II CR 340/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku H.M. o ubezwłasnowolnienie B. M., na skutek rewizji B.M. od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 15 lutego 1963 r., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę temuż Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni domagała się częściowego ubezwłasnowolnienia męża B.M., urodzonego w 1924 r., podając w uzasadnieniu wniosku, iż mąż z powodu nałogowego pijaństwa zaniedbał rodzinę, bije żonę i dzieci oraz trwoni mienie rodziny.Na podstawie zeznań świadków Sąd Wojewódzki ustalił, iż B.M. od kilkunastu lat pije nałogowo alkohol, a przymusowe leczenie w poradni przeciwalkoholowej nie dało pozytywnych rezultatów. W celu uzyskania pieniędzy na wódkę sprzedaje rzeczy wchodzące w skład majątku dorobkowego małżonków, czym doprowadził do ruiny ich gospodarstwo rolne. Spośród trojga dzieci tylko jedno uczęszcza do szkoły, a pozostałych dwoje jest debilami. W czasie zamroczenia alkoholowego M. znęca się nad żoną i dziećmi.Według dalszych ustaleń zawartych w zaskarżonym postanowieniu opartych na opinii biegłych, B.M. jest dotknięty alkoholizmem przewlekłym z cechami otępienia i degradacji alkoholowej.Okoliczności te uzasadniają zdaniem Sądu Wojewódzkiego wniosek, że M. nie jest zdolny do kierowania swoim postępowaniem. W konsekwencji Sąd Wojewódzki orzekł jego częściowe ubezwłasnowolnienie.W skardze rewizyjnej B.M. domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca naruszenie art. 15 i 16 dekretu o postępowaniu o ubezwłasnowolnienie oraz art. 242 i 236 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Naruszenie art. 15 dekretu w sprawie postępowania o ubezwłasnowolnienie dopatruje się skarżący w tym, że biegli przeprowadzili z nim wywiad poza salą sądową, podczas gdy wszystkie ich czynności powinny być dokonane bezpośrednio przed sądem orzekającym.Stanowiska tego nie można podzielić. Według art. 15 dekretu, osobę, która ma być ubezwłasnowolniona, należy wysłuchać na rozprawie, w miarę możności w obecności biegłych. Ratio legis polega na tym, że ustne wysłuchanie dostarcza bezpośredniego materiału niezbędnego do oceny, czy zachodzi potrzeba pozbawienia ewentualnie ograniczenia zdolności do czynności prawnych. Istota rzeczy polega więc nie na tym, aby sąd był obecny przy wszystkich czynnościach biegłych, ale na tym, aby sąd na podstawie ustnego wysłuchania osoby, której postępowanie dotyczy, mógł wyrobić sobie przekonanie co do celowości i sposobu ubezwłasnowolnienia.Temu postulatowi - wbrew odmiennemu zapatrywaniu rewizji - stało się zadość. Biegli istotnie przeprowadzili wywiad z uczestnikami postępowania poza salą sądową, ale następnie zakomunikowali swoją opinię na rozprawie w obecności jego i jego pełnomocnika, a sąd wysłuchał M., uwzględniając treść wniosku, konkluzję opinii i pogląd zainteresowanego.Treść protokołu rozprawy przekonuje o przeprowadzeniu wysłuchania zgodnie z dyspozycją art. 15 dekretu. Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 18 ustawy z dnia 20.VII.1950 r. (Dz. U. Nr 38, poz. 349). Przepis ten możliwość dopuszczenia dowodów dopiero przed instancją rewizyjną uzależnia od wykazania, że strona nie mogła powołać tych dowodów w postępowaniu merytorycznym. Skoro istnienia tej przesłanki skarżący nie wykazał, zarzut rewizyjny nie mógł odnieść skutku.Za chybiony również uznać należy zarzut nieustanowienia dla skarżącego doradcy tymczasowego. Zgodnie z treścią art. 6 dekretu ustanowienie doradcy jest fakultatywne, jeżeli sąd uzna to za konieczne w celu ochrony tej osoby lub jej majątku. Materiał sprawy nie wskazywał na istnienie takiej konieczności, nie wykazał także jej sam skarżący, choć ustawa daje mu w tym kierunku uprawnienie przez złożenie odpowiedniego wniosku.Nie można natomiast odmówić racji skarżącemu co do obrazy art. 16 dekretu. Cytowany przepis zawiera imperatyw pod adresem sądu, że postanowienie o ubezwłasnowolnienie musi wyraźnie stwierdzać, z jakiego powodu zostało ono orzeczone. Wymóg ustawy ma nie tylko formalne znaczenie, ale wywołuje daleko idące skutki w sferze prawnej osoby, której ubezwłasnowolnienie dotyczy. Stąd naruszenie tego przepisu musi skutkować uchylenie zaskarżonego orzeczenia.W świetle materiału dowodowego może zachodzić wątpliwość co do przyczyny ubezwłasnowolnienia M., gdyż opinia biegłych może wskazywać, iż skutki nałogowego pijaństwa mogły doprowadzić do choroby psychicznej. Okoliczność tę należy wyjaśnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy.Trafny jest także zarzut naruszenia art. 26 k.p.n. Z akt sprawy wynika, że B.M. był przymusowo leczony w przychodni przeciwalkoholowej. Przeprowadzenie dowodu z akt przychodni może zawierać wiele materiałów korzystnych dla pełnego wyświetlenia sprawy.Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji (art. 384 k.p.c.).Orzeczenie o kosztach postępowania opiera się na przepisie art. 100 k.p.c.