VI KZP 21/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: J. Dziowgo (współsprawozdawca), J. Zembaty (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa Z. i Jana K., oskarżonych z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu przedstawionej postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 1 kwietnia 1966 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy przepis art. 3311 § 1 k.p.k. ma zastosowanie w postępowaniu przed sądem rewizyjnym wówczas, gdy sąd I instancji pozostawił powództwo cywilne bez rozpoznania, a wyrok w tej części nie został zaskarżony przez powoda cywilnego?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k.uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneChcąc rozstrzygnąć kwestię prawną przedstawioną przez Sąd Wojewódzki, należy rozważyć, czy artykuł 3311 § 1 k.p.k. (poza wypadkiem wcześniejszego pokrycia szkody oraz wypadkami określonymi w art. 3311 § 4 k.p.k., które odpowiadają treści art. 67 lit. a) i 475 § 1 k.p.k. tudzież art. 12 ust. 3 dekretu z dnia 16 listopada 1945 r. o postępowaniu doraźnym) włożył na sądy karne obowiązek zasądzenia od oskarżonego na rzecz pokrzywdzonej instytucji państwowej, jednostki gospodarki uspołecznionej lub organizacji społecznej odszkodowania pieniężnego odpowiadającego wartości zagarniętego mienia społecznego w każdym wypadku skazania oskarżonego za zagarnięcie tego mienia, a więc także wtedy, gdy powództwo cywilne o to odszkodowanie zostało przed sądem karnym wytoczone, czy też obowiązek ten ciąży na sądach karnych tylko wówczas, gdy tego powództwa nie wytoczono.Na pytanie to należy odpowiedzieć, że ów obowiązek sądów karnych istnieje w każdym wypadku skazania oskarżonego za zagarnięcie mienia społecznego. Różnica zachodząca w obu wymienionych wyżej sytuacjach polega tylko na tym, że w razie wytoczenia powództwa cywilnego o odszkodowanie odpowiadające wartości zagarniętego mienia społecznego sądy karne zasądzają od oskarżonego to odszkodowanie w uwzględnieniu żądania powoda cywilnego, a w wypadku niewytoczenia tego powództwa - z urzędu.Ta wykładnia wynika z sensu przepisu art. 3311 § 1 k.p.k. oraz z jego celu, którym była potrzeba ograniczenia do minimum możliwości wszczynania przed sądem cywilnym procesu o odszkodowanie pieniężne odpowiadające wartości zagarniętego mienia społecznego już po wydaniu przez sąd karny wyroku skazującego za zagarnięcie mienia społecznego.Inna wykładnia artykułu 3311 § 1 k.p.k. jest nie do przyjęcia. Doprowadziłaby bowiem do tego, że w sprawach o zagarnięcie mienia społecznego zakończonych wyrokiem skazującym instytucje państwowe, jednostki gospodarki uspołecznionej i organizacje społeczne, które przed sądem karnym wytoczyły powództwo cywilne o odszkodowanie pieniężne odpowiadające wartości zagarniętego mienia, a więc wykazały więcej troski o powierzone im mienie, mogłyby być niesłusznie traktowane przez sądy karne gorzej od tych, które nie wytoczyły powództwa cywilnego w postępowaniu karnym.Przeciwko tej wykładni nie przemawia przepis art. 332 k.p.k., według którego sądy karne są uprawnione do pozostawienia w całości lub w części powództwa cywilnego bez rozpoznania w razie uznania, że materiał zebrany w sprawie karnej nie wystarcza do rozpoznania powództwa cywilnego. W sprawach bowiem o zagarnięcie mienia społecznego wartość mienia zagarniętego przez oskarżonego da się zawsze określić w postępowaniu karnym (bądź w całości, bądź też przez dokładne ustalenie minimum), a od czasu wejścia w życie art. 3311 § 1 k.p.k. musi ona być w tym postępowaniu zawsze ustalona, gdyż inaczej w sprawach, w których wytoczono powództwo cywilne, norma ta mogłaby być niekiedy nie stosowana.Należy w końcu nadmienić, że - jak widać z tego, co dotychczas wyżej przytoczono - niezasądzenie w wyroku skazującym za zagarnięcie mienia społecznego odszkodowania pieniężnego odpowiadającego wartości zagarniętego mienia społecznego na rzecz pokrzywdzonej instytucji państwowej, jednostki gospodarki uspołecznionej lub organizacji społecznej obraża przepis art. 3311 § 1 k.p.k. nie tylko wtedy, gdy nie wytoczyły one w postępowaniu karnym powództwa cywilnego o to odszkodowanie, lecz również wtedy, gdy je wytoczyły.Z tego więc powodu oraz ze względu na treść art. 66 § 3 k.p.k. rewizja prokuratora oparta na zarzucie obrazy art. 3311 § 1 k.p.k., polegającej na niezasądzeniu na rzecz powoda cywilnego odszkodowania pieniężnego odpowiadającego wartości zagarniętego mienia społecznego, daje sądowi rewizyjnemu - w razie utrzymania w mocy wyroku w części skazującej za zagarnięcie mienia społecznego - podstawę do rozpoznania powództwa cywilnego i wkłada na niego obowiązek zasądzenia od oskarżonego na rzecz powoda cywilnego, pomimo niewniesienia przez niego rewizji, odszkodowania pieniężnego odpowiadającego wartości zagarniętego mienia społecznego.