III CR 317/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Kazimiery K. o dział spadku po Stanisławie i Bronisławie K., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 1964 r.,uchylił punkt 2 zaskarżonego postanowienia oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Mławie z dnia 28 stycznia 1964 r. w części nieuchylonej przez zaskarżone postanowienie i - także w tej części - przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Mławie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW sprawie o dział spadku po Stanisławie K., zmarłej w 1929 r., i jej mężu Bronisławie, zmarłym w 1945 r., Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 26.IX.1962 r. uchylił orzeczenie działowe Sądu Powiatowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29.VI.1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 28, poz.168), zaszła wówczas potrzeba wydania postanowienia wymaganego przez art. 19 tej ustawy. Sąd Powiatowy stwierdził, że prawa do spadku obejmującego gospodarstwo rolne po Stanisławie K. i jej mężu Bronisławie zachowuje ich syn Czesław. Orzeczenie to zaskarżyła druga żona Bronisława K., Czesława, oraz ich córka, Teresa S.Sąd Wojewódzki uchylił postanowienie Sądu Powiatowego "z rewizji Teresy S." w części dotyczącej stwierdzenia, że prawo do spadku po Bronisławie K. zachowuje jedynie jego syn z pierwszego małżeństwa, Stanisław K.Orzeczenie to zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną w części oddalającej rewizję Czesławy K. Skarżący wnosi w niej również o uchylenie postanowienia Sądu Powiatowego w zakresie, w jakim nie zostało ono uchylone przez Sąd Wojewódzki.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dyspozycja art. 24 ust. 2 wspomnianej wyżej ustawy z dnia 29.VI.1963 r. sprowadza się do tego, że spośród osób powołanych do dziedziczenia na podstawie właściwych przepisów prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego zachowują osoby odpowiadające przesłankom określonym w tym przepisie. To samo wynika z art. LV i LVI przep. wpr. k.c. Skoro więc ustawa "nie stanowi inaczej" w stosunku do zasady wyrażonej w art. XVIII przep. wpr. pr. spadk., to do uprawnienia Czesławy K. stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci jej męża Bronisława, tj. k.c. K.P.Ten sam wniosek usprawiedliwiają wspomniane wyżej przep. wpr. k.c. w związku z art. LI tych przepisów. Według art. 233 k.c. K.P., jeżeli nie ma dzieci, spadek po zmarłym małżonku przypada pozostałemu przy życiu małżonkowi na własność w stosownej części. Jedynie ze względu na szczególne uprzywilejowanie dzieci art. 232 k.c. K.P. stanowił, że w zbiegu z dziećmi małżonkowi pozostałemu przy życiu przysługuje po zmarłym małżonku część spadku do użytkowania dożywotniego. Na gruncie więc przepisów k.c. K.P. małżonek dziedziczył, a art. 232 przewidywał tylko swoistą formę tego dziedziczenia. Prowadzi to do wniosku, że w myśl art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 29.VI.1963 r. także małżonek, którego uprawnienie do użytkowania dożywotniego części spadku obejmującego gospodarstwo rolne opiera się na art. 232 k.c. K.P., zachowuje to prawo, jeżeli odpowiada przesłankom określonym w art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 29.VI.1963 r. To samo wynika z art. LV i LVI przep. wpr. k.c. Skoro więc stanowisko Sądu Wojewódzkiego, jakoby na gruncie ustawy z dnia 29.VI.1963 r. wygasły uprawnienia Czesławy K. oparte na przepisie art. 232 k.c. K.P., okazuje się chybione, to nie usprawiedliwiona też staje się przesłanka, na podstawie której nastąpiło oddalenie jej rewizji. W konsekwencji postanowienie Sądu Powiatowego w części dotyczącej stwierdzenia, że prawa do spadku po Bronisławie K. zachowuje jedynie Stanisław, nie mogło być utrzymane w mocy także z rewizji Czesławy K.Z małżeństwa Stanisławy z Bronisławem K. urodził się m.in. syn Czesław, z małżeństwa Bronisława z Czesławą córka Teresa. W roku 1944 zmarł Czesław. Po Stanisławie K. dziedziczy więc m.in. Czesław, a po Czesławie - m.in. jego ojciec Bronisław i jego siostra przyrodnia Teresa. Po Bronisławie dziedziczy znów m.in. Teresa. A zatem Teresa S. przez swego brata przyrodniego Czesława i ojca Bronisława dziedziczy część spadku po Stanisławie K. Ponieważ Czesławie K. przysługuje uprawnienie do użytkowania dożywotniego części spadku po Bronisławie, a spadek ten obejmuje część spadku po Stanisławie K., więc przedmiotem uprawnienia Czesławy może być również część spadku po Stanisławie.Z tego względu Sąd Wojewódzki powinien był uchylić z obu rewizji postanowienie Sądu Powiatowego również w części dotyczącej stwierdzenia, że prawo do spadku po Stanisławie K. zachowuje jedynie Stanisław.Postanowienie Sądu Powiatowego ulegało uchyleniu nadto z tej przyczyny, że Sąd Powiatowy, wydając rozstrzygnięcie z art. 19 ustawy z dnia 29.VI.1963 r. (art. 1066 k.c.), sięgnął po argumenty mogące wchodzić w rachubę przy uzasadnieniu orzeczenia działowego.Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji.