VI KZP 26/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski (sprawozdawca).Sędziowie: L. Chmielewski, R. Staszkiewicz.Prokurator Generalnej Prokuratury: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława H., oskarżonego z art. 262 § 1 k.k. i z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu w dniach 3 i 16 grudnia 1966 r. przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 24 maja 1966 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy zakaz - przy przestępstwie z niskich pobudek alternatywnie zagrożonym karą więzienia lub aresztu - orzeczenia kary aresztu wyrażony w art. 57 § 1 k.k. i powtórzony w art. 59 § 2 k.k. w wypadku nadzwyczajnego złagodzenia kary ma jednakowo rygorystyczne zastosowanie tak do przepisów części szczególnej k.k. (konkretnie: art. 262 § 1 k.k.), jak i do przepisów ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) o ochronie mienia społecznego (konkretnie: art. 1 § 2 tejże ustawy), czy też mimo istnienia niskich pobudek zakaz ten w pewnych wypadkach doznaje ograniczenia, a jeśli tak, to w jakich sytuacjach?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k. uchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneCzęść ogólna kodeksu karnego, określająca ogólne instytucje prawa karnego i zasady walki z przestępstwem, stanowi wspólną podstawę dla wszystkich przestępstw. Stwierdza to wyraźnie art. 92 k.k., który jednak dopuszcza pewne, wskazane w poszczególnych ustawach odrębności od tej jednolitej części ogólnej.W zasadzie więc przepisy części ogólnej kodeksu karnego stosuje się w jednakowym zakresie do przestępstw przewidzianych zarówno w części szczególnej kodeksu karnego, jak i w innych ustawach, jeżeli część szczególna kodeksu lub inne ustawy nie zawierają przepisów odmiennych. Odnosi się to oczywiście także do przepisów art. 57 § 1 i art. 59 § 2 k.k.Jak wynika z pytania, Sąd Wojewódzki stawia znak równości między przepisami art. 57 § 1 i art. 59 § 2 k.k., odnosi je do tych samych sytuacji i wiąże zakaz wyboru aresztu w nich przewidziany z karami określonymi za konkretne przestępstwa. Ten pogląd, do którego cytowane przepisy nie dają podstawy, stał się - jak się wydaje - źródłem wątpliwości Sądu.Przepis art. 57 § 1 k.k. wypowiada zasadę, że chociaż ustawa przewiduje możność wyboru między karą więzienia a karą aresztu, to jednak nie można wymierzyć kary aresztu, gdy przestępstwo wynikło z niskich pobudek. Ten zakaz wyboru dotyczy więc kary przewidzianej za przestępstwo określone w konkretnym przepisie kodeksu karnego lub innej ustawy. Odstępstwo od tej zasady dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy ustawa zawiera przepisy odmienne (art. 92 k.k.). To odmienne uregulowanie może być zawarte bądź w części ogólnej ustawy (np. w art. 3 i 38 ustawy karnej skarbowej), bądź w przepisie szczególnym ustawy (kodeksu karnego). Przykładem takiego odmiennego uregulowania w przepisie szczególnym może być art. 283 k.k., który daje sądowi możność wyboru kary więzienia lub aresztu za przestępstwo popełnione z chęci zysku, a więc z niskiej pobudki.Inaczej przedstawia się sprawa przewidzianego w art. 59 § 2 k.k. stosowania kary aresztu zamiast kary więzienia w związku z przestępstwem wynikłym z niskich pobudek.Przepis art. 59 § 2 k.k. dotyczy nie wyboru między karą więzienia a karą aresztu przewidzianą w ustawie za konkretne przestępstwo, lecz jedynie sposobu nadzwyczajnego złagodzenia kary, określonego w art. 59 § 1 k.k. Artykuł ten w § 1 lit. b przewiduje nadzwyczajne złagodzenie kary przez wymierzenie więzienia do lat 5 lub aresztu zamiast kary więzienia powyżej lat 5. Dopuszczając taki sposób zamiany kar jako zasadę, kodeks w art. 59 § 2 nakazuje odstąpienie od niej i nie pozwala wybrać kary aresztu w wypadku, gdy przestępstwo wynikło z niskich pobudek, dając w ten sposób wyraz innej zasadzie, a mianowicie tej, że niskie pobudki, wywołujące szczególne potępienie społeczne, muszą się w pewnych wypadkach odbić w dotkliwszym rodzaju kary pozbawienia wolności nawet przy nadzwyczajnym złagodzeniu kary.Jak z tego wynika, art. 59 § 2 k.k. ma zastosowanie tylko do sposobu nadzwyczajnego złagodzenia kary przewidzianego w § 1 lit. b tego artykułu. Wobec tego przepis art. 59 § 2 k.k. nie stawia np. przeszkody do nadzwyczajnego złagodzenia kary w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej i do wymierzenia kary aresztu - także wtedy, gdy przestępstwo wynikło z niskich pobudek, w tym bowiem wypadku ma zastosowanie sposób nadzwyczajnego złagodzenia kary określony w art. 59 § 1 lit. c) k.k., przewidujący tylko areszt i nie dający sądowi wyboru między więzieniem a aresztem.To co wyżej powiedziano, odnosi się także do innych przestępstw, w związku z którymi nadzwyczajne łagodzenie kary następuje na podstawie art. 59 § 1 lit. c) k.k., a między innymi do przestępstw zagrożonych karą więzienia lub aresztu, również więc do przestępstwa z art. 262 § 1 k.k., o którym mowa w pytaniu Sądu Wojewódzkiego.Jeżeli takie przestępstwo wynikło z niskich pobudek, to wówczas zgodnie z art. 57 § 1 k.k. sąd nie będzie mógł wymierzyć aresztu, lecz jedynie więzienie do określonej w konkretnym przepisie wysokości. W takiej sytuacji, skoro wymierzenie kary aresztu w ogóle nie wchodzi w rachubę, przy nadzwyczajnym łagodzeniu kary będzie miał zastosowanie sposób łagodzenia wskazany w art. 59 § 1 lit. c) k.k., zezwalający na wymierzenie aresztu zamiast kary więzienia, która musiałaby być orzeczona, gdyby nie stosowano nadzwyczajnego złagodzenia kary.