzielni z 25.IX.1965 r. została uchylona uchwała rady Spółdzielni z 3.VIII.1965 r. o jego wykluczeniu. Poza tym powód podniósł, że zawiadomienie go o wykreśleniu z dn. 22.VIII.1966 r. nie zawiera uzasadnienia. Pozwana Spółdzielnia wniosła o oddalenie powództwa wyjaśniając, że powód był jej pracownikiem jako członek Spółdzielni do dnia 3.VIII.1965 r., przy czym pełnił funkcje prezesa zarządu. W dniu 3.VIII.1965 r. powód został wykluczony ze Spółdzielni oraz zwolniony ze skutkiem natychmiastowym z pracy w Spółdzielni. Odwołanie powoda do walnego zgromadzenia zostało załatwione dlań pozytywnie w dniu 25.IX.1965 r. przez uchylenie uchwały rady z 3.VIII.1965 r. o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni. Ponowne rozpoznanie sprawy przez walne zgromadzenie Spółdzielni doprowadziło do ponownego uznania roszczenia powoda za słuszne. Wobec toczącego się procesu z powództwa powoda o dopuszczenie go do pracy i o odszkodowanie Spółdzielnia czekała na wyrok i nie zatrudniała powoda. W tych warunkach upłynął okres przeszło roczny, w ciągu którego powód nie był zatrudniony jako członek w pozwanej Spółdzielni, wobec czego rada Spółdzielni w dniu 22.VIII.1966 r. podjęła - na mocy § 19 statutu - uchwałę o skreśleniu powoda z listy członków. Zdaniem pozwanej uchwała zarówno rady, jak i walnego zgromadzenia z 16.X.1966 r. usprawiedliwiona jest także treścią art. 129 § 2 ustawy o spółdzielniach.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo i uchylił zaskarżoną uchwałę nadzwyczajnego walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z 16.X.1966 r., wychodząc z następujących założeń.W myśl § 21 pkt 1 statutu Spółdzielni, jak również na zasadzie art. 21 § 3 ustawy o spółdzielniach z 17.II.1961 r. wykreślenie członka ze spółdzielni staje się skuteczne z chwilą doręczenia członkowi zawiadomienia o wykreśleniu wraz z uzasadnieniem, przy czym zawiadomienie to powinno być dokonane na piśmie. Takim warunkom nie odpowiada zawiadomienie zarządu Spółdzielni z 22.VIII.1966 r. o wykreśleniu powoda z listy członków, ponieważ nie ma ono uzasadnienia. Powołanie bowiem jedynie podstawy prawnej wykreślenia przez przytoczenie § 19 pkt 1 statutu nie stanowi uzasadnienia. Nie daje ono jeszcze możliwości obrony wykreślanemu członkowi, jaką by miał, gdyby znał faktyczne przyczyny wykreślenia nawet przy podstawie wykreślenia z art. 129 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Skoro więc już w świetle powyższych okoliczności, zgodnie z § 21 pkt 1 statutu i art. 21 § 3 ustawy o spółdzielniach, wykreślenia powoda z listy członków nie można uznać za skuteczne, należało orzec jak w sentencji wyroku.W rewizji od tego wyroku pozwana Spółdzielnia wnosi o jego zmianę przez oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu za dwie instancje. Pełnomocnik powoda wniósł o oddalenie rewizji i przyznania powodowi od pozwanej 1.154 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego według załączonego zestawienia. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy z mocy art. 385 § 2 k.p.c. dopuścił z urzędu i przeprowadził dowód z akt Sądu Powiatowego w L. oraz zważył, co następuje:Skarżąca w pierwszym punkcie swej rewizji zarzuca naruszenie przez Sąd przepisu art. 38 § 3 ustawy o spółdzielniach przez nierozważenie, że podstawa prawna żądania uchylenia uchwały walnego zgromadzenia z tej przyczyny, że zawiadomienie o wykreśleniu nie zawierało uzasadnienia, zgłoszona została przez powoda dopiero w dniu rozprawy 21.XII.1966 r., a więc znacznie po upływie terminu przewidzianego w przepisie art. 38 § 3 ustawy o spółdzielniach.Zarzut ten jest nieuzasadniony. Art. 38 § 3 ustawy o spółdzielniach ustanawia termin zawita tylko do zgłoszenia powództwa o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni, a nie do przytoczenia przez skarżącego podstaw prawnych jego żądania. Natomiast Sąd - orzekając w sprawie o roszczenia pracownicze (art. 459 i nast. k.p.c.), do której należy zaliczyć spór niniejszy - nie jest ograniczony uzasadnieniem i przytoczonymi przez powoda podstawami prawnymi, lecz rozstrzyga o wszystkich roszczeniach, jakie wynikają z faktów przytoczonych przez powoda, bez względu na to, w jakiej fazie postępowanie w pierwszej instancji fakty te zostaną powołane (art. 475 § 1 k.p.c.). Niezależnie od powyższego zarzut ten jest bezzasadny również z tego względu, że jak wynika z odpisu odwołania powoda z 5.IX.1966 r., dołączonego do pozwu, zarzut braku uzasadnienia w zawiadomieniu o wykreśleniu był zgłoszony przez powoda już w dacie jego odwołania.Chybiony jest też dalszy zarzut rewizji naruszenia art. 21 § 3 i 4 ustawy o spółdzielniach oparty na twierdzeniu, że skoro powołany w zawiadomieniu § 19 pkt 1 statutu Spółdzielni przewiduje tylko jeden stan faktyczny, a mianowicie nienawiązanie stosunku pracy z członkiem w ciągu roku, to przytoczenie tego postanowienia statutowego wyczerpuje wymagania art. 21 § 3 ustawy i § 21 pkt 1 statutu. Wbrew bowiem wywodom skarżącego powołany przez niego przepis statutu przewiduje jeszcze inny stan faktyczny prócz nienawiązania stosunku pracy, który upoważnia radę do wykreślenia członka z listy członków Spółdzielni, a mianowicie niewywiązywanie się członka z zobowiązań pieniężnych wobec Spółdzielni. Trafnie więc Sąd Wojewódzki uznał, że samo przytoczenie paragrafu 19 statutu nie stanowi wymaganego w art. 21 § 3 ustawy i § 21 pkt 1 statutu uzasadnienia zawiadomienia o wykreśleniu, skoro nie precyzuje w sposób nie budzący wątpliwości faktycznej przyczyny wykreślenia i utrudnia w ten sposób należytą obronę interesów wykreślonego członka.Niezależnie od przytoczonego w zaskarżonym wyroku uzasadnienia należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd Wojewódzki w ostatecznym wyniku odpowiada prawu jeszcze z innej przyczyny.Niesporne jest w sprawie, iż uchwałą walnego zgromadzenia Spółdzielni z dnia 25.IX.1965 r. przywrócono powodowi pełnię praw członkowskich w pozwanej Spółdzielni. W związku z tym i z mocy art. 123 § 1 i 3 ustawy o spółdzielniach m.in. również po stronie pozwanej Spółdzielni powstał obowiązek nawiązania z powodem stosunku pracy. Nienawiązanie takiego stosunku pracy z winy Spółdzielni stanowiło naruszenie istotnych praw i obowiązków wynikających ze stosunku członkostwa i stwarzało po stronie powoda roszczenie o natychmiastowe nawiązanie stosunku pracy.Jak wynika z materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy Sądu Powiatowego w L., powód był gotów do pracy i w grudniu 1965 r. oraz w marcu 1966 r. domagał się od pozwanej Spółdzielni zawiązania z nim stosunku pracy, jednakże bezskutecznie. W związku z tym i na podstawie art. 123 § 3 ustawy o spółdzielniach powód zgłosił w dniu 8.IV.1966 r. pozew do Sądu Powiatowego w L., wnosząc o nakazanie pozwanej nawiązania z nim stosunku pracy i zasądzenia odszkodowania. Również i w tym postępowaniu strona pozwana odmówiła zawarcia z powodem umowy o prace, natomiast powołując się na postanowienie § 19 pkt 1 statutu (będące odpowiednikiem art. 129 § 2 ustawy o spółdzielniach) rada Spółdzielni w dniu 22.VIII.1966 r. podjęła uchwałę o wykreśleniu powoda z listy członków Spółdzielni.W świetle powyższych ustaleń nie można odmówić słuszności twierdzeniu powoda, że wykreślenie go z listy członków pozwanej Spółdzielni narusza w sposób istotny zarówno art. 129 § 2 ustawy o spółdzielniach, jak i § 19 pkt 1 statutu Spółdzielni. Prawo bowiem pozbawienia członkostwa przez wykreślenie z rejestru członków przysługuje spółdzielni pracy tylko wówczas, gdy nienawiązanie stosunku pracy i związane z tym niewykonywanie obowiązków statutowych w zakresie świadczenia pracy przez okres dłuższy niż rok ma swoją przyczynę, choćby nie zawinioną, po stronie członka spółdzielni, np. z powodu choroby. Natomiast prawo wykreślenia członka z rejestru członków nie przysługuje spółdzielni, gdy członek zgłasza gotowość świadczenia pracy, a ponowne nawiązanie stosunku pracy nie może dojść do skutku tylko z przyczyn leżących po stronie spółdzielni, która wbrew przepisowi art. 123 § 1 ustawy o spółdzielniach uchyla się od spełnienia podstawowego swego obowiązku wobec członka spółdzielni. Nikt bowiem nie może wywodzić jakiegokolwiek uprawnienia z działania lub zaniechania sprzecznego z jego obowiązkami, a z drugiej strony członek spółdzielni nie może ponosić ujemnych skutków niezachowania przez spółdzielnię obowiązujących ją przepisów w zakresie obowiązku zatrudniania członków. Trafnie przeto podniesiono w doktrynie, że z chwilą gdy spółdzielnię obciąża obowiązek ponownego zawiązania z członkiem stosunku pracy, wygasa jej uprawnienie do wykreślenia go z rejestru członków na podstawie art. 129 § 2 ustawy o spółdzielniach.Z tych względów i na podstawie art. 387 i 98 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.