Zo 1/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk J. Badecki (sprawozdawca).Sędziowie: płk A. Kruszka, mjr E. Olczak.Prokurator: ppłk J. Bilicki.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu niejawnym zażalenie pełnomocnika Bronisława B. na postanowienie Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z dnia 29 września 1966 r., mocą którego oddalono roszczenia wnioskodawcy o odszkodowanie za niesłuszne skazanie wyrokiem łącznym Wojskowego Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 12 kwietnia 1950 r., obejmującym wyroki tego Sądu z dnia 17 listopada 1949 r. i z dnia 28 stycznia 1950 r.Zażalenie, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów art. 510-515 k.p.k. oraz błędną ocenę okoliczności faktycznych sprawy, domaga się zmiany postanowienia przez przyznanie wnioskodawcy odszkodowania stosownie do jego wniosku.Sąd Najwyższy postanowił zażalenie pełnomocnika skazanego Bronisława B. na postanowienie Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z dnia 29 września 1966 r. pozostawić bez uwzględnienia i postanowienie to utrzymać w mocy.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Zażalenie wywodzi między innymi, że podstawą żądania wnioskodawcy jest postanowienie Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1965 r., którym uchylono prawomocne wyroki skazujące wnioskodawcę, wznowiono postępowanie zakończone tymi wyrokami i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w Krakowie po uprzednim uzupełnieniu śledztwa oraz postanowienie Prokuratury Warszawskiego Okręgu Wojskowego z dnia 11 lutego 1966 r. o umorzeniu wznowionego śledztwa.Istota sprawy wnioskodawcy leży w tym, że Sąd Najwyższy uchylił wyroki skazujące wnioskodawcę z art. 87 w związku z art. 86 § 2 k.k.W.P., z czego wynikał obowiązek, aby we wznowionym postępowaniu - obojętnie: sądowym czy też przygotowawczym - ustosunkować się i zająć stanowisko wobec zarzutów zawartych w uchylonych wyrokach.Jak wynika z logicznej i systematycznej interpretacji postanowienia Prokuratury Warszawskiego Okręgu Wojskowego z 11 lutego 1966 r., ustala ono wyraźnie, że działaniu wnioskodawcy brak było znamion przestępstwa z art. 87 w związku z art. 86 k.k.W.P. i dlatego zawiera w swej treści decyzję o umorzeniu postępowania z tych zarzutów.Umorzenie postępowania przez Prokuraturę na tej podstawie należy uznać za równoznaczne z uniewinnieniem po wznowieniu postępowania. Tej zasadniczej oceny postanowienia Prokuratury nie może zmienić ten fragment, który mówi o umorzeniu śledztwa z art. 22 m.k.k. Nie stwierdza on bowiem istnienia przestępstwa, lecz "co najwyżej" pozwala przypuszczać istnienie wątpliwości, czy pewne wypowiedzi oskarżonego nie zawierały pewnych elementów tego występku. Ta wątpliwość została słusznie rozstrzygnięta w myśl zasady in dubio pro reo.Zażalenie nie jest zasadne.Jak wynika z ustaleń opartych na ujawnionym w toku postępowania sądowego materiale dowodowym sprawy, Bronisław B. wnosił o przyznanie mu odszkodowania w związku z - jego zdaniem - niesłusznym przebywaniem w więzieniu w dniach od 25 czerwca 1949 r. do 2 stycznia 1954 r. na podstawie wykonania kar orzeczonych względem niego prawomocnymi wyrokami Wojskowego Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 listopada 1949 r. i z dnia 28 stycznia 1950 r. oraz wyrokiem łącznym z dnia 12 kwietnia 1950 r., które następnie na skutek wznowienia postępowania zostały postanowieniem Sądu Najwyższego w Izbie Wojskowej z dnia 27 sierpnia 1965 r. uchylone i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w Krakowie po uprzednim uzupełnieniu śledztwa. Postanowienie Sądu Najwyższego, nakazujące przeprowadzenie w sprawie karnej Bronisława B. ponownej rozprawy po uprzednim uzupełnieniu śledztwa, nie zostało wykonane z tego powodu, że Prokuratura Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie w toku uzupełniającego śledztwa postanowieniem z dnia 11 lutego 1966 r., na zasadzie art. 168 k.w.p.k. w związku z art. 7 § 1 lit. b) k.w.p.k. oraz art. 63 i 64 k.k.W.P, ze względu na przedawnienie, umorzyła śledztwo w sprawie Bronisława B. o przestępstwo z art. 22 m.k.k. W uzasadnieniu tego postanowienia Prokuratura przyjęła, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadniał przyjęcia kwalifikacji prawnej czynów skazanego jako przestępstwa z art. 87 k.k.W.P. w związku z art. 86 § 2 k.k.W.P. (według dawnej numeracji), lecz co najwyżej uzasadniał przyjęcie, iż w czynach Bronisława B. były zawarte znamiona przestępstwa z art. 22 m.k.k.Sąd I instancji trafnie przyjął, że powyższy sposób zakończenia sprawy nie spełnił intencji leżących u podstaw wydanego przez Sąd Najwyższy postanowienia o wznowienie postępowania, które w myśl art. 290 § 2 k.w.p.k. dopuszczalne jest bez względu na upływ przedawnienia. W następstwie tego kwestia, czy Bronisław B. dopuścił się przestępstwa, czy też nie - nie została definitywnie rozstrzygnięta. Kwestię tę powinien dopiero rozstrzygnąć sąd na rozprawie i takie rozstrzygnięcie, gdyby okazało się korzystne dla zainteresowanego, dawałoby mu podstawy do wysuwania roszczeń natury odszkodowawczej.Zgodnie z art. 510 § 1 i 2 k.p.k. odszkodowanie za niesłuszne skazanie przysługuje tylko osobie, która na skutek wznowienia postępowania karnego lub rewizji nadzwyczajnej została prawomocnie uniewinniona lub skazana z łagodniejszego przepisu karnego bądź w stosunku do której postępowanie karne umorzono, przy czym umorzenie nastąpiło z powodu nieuwzględnienia w pierwszym postępowaniu okoliczności wyłączającej ściganie.W sprawie niniejszej prawidłowo zatem rozstrzygnięto postanowieniem sądu I instancji, że w obecnym stanie rzeczy żaden z wyżej wymienionych warunków nie zachodzi, co powodowało oddalenie roszczeń odszkodowawczych.Jak już wyżej nadmieniono, kwestia, czy Bronisław B. dopuścił się przestępstwa, czy też się nie dopuścił, nie została ostatecznie rozstrzygnięta. Nie można przypuszczać - choćby opierając się na zasadzie in dubio pro reo, jak to podnosi zażalenie - że w postępowaniu Bronisława B. brak w ogóle znamion czynu przestępnego. Sformułowanie użyte w postanowieniu o umorzeniu śledztwa z dnia 11 lutego 1966 r., że wypowiedzi Bronisława B., "mogące najwyżej zawierać elementy przestępstwa z art. 22 m.k.k.", nie przekreśla możliwości dopuszczenia się przez Bronisława B. przestępstwa, którego ocena prawna została jedynie zmieniona z art. 87 w związku z art. 86 § 2 k.k.W.P. (według dawnej numeracji) na art. 22 m.k.k. Dlatego też prokurator umorzył postępowanie nie z powodu braku cech przestępstwa w czynie Bronisława B., lecz z powodu przedawnienia.Instancja rewizyjna uważa w końcu za pożądane ustosunkować się do sposobu rozstrzygnięcia zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Prokuratury Warszawskiego Okręgu Wojskowego z dnia 11 lutego 1966 r.Naczelna Prokuratura Wojskowa pismem z dnia 16 marca 1966 r. odrzuciła zażalenie Bronisława B. na wymienione postanowienie o umorzeniu śledztwa z tytułu przedawnienia i oświadczyła, że w sprawie zażalenie nie przysługuje. Tym samym więc Prokuratura afirmowała orzeczenie niezgodne z art. 290 § 2 k.w.p.k., który dopuszcza mimo przedawnienia wznowienie postępowania wniesione na korzyść skazanego, a tego rodzaju wznowienie ma miejsce w omawianej sprawie. W tych warunkach została zamknięta skazanemu Bronisławowi B. - w stadium postępowania przygotowawczego - droga do wydania wyroku czy innego orzeczenia w kwestii winy, co ma dla niego istotne znaczenie, a w takim wypadku art. 178 k.w.p.k., zawierający ogólną zasadę, daje możliwość osobie, której prawo zostało naruszone, żalenia się na postanowienie naruszające jej prawo.