I CR 629/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wiktora J., Jerzego J. i Stefana P. przeciwko Zakładom Przemysłu Terenowego Materiałów Budowlanych w likwidacji o zapłatę, na skutek rewizji powodów od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 3 września 1963 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku.Uzasadnienie faktycznePowodowie Wiktor J., Jerzy J. i Stefan P. domagali się zasądzenia na ich rzecz od Zakładów Przemysłu Materiałów Budowlanych w likwidacji kwoty 30.051 zł z odsetkami. Według twierdzeń pozwu - na podstawie umowy z dnia 27.VIII.1958 r. zawartej z pozwanymi Zakładami powodowie, jako brygada racjonalizatorska ustanowiona na zasadach określonych w zarządzeniu Przewodniczącego PKPG z dnia 10.XII.1955 r. (Mon. Pol. Nr 122, poz. 1600), zobowiązali się wykonać zadanie racjonalizatorskie polegające na dokonaniu, opracowaniu i realizacji projektu racjonalizatorskiego pt. "Sprzężona praca pieca i suszarni sztucznej z zastosowaniem odwilżania gazów spalinowych". Zgodnie ze swym zobowiązaniem brygada opracowała projekt racjonalizatorski, jego opis i rysunki. Opracowała też i dostarczyła pozwanym Zakładom warsztatową dokumentację. W sprawie niniejszej powodowie dochodzą tylko wynagrodzenia za opracowanie dokumentacji warsztatowej, które w myśl umowy płatne jest z chwilą jej złożenia w pozwanych Zakładach.Zaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki odrzucił pozew. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podkreślił, że art. 120 prawa wynalazczego (Dz. U. z 1962 r. Nr 33, poz. 156) normuje tryb rozstrzygania spraw z zakresu projektów wynalazczych, wobec czego brak jest podstaw do zastosowania art. 125 cytowanego prawa, w myśl którego w sprawach nie objętych art. 120 a dotyczących roszczeń cywilnoprawnych właściwy jest tryb postępowania sądowego. Za tym stanowiskiem przemawia również, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, art. 123 ust. 1 prawa wynalazczego, w myśl którego sprawy dotyczące wynagrodzenia rozstrzyga Komisja Rozjemcza przy Urzędzie Patentowym.Uzasadnienie prawnePowodowie złożyli od powyższego postanowienia rewizję, po rozpoznaniu której Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Twórcy pracowniczego projektu wynalazczego przyjętego do zastosowania w jednostce lub jednostkach gospodarki uspołecznionej przysługuje prawo "do wynagrodzenia za projekt wynalazczy". Podstawą ustalenia wysokości tego wynagrodzenia są efekty uzyskane przez zastosowanie projektu prawa wynalazczego (art. 101). W razie uzyskania przez gospodarkę uspołecznioną korzyści w związku ze zgłoszeniem wynalazku lub wzoru za granicą i uzyskania tam ochrony, twórcy przysługuje prawo do dodatkowego wynagrodzenia, ustalonego na podstawie uzyskanych korzyści (art. 108).Roszczenie o wynagrodzenie jest roszczeniem cywilnoprawnym. Stąd też - zgodnie z art. 111 pr. wynalazczego - do wynagrodzenia za pracownicze projekty wynalazcze w sprawach nie uregulowanych w tym prawie albo w przepisach na jego podstawie wydanych stosuje się - tak w zagadnieniach prawnomaterialnych, jak i w zagadnieniach dotyczących postępowania - przepisy prawa cywilnego.Właściwość sądów powszechnych została wyłączona w sprawach o ustalenie, że wynalazek lub wzór użytkowy jest pracowniczym projektem wynalazczym, o ustalenie osoby twórcy lub współtwórcy pracowniczego projektu wynalazczego, o ustalenie, że projekt zgłoszony w jednostce gospodarki uspołecznionej jest projektem wynalazczym oraz o ustalenie, że "za pracowniczy projekt wynalazczy" przysługuje jego twórcy wynagrodzenie. Sprawy te rozstrzyga Urząd Patentowy w trybie postępowania spornego (art. 120 ust. 1 pkt 7-10 oraz ust. 2 pr. wynalazczego).Ustalenie wysokości wynagrodzenia "za pracowniczy projekt wynalazczy" należy zgodnie z postanowieniem art. 112 do jednostki gospodarczej uspołecznionej, w której projekt przyjęto do zastosowania. Jeżeli twórca projektu nie godzi się z ustaleniem wysokości wynagrodzenia przez tę jednostkę, przysługuje mu prawo wystąpienia do jednostki nadrzędnej, od decyzji zaś tej jednostki nadrzędnej przysługuje mu odwołanie do organu nadrzędnego (art. 113 ust. 1 i 2).Twórca niezadowolony z wynagrodzenia w tym trybie może jeszcze, zgodnie z postanowieniem art. 113 ust. 3, zwrócić się o ustalenie wysokości wynagrodzenia do Komisji Rozjemczej przy Urzędzie Patentowym.Według art. 123 pr. wyn. oraz § 2 rozp. RM z dnia 16.III.1963 r. w sprawie utworzenia i organizacji Komisji Rozjemczej przy Urzędzie Patentowym PRL oraz postępowania przed tą Komisją (Dz. U. Nr 16, poz. 85) do kompetencji wymienionej Komisji należy rozpatrywanie wniosków zgłoszonych przez twórców pracowniczych projektów wynalazczych sprawach wysokości efektów uzyskanych w gospodarce uspołecznionej w wyniku zastosowania projektów wynalazczych oraz wynagrodzenia przysługującego twórcom "z powyższego tytułu" (por. też § 84-87 oraz § 89 uchwały RM nr 74 z dnia 5.II.1963 r. - Mon. Pol. Nr 18, poz. 100), jak również w sprawach dodatkowego wynagrodzenia twórców z tytułu wykonywania przez jednostki gospodarki uspołecznionej uzyskanych za granicą praw z patentów i praw z rejestracji wzorów użytkowych. Należy też zaznaczyć, że do czasu opatentowania pracowniczego wynalazku, jak również wtedy, gdy pracowniczy projekt wynalazczy nie może być stosowany niezwłocznie, lecz dopiero w przyszłości, twórcy przysługuje tymczasowe wynagrodzenie, które ustala właściwy minister, a w stosunku do jednostek organizacyjnych podległym radom narodowym - przewodniczący prezydium wojewódzkiej rady narodowej (art. 105 i 107 prawa wynalazczego).Przedmiotem niniejszej sprawy - wbrew błędnemu stwierdzeniu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - nie jest jednak spór wyłączony spod kompetencji sądów, a w szczególności spór objęty zakresem kompetencji Komisji Rozjemczej przy Urzędzie Patentowym. Powodowie bowiem, jak wyżej zaznaczono, dochodzą roszczenia o zapłatę "odrębnego wynagrodzenia" za dostarczenie dokumentacji technicznej (art. 109).Wydana na podstawie art. 7 ust. 2 pr. wynalazczego uchwała RM i CRZZ z dnia 5.II.1963 r. w sprawie zasad tworzenia i działalności brygad racjonalizatorskich (Mon. Pol. Nr 48, poz. 239), która uchyliła (§ 22) poprzednio obowiązującą w tym względzie uchwałę Przewodniczącego PKPG z dnia 10.XII.1955 r., ustanawia w § 13 kryteria, według których powinna być określona wysokość wynagrodzenia za wykonanie dokumentacji technicznej projektu wynalazczego. Skoro jednakże brak jest szczególnego unormowania rozstrzygania spraw o to wynagrodzenie, to Sąd Wojewódzki bezpodstawnie uznał, że w sprawie niniejszej zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej.W świetle bowiem przytoczonych wskazań usprawiedliwiona jest ocena, że sprawy o wynagrodzenie za dostarczenie dokumentacji technicznej projektu wynalazczego (art. 109 pr. wyn.), należą wobec braku odmiennego uregulowania do właściwości sądów powszechnych (art. 2 d. k.p.c.).Jeżeli przy rozpatrywaniu takiej sprawy wyniknie spór o to, czy zgłoszony w jednostce gospodarki uspołecznionej projekt będący przedmiotem dostarczonej dokumentacji jest projektem wynalazczym, to sąd powinien do czasu rozstrzygnięcia tego sporu przez Urząd Patentowy (art. 120 ust. 1 pkt 9 pr. wyn.) postępowanie w sprawie zawiesić (art. 192 § 2 d. k.p.c.).Z przytoczonych zasad Sąd Najwyższy z mocy art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.