V K 134/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Paluch.Sędziowie: P. Ławacz (sprawozdawca), S. Dąbrowski.Prokurator: I. Jakubiec.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Rozalii K. oskarżonej z art. 255 § 1, 256 § 1 i 239 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Ministra Sprawiedliwości rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Powiatowego w Bielsku-Białej z dnia 4 kwietnia 1963 r. oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 30 sierpnia 1963 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 p. 3, 378 § 1 lit. b, 388 § 1 k.p.k.uchylił oba powyższe wyroki i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Bielsku-Białej celem nadania jej dalszego właściwego biegu.Rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości założona od wyroku Sądu Powiatowego w Bielsku-Białej z dnia 4 kwietnia 1963 r. oraz od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 30 sierpnia 1963 r. na niekorzyść oskarżonej Rozalii K. co do kosztów sądowych, na podstawie art. 371 pkt 2 k.p.k., zarzuciła tym wyrokom w zaskarżonej części obrazę art. 442 lit. a) i b) w związku z art. 12 § 1 i 2 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego - przez zasądzenie kosztów postępowania tylko od oskarżyciela prywatnego w razie umorzenia postępowania na mocy art. 9 wyżej wymienionej ustawy.Na podstawie przepisu art. 383 pkt 3 i art. 388 § 3 w związku z art. 395 k.p.k. rewizja wnosiła o uchylenie obu wyroków w zaskarżonej części i zasądzenie solidarnie kosztów postępowania od oskarżycielki prywatnej Ireny J. i od oskarżonej Rozalii K.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Sąd Powiatowy w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 4 kwietnia 1963 r. umorzył na mocy art. 9 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. postępowanie wszczęte przeciwko Rozalii K. z oskarżenia prywatnego Ireny J. o czyny z art. 235 § 1 i art. 239 § 1 k.k., obciążając oskarżycielkę prywatną kosztami postępowania i zasądzając od niej na rzecz oskarżonej kwotę 360 zł tytułem zwrotu poniesionych przez oskarżoną kosztów obrony.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 30 sierpnia 1965 r., utrzymując w mocy wyrok sądu I instancji, zasądził od oskarżycielki prywatnej na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania rewizyjnego, a na rzecz oskarżonej poniesione przez nią w II instancji koszty obrony w kwocie 300 zł.Słusznie rewizja nadzwyczajna podnosi, że oba wyroki w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania nie są trafne.Przepis art. 442 lit. a) k.p.k., na który się oba Sądy powołują, ma zastosowanie w razie umorzenia postępowania na mocy art. 3 k.p.k., kiedy zachodzą ściśle formalne podstawy umorzenia postępowania. Natomiast przepisu tego nie można stosować do wypadków umorzenia postępowania na mocy art. 49 k.p.k. bądź art. 9 wymienionej wyżej ustawy.Powyższy pogląd prawny wyrażony został w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1963 r. (por. OSN nr 7-8, poz. 158 z roku 1963).W tym stanie rzeczy obciążenie kosztami sądowymi wyłącznie oskarżycielki prywatnej nastąpiło z obrazą art. 442 lit. a) i b) k.p.k.Niezależnie jednak od zarzutów rewizji nadzwyczajnej co do kosztów postępowania należy stwierdzić, że oba powyższe wyroki nie mogą być utrzymane w mocy w całości z następujących powodów:a) Sąd Powiatowy w sprawie tej, po przeprowadzeniu rozprawy sądowej, wydał wyrok w składzie jednoosobowym wbrew przepisom ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 54, poz. 308), która w art. 11 § 3 nakazuje orzekanie w sprawach o przestępstwa określone w art. 255 kodeksu karnego w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.Przepis art. 5 § 4 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348) w danym wypadku nie mógł mieć zastosowania, ponieważ został on w zakresie art. 255 k.k. zmodyfikowany przez wydaną później (lex posterior) ustawę z dnia 2 grudnia 1960 r. (Dz. U. Nr 54, poz. 308) w tym sensie, że w sprawach o przestępstwa określone w art. 255 k.k. sąd powinien orzekać w składzie jednego sędziego i dwóch ławników - niezależnie od tego, czy zniesławienie popełniono w druku lub na zebraniu publicznym.Ponieważ Sąd Powiatowy orzekał w tej sprawie w składzie niewłaściwym, a Sąd Wojewódzki na uchybienie to nie zwrócił uwagi, przeto oba wydane wyroki w myśl art. 378 § 1 lit. a) k.p.k. należało uchylić.b) W sprawie tej oskarżycielka prywatna złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów postępowania wskutek trudnych warunków rodzinnych i majątkowych. Wniosek ten został załatwiony pozytywnie zarządzeniem przewodniczącego z dnia 6 lutego 1963 r. i oskarżycielce prywatnej zostało przyznane prawo ubogich, jednakże z naruszeniem przepisu art. 437 § 1 k.p.k., w myśli którego prawo ubogich przyznaje sąd postanowieniem, a nie przewodniczący zarządzeniem (vide art. 40, 42 k.p.k.).Rozstrzygnięcie więc wniosku o przyznanie prawa ubogich nastąpiło w trybie niewłaściwym i nie mogło osiągnąć skutków prawnych.W tych warunkach oba Sądy rozpoznawały sprawę z prywatnego oskarżenia wbrew przepisom art. 435 k.p.k., aczkolwiek do czasu złożenia zryczałtowanej równowartości na koszty postępowania (zaliczki) lub prawidłowego zwolnienia od kosztów sprawę należało pozostawić bez biegu.c) W związku z umorzeniem postępowania na podstawie art. 9 § 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. (Dz. U. Nr 54, poz. 308) Sąd Powiatowy obciążył oskarżycielkę prywatną kosztami postępowania zgodnie z przepisem art. 442 lit. c) k.p.k., natomiast treść sentencji wyroku wskazuje na to, że zastosowany został raczej przepis art. 442 lit. a) k.p.k.Jak już jednak stwierdzono wyżej, artykuł 442 lit. a) k.p.k. dotyczy takich wypadków umorzenia postępowania w sprawach z prywatnego oskarżenia, w których chodzi o podstawy ściśle formalne tego umorzenia; przepisu tego nie można rozszerzać na wypadki umorzenia z powodu znikomego społecznego niebezpieczeństwa czynu oskarżonego (art. 9 cytowanej ustawy).Kwestię kosztów, jeżeli oskarżony nie zaskarżył samego umorzenia postępowania, rozstrzyga art. 12 § 1 tejże ustawy, będący przepisem szczególnym w stosunku do norm art. 442 i następnych kodeksu postępowania karnego (vide cytowana uchwała SN z dnia 21 lutego 1963 r.).Wobec przytoczonych wyżej uchybień należało uchylić oba zaskarżone wyroki w całości i sprawę przekazać Sądowi Powiatowemu celem nadania sprawie właściwego biegu po uprzednim prawidłowym rozstrzygnięciu wniosku o przyznanie prawa ubogich i zachowaniu przy orzekaniu właściwego składu sądu.Z tych przeto względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.