Rw 175/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Wizelberg (sprawozdawca). Sędziowie: płk A. Porzecki, mjr E. Olczak. Prokurator: ppłk S. Marzyński.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym, na skutek skargi rewizyjnej prokuratora od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Górze z dnia 8 lutego 1966 r., sprawę Stefana K., skazanego z art. 133 § 1 k.k. w związku z art. 53 § 1 k.k.W.P. na karę 2 miesięcy aresztu za to, że "w dniu 30 grudnia 1965 r. w N. dopuścił się czynnej napaści na funkcjonariusza MO Jana S. podczas pełnienia przez niego służby, w ten sposób, że będąc w stanie nietrzeźwości, uderzył go ręką w twarz oraz używał słów wulgarnych".Jednocześnie na podstawie powyższego wyroku, umorzono w sprawie Stefana K. postępowanie karne w myśl art. 7 § 1 k.k.W.P. i 10 k.w.p.k. o czyn z art. 108 § 1 k.k.W.P., polegający na tym, że Stefan K. "w dniu 30 grudnia 1965 r. w S. około godz. 21 samowolnie opuścił rejon zakwaterowania jednostki wojskowej i udał się na teren miasta, gdzie przebywał do czasu zatrzymania go przez funkcjonariuszy MO około godz. 23".Prokurator wnosił w skardze rewizyjnej o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy Stefana K. Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z powodu: 1) nieuznania czynu oskarżonego za mający charakter chuligański i niezastosowania art. 4 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o zaostrzeniu odpowiedzialności karnej za chuligaństwo, 2) niesłusznego zastosowania art. 53 § 1 k.k.W.P., 3) wymierzenia niewspółmiernie łagodnej kary z art. 133 § 1 k.k., 4) niesłusznego umorzenia postępowania o czyn z art. 108 k.k.W.P.Sąd Najwyższy postanowił skargę rewizyjną prokuratora pozostawić bez uwzględnienia, a wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Górze z dnia 8 lutego 1966 r. w sprawie Stefana K. pozostawić w mocy.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:1. Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania do czynu oskarżonego Stefana K. art. 4 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o zaostrzeniu odpowiedzialności karnej za chuligaństwo. Zajście będące przedmiotem zaskarżonego wyroku rozpoczął nie oskarżony, lecz milicjant L., który bezprawnie i z oczywistym przekroczeniem swoich uprawnień służbowych pobił pałką będącego w towarzystwie oskarżonego świadka D. Wprawdzie tenże D. był znanym organom milicyjnym awanturnikiem, jednakże w krytycznym czasie nikogo nie zaczepiał i nie naruszył porządku publicznego. Jeżeli nawet milicjant L. i działający wspólnie z nim milicjant S. byli w błędzie co do tego, jakoby D. i oskarżony Stefan K. przedtem wygrażali się dyżurnemu ruchu (Sąd I instancji słusznie ustalił, iż brak dowodów na to, żeby rzeczywiście tak było), to i tak ich obowiązkiem, jako milicjantów, było zatrzymać D. i K., spisać protokół zajścia, ustalić i przesłuchać świadków, a następnie pociągnąć ich do odpowiedzialności za ich występek czy wykroczenie. Użycie pałki mogło nastąpić tylko w ostatecznej potrzebie, gdyby zatrzymani stawiali opór i nie można było inaczej opanować sytuacji oraz wymusić posłuszeństwa. Skoro milicjanci L. i Ś. bez zatrzymania D. i K. oraz bez sprawdzenia ich tożsamości z osobnikami, którzy wygrażali się dyżurnemu ruchu, od razu zrobili zasadzkę na spokojnie zachowujących się D. i K., a następnie bez słowa milicjant L. począł bić D. pałką, to takie działanie milicjantów było bezprawne. Działanie to było skierowane przeciwko obu oskarżonym, a nie tylko przeciwko D., jak niesłusznie twierdzi prokurator w skardze rewizyjnej. Świadczy o tym fakt, że zasadzka urządzona przez milicjantów dotyczyła zarówno D., jak i oskarżonego Stefana K. oraz że milicjant L., bijąc pałką D., krzyknął przy tym: "to wy".Uderzenie przez oskarżonego Stefana K. biorącego udział w zasadzce milicjanta Ś. nie może być uznane za czyn o charakterze chuligańskim, gdyż nie nastąpiło ono bez powodu ani z powodu oczywiście błahego w stosunku do czynu oskarżonego. Tylko takie bowiem czyny świadczyć mogą o zamiarze sprawcy popełnienia przestępstwa o charakterze chuligańskim. W rzeczywistości powodem tego, że oskarżony Stefan K. uderzył milicjanta Ś., było branie przez Ś. wspólnie z L. udziału w zasadzce na D. i samego oskarżonego Stefana K. oraz użycie przez L. pałki w stosunku do D. bez wezwania go do zatrzymania się.Czyn oskarżonego Stefana K., przedsięwzięty w tych okolicznościach, stanowi wprawdzie przestępstwo z art. 133 § 1 k.k., jednakże nie stanowi przestępstwa z art. 133 § 1 k.k. w związku z art. 4 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o zaostrzeniu odpowiedzialności karnej za chuligaństwo. Kwalifikacja prawna tego czynu przyjęta w wyroku jest zatem trafna.2. Drugim zagadnieniem podniesionym w skardze rewizyjnej jest kwestia zastosowania do czynu oskarżonego Stefana K. art. 53 § 1 k.k.W.P.I tutaj rację przyznać trzeba Sądowi I instancji, który w zaskarżonym wyroku zastosował do oskarżonego nadzwyczajne złagodzenie kary na zasadzie art. 53 § 1 k.k.W.P. Nie można przecież nie uznać za wyjątkową okoliczność towarzyszącą popełnieniu przestępstwa wyraźnego przekroczenia władzy przez milicjanta L.Wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze rewizyjnej Sąd Najwyższy ani w powołanym orzeczeniu Rw 369/62 (WPP nr 3/1962, s. 441), ani w żadnym innym orzeczeniu nie stawiał tezy, jakoby wyjątkowe okoliczności towarzyszące popełnieniu przestępstwa w rozumieniu art. 53 § 1 k.k.W.P. musiały zawsze zawierać w sobie elementy zwykłych okoliczności łagodzących, wymienionych zresztą tylko przykładowo w art. 50 § 2 k.k.W.P.Skoro mają to być "okoliczności wyjątkowe", to przecież nie może być mowy o tym, żeby można było ustalić jakiś wyczerpujący katalog tych okoliczności. Zdarza się wprawdzie dość często, że duże nagromadzenie zwykłych okoliczności łagodzących - w ich powiązaniu ze sobą - może być uznane za okoliczność wyjątkową w rozumieniu art. 53 § 1 k.k.W.P. (przejście ilości w jakość), ale nie oznacza to wcale, że zawsze tylko takie nagromadzenie okoliczności łagodzących może stanowić okoliczność wyjątkową. Do okoliczności wyjątkowych należy przecież zaliczyć właśnie okoliczności nietypowe, nadzwyczajne, rzadko spotykane i występujące w dużym nasileniu, ściśle wiążące się z przestępstwem i mające wpływ na powstanie zamiaru przestępnego u sprawcy.W każdym razie niezgodne z prawem postępowanie milicjanta L., wyrażające się w całkowicie bezprawnym pobiciu obywatela, które było bezpośrednią przyczyną powstania zamiaru przestępnego u oskarżonego Stefana K., jest okolicznością nadzwyczajną, rzadko spotykaną, okolicznością wyjątkową w rozumieniu art. 53 § 1 k.k.W.P.W tych okolicznościach nie sposób odmówić słuszności stanowisku zajętemu w zaskarżonym wyroku.3. Trzecie zagadnienie dotyczy zasadności umorzenia w zaskarżonym wyroku postępowania przeciw oskarżonemu Stefanowi K. o przestępstwo z art. 108 k.k.W.P. - na podstawie art. 7 k.k.W.P.Fakt, że chodzi tu tylko o dwugodzinne samowolne oddalenie się oskarżonego, ma tutaj - wbrew odmiennemu stanowisku skargi rewizyjnej - decydujące znaczenie. Jest to bowiem okoliczność obiektywna i świadcząca o małej wadze czynu oskarżonego.Ujemna opinia służbowa oskarżonego, która miałaby przemawiać przeciwko zasadności umorzenia, nie znajduje odpowiednika w karcie kar i wyróżnień. Z dokumentu tego wynika bowiem, że oskarżony był wprawdzie 7 razy dyscyplinarnie karany, ale że miało to miejsce w ciągu całej przeszło półtorarocznej służby wojskowej oskarżonego, oraz że ukarania te dotyczyły raczej drobnych przewinień dyscyplinarnych, za które wymierzono mu w 5 wypadkach tylko kary zakazu opuszczania koszar.