II CR 489/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Grudziński, J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Walentego K. przeciwko Centrali Surowców Włókienniczych i Skórzanych w R., Skarbowi Państwa (Prokuratorowi Wojewódzkiemu w K. i Prez. WRN - Wydz. Finans. w K.) i Antoniemu G. o zwolnienie rzeczy spod egzekucji, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Radomiu z dnia 6 grudnia 1965 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Radomiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSkarbowy Urząd Komorniczy Wydziału Finansowego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. w wykonaniu postanowienia Prokuratora Wojewódzkiego o zabezpieczenie roszczeń i kar, wydanego w trybie art. 3 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. Nr 4, poz. 11), w toku toczącego się postępowania przeciwko zięciowi powoda Antoniemu G., dokonał zajęcia przedmiotów szczegółowo wymienionych w protokole zajęcia z dnia 18 lipca 1961 r. ogólnej wartości 90.200 zł.Prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Starachowicach z dnia 5.VI.1965 r. w sprawie karnej Antoni G. został uznany za winnego między innymi tego, że w okresie od października 1959 r. do końca 1960 r. jako księgowy Rejonowej Zbiornicy Surowców Włókienniczych i Skórzanych, działając w zorganizowanej grupie przestępczej, zagarnął wełnę wartości 37.000 zł i został za to skazany z art. 2 § 2 ustawy z dnia 18.VI.1959 r. na karę pozbawienia wolności i 20.000 zł grzywny oraz został obciążony obowiązkiem uiszczenia opłaty sądowej i kosztów postępowania.Powód w pozwie z dnia 22.XI.1965 r. domagał się zwolnienia rzeczy spod zajęcia twierdząc, że stanowią one wyłączną jego własność oraz że były i są w jego władaniu przed październikiem 1958 r., a więc na rok przed popełnieniem przestępstwa przez zięcia powoda. Z tej przyczyny - zdaniem powoda - do jego roszczenia nie ma zastosowania trzymiesięczny termin prekluzyjny z art. 6 § 3 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r.Sąd Powiatowy oddalił powództwo uznawszy, że z mocy art. 6 § 3 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. wygasło uprawnienie powoda do wytoczenia powództwa z powodu niedotrzymania przez powoda terminu 3-miesięcznego do wniesienia pozwu.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję powoda, przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, czy termin trzymiesięczny z art. 6 § 3 ustawy z dnia 21.I.1958 r. musi być zachowany w wypadku, gdy osoba bliska twierdzi, że zajęte u niej rzeczy nabyła przed rokiem, licząc od dnia popełnienia przestępstwa, czyli gdy chodzi o stan określony w art. 7 tej ustawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę z mocy art. 391 § 1 k.p.c. do rozpoznania, zważył, co następuje:Przepis art. 6 § 3 zd. 2 ustawy z dnia 21.I.1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. Nr 4, poz. 11) pozbawia uprawnienia do wytoczenia powództwa tylko osobę, w stosunku do której działają domniemania określone w tym artykule.Domniemania prawne z art. 6 ust. 1 ustawy mają zastosowanie, gdy rzeczy albo prawa objęte zabezpieczeniem lub egzekucją znajdują się we władaniu osoby będącej w bliskim stosunku z podejrzanym lub oskarżonym o popełnienie przestępstwa określonego w tej ustawie. Domniemania te jednak z mocy art. 7 § 1 ustawy nie dotyczą rzeczy i praw majątkowych, które znajdowały się co najmniej od roku przed popełnieniem przestępstwa we władaniu osoby bliskiej. Domniemania prawne z art. 6 § 1 ustawy działają zatem w stosunku do osoby wytaczającej powództwo, jeżeli ona w rozumieniu tego przepisu znajduje się w stosunku bliskim z podejrzanym lub oskarżonym o popełnienie przestępstwa oraz jeżeli wytoczone przez tę osobę "bliską" powództwo dotyczy zwolnienia spod zabezpieczenia lub egzekucji rzeczy albo praw majątkowych, które znajdowały się we władaniu tej osoby w okresie nie przekraczającym 1 roku przed popełnieniem przestępstwa.O działaniu domniemań prawnych z tej ustawy decyduje więc zarówno warunek podmiotowy, że osoba wytaczająca powództwo jest osobą "bliską", jak i warunek przedmiotowy, który dotyczy okresu władania rzeczą lub praw majątkowych będących przedmiotem powództwa.Z mocy art. 6 § 3 zd. 2 ustawy nie traci więc uprawnienia do wniesienia powództwa osoba bliska, jeżeli domaga się zwolnienia spod zabezpieczenia lub egzekucji rzeczy albo praw majątkowych, które znajdowały się w jej władaniu co najmniej od roku przed popełnieniem przestępstwa.Przepis art. 6 § 3 zd. 2 ustawy jest przepisem szczególnym, ograniczającym w czasie uprawnionego do poszukiwania ochrony swych praw w drodze sądowej. Już więc z tej przyczyny przepis ten nie może być przedmiotem rozszerzającej interpretacji, niekorzystnej dla uprawnionego do wniesienia powództwa. Gdyby ustawodawca chciał ograniczyć uprawnienie do wniesienia powództwa w każdym wypadku wniesienia go przez osobę bliską, to nie zamieściłby tego ograniczenia w art. 6 § 3 ustawy oraz nie określiłby osoby uprawnionej jako osoby, "w stosunku do której działają domniemania". W takim bowiem wypadku wystarczyłoby stwierdzenie, że uprawnienie do wniesienia powództwa wygasa po upływie trzech miesięcy od daty dowiedzenia się przez osobę bliską, że zabezpieczenie lub egzekucja narusza jej prawa.Nadto przepis taki zamieszczono by po art. 7 ustawy, a nie w art. 6 § 3.Termin trzymiesięczny przewidziany w art. 6 § 3 zd. 2 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) nie ma zastosowania do powództw, których przedmiotem jest żądanie zwolnienia spod zajęcia rzeczy lub praw majątkowych, wymienionych w art. 7 § 1 tej ustawy.Jeżeli zatem - jak w sprawie niniejszej - powód uzasadnia swoje żądanie na podstawie art. 7 wymienionej ustawy, to Sąd Powiatowy powinien był ustalić, w jakim czasie rzeczy, których zwolnienia od egzekucji powód się domaga, znalazły się w jego władaniu, i w razie stwierdzenia, że do rzeczy tych ma zastosowanie domniemanie ustawowe z art. 6 § 1 ustawy, oddalić powództwo wobec niedochowania terminu prekluzyjnego z art. 6 § 3 zd. 2 ustawy, w przeciwnym razie zaś ustalić, czy zachodzą przesłanki z art. 841, 842 k.p.c. uzasadniające uwzględnienie powództwa.Wobec tego, że Sąd Powiatowy oddalił powództwo bez należytego wyjaśnienia okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.