III CZP 34/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: W. Kuryłowicz, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa W. przeciwko Marii R. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu-Ośrodek w Kaliszu postanowieniem z dnia 8 marca 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy art. LXII § 1 przep. wprowadzających kodeks cywilny z dnia 23.IV.1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 94) w części przewidującej utratę prawa do nie uiszczonych jeszcze spłat z tytułu udziału w gospodarstwie rolnym ma zastosowanie także wtedy, gdy przed dniem 5 lipca 1963 r. zmarła osoba, której przysądzono prawomocnie spłaty z gospodarstwa rolnego, a spadkobierca takiej osoby nie ma kwalifikacji do dziedziczenia gospodarstwa rolnego?"postanowiłudzielić odpowiedzi przeczącej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Sąd Powiatowy w Ostrowie postanowieniem z dnia 30 sierpnia 1961 r. dokonał działu spadku i zniósł współwłasność nieruchomości rolnych. W postanowieniu tym między innymi przyznano spadkobierczyni Łucji M. (z domu W.) od Józefa W. spłatę w kwocie 134.000 zł, płatną do dnia 31.XII.1964 r. Łucja M., zmarła dnia 9 lutego 1962 r. Obciążony spłatą Józef W., otrzymał na wyłączną własność gospodarstwo rolne o obszarze 18 ha 22 a i do dnia 12 lipca 1965 r. uiścił część spłaty, przy czym pozostała jeszcze do zapłaty kwota 87.500 zł. Spadkobierczyni Łucji M., mianowicie Maria R., wszczęła kroki egzekucyjne w celu ściągnięcia reszty powyższej należności. Wówczas Józef W. wytoczył powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Zdaniem powoda, prawo Marii R. do nie uiszczonych spłat spadkowych przysądzonych jej matce, Łucji M., wygasło, gdyż Maria R. nie ma uprawnień do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo z następującym uzasadnieniem: skoro według art. LXII przep. wprow. k.c. spadkobiercy, którzy nie zachowali prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego, tracą prawo do nie uiszczonych jeszcze spłat z tytułu udziału w gospodarstwie rolnym, to tym samym tracą to prawo również spadkobiercy osoby, której spłatę przyznano, jeżeli ci spadkobiercy nie mają uprawnień do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Pozwana Maria R. takich uprawnień nie posiada. Zdaniem Sądu należy spłatę pozostałą w spadku po Łucji M. traktować tak jak gospodarstwo rolne i stosować analogicznie art. LVI § 3 przep. wprow. k.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przewidziane w art. LXII § 1 przep. wprow. k.c. wygaśnięcie prawa do nie uiszczonych jeszcze spłat z tytułu udziału w gospodarstwie rolnym dotyczy - według brzmienia przepisu - tych spadkobierców uprawnionych do spłat z mocy działu spadku dokonanego przed dniem 18.V.1964 r., którzy nie zachowali prawa dziedziczenia. Chodzi zatem o tych spadkobierców, którzy w dniu 5 lipca 1963 r. nie spełnili żadnego z warunków określonych w art. LVI § 1 i 2 przep. wprow. k.c., uprawniających do dziedziczenia gospodarstwa rolnego objętego spadkiem otwartym przed dniem 5 lipca 1963 r. i podzielonym formalnie przed dniem 18.V.1964 r.Przedstawione pytanie zakłada, że dział spadku nastąpił przed dniem 5 lipca 1963 r., spadkobierca zaś, któremu przyznano w tym dziale spłatę, zmarł dnia 9.II.1962 r. Ze względu na tę datę śmierci spadkobiercy norma z art. LXII przep. wprow. k.c. nie stosuje się do przyznanej przed dniem 5 lipca 1963 r. temu spadkobiercy spłaty, przepis bowiem ma na myśli tylko tych spadkobierców, którzy przeżyli dzień 5 lipca 1963 r., tj. dzień decydujący o zachowaniu prawa dziedziczenia. Ponieważ omawiana norma o wygaśnięciu prawa do nie uiszczonych jeszcze spłat jest wyrazem retroakcji, przeto jakakolwiek wykładnia rozszerzająca nie jest dopuszczalna, a w szczególności rozciągająca - wbrew sformułowaniu przepisu - działanie normy również w stosunku do spadkobierców zmarłego przed dniem 4.VII.1963 r. spadkobiercy uprawnionego do spłaty.Prawo do zasądzonej spłaty weszło przed dniem 5 lipca 1963 r. w skład spadku po zmarłym przed tym dniem spadkobiercy i może być dochodzone przez jego spadkobierców bez ograniczenia. Prawa tego w żadnym razie nie można uważać za gospodarstwo rolne i stosować do niego analogiczne zasady z art. LVI § 3 przep. wprow. k.c.Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi przeczącej na postawione pytanie.