VI KO 58/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: w/z I Prezesa S.N. - Prezes S.N. F. Wróblewski.Sędziowie: płk K. Badecki, ppłk M. Bieniaszewski, M. Bogusławski, M. Budzianowski, E. Binkiewicz, K. Czajkowski, L. Chmielewski, J. Dorsz, K. Dobesz, płk J. Drohomirecki, J. Dziowgo, S. Dąbrowski, W. Dąbrowski, T. Gdowski, K. Grzebuła, A. Kafarski, F. Karolus, Z. Kapitaniak, H. Kempisty, F. Korzeń, S. Kotowski, płk Z. Krasuski, T. Krokosz, płk A. Kruszka (sprawozdawca), R. Kryże, Z. Kubec, P. Ławacz, J. Majewski, T. Majewski (sprawozdawca), płk K. Mioduski, W. Ostrowski, M. Paluch, płk A. Porzecki, J. Pustelnik, A. Pyszkowski, płk J. Radwański, płk R. Różański, R. Staszkiewicz, K. Wagner, płk W. Winawer, płk Z. Wizelberg, J. Zembaty. Prokurator Generalnej Prokuratury: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu wniosku Prezesa S.N. o wyjaśnienie następującej kwestii prawnej:"Czy kara dodatkowa przepadku części majątku, którą wymienia art. 2 ustawy z 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. Nr 4, poz. 11), może polegać zarówno na orzeczeniu przepadku ułamkowej części całego majątku, czyli części majątku nie określonego, jak i na orzeczeniu przepadku określonych przedmiotów majątkowych lub określonych praw majątkowych bądź w całości, bądź w ułamkowej części, czy też tylko na orzeczeniu przepadku określonych przedmiotów majątkowych lub określonych praw majątkowych w całości lub w ułamkowej części?" i po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 24 lit. d ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54)uchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Normy art. 2 § 1 i § 2 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego stanowią o wymierzeniu kary dodatkowej przepadku majątku w całości lub w części. Normy te nie wskazują jednak, w jaki sposób sąd, w razie skazania tylko na przepadek części majątku, ma tę część określić.Odpowiedzi na to pytanie należy szukać w przepisach dekretu z dnia 22 października 1947 r. o przepadku majątku (Dz. U. z 1947 r. Nr 65, poz. 390, z 1949 r. Nr 25, poz. 179 i z 1953 r. Nr 27, poz. 105), albowiem - w myśl art. 1 tego dekretu - przepisy jego mają zastosowanie m. in. do przepadku całości lub części majątku, orzeczonego jako kara dodatkowa przez sąd. Znajduje to pośrednie potwierdzenie nadto w normie art. 18 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r., która stanowi, że w przedmiotach nie objętych jej przepisami stosuje się przy zabezpieczeniu i egzekucji roszczeń i kar m. in. przepisy dekretu z dnia 22 października 1947 r. o przepadku majątku.Ewentualne wątpliwości mogłyby powstać w związku z treścią art. 16 cytowanej ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r., nakazującego organowi prowadzącemu egzekucję przeprowadzanie okresowo stosownych dochodzeń w celu ustalenia stanu majątkowego oskarżonego. Wątpliwości te odpadną, jeśli zwrócić uwagę, że wyrok skazujący w sprawie o przestępstwo na szkodę mienia społecznego może zawierać orzeczenie nie tylko przepadku majątku skazanego, ale również orzeczenie co do odszkodowania z tytułu wyrządzonej szkody oraz grzywny. Ustawa z dnia 21 stycznia 1958 r. podkreśla to w szczególności w przepisach art. 3. Tak więc przepis art. 16 cytowanej ustawy dotyczy wszystkich innych wypadków egzekucji kierowanie do majątku skazanego, nie dotyczy zaś wykonania orzeczenia przepadku części tego majątku, albowiem w tym zakresie przepisy dekretu z dnia 22 października 1947 r. o przepadku majątku zobowiązują sąd do takiego określenia przepadku części majątku, które czyni zbędnymi czynności przygotowawcze przewidziane w art. 16 cytowanej ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r., zmierzające do przeprowadzenia egzekucji.II. W myśl art. 3 powołanego dekretu orzeczenie o przepadku części majątku powinno dokładnie określać, jakie przedmioty lub inne prawa majątkowe podlegają przepadkowi.Z powyższego wynika, że orzeczenie przepadku ułamkowej części całego majątku (nie określonego) nie byłoby zgodne z normą art. 3. Przepis ten natomiast nie stanowi przeszkody do orzeczenia przepadku ułamkowej części określonego przedmiotu lub prawa majątkowego, stanowiącego własność sprawcy. Orzekając karę dodatkową przepadku określonych przedmiotów majątkowych lub określonych praw majątkowych w ich ułamkowej części, należy jednak pamiętać o tym, że to orzeczenie stwarza uciążliwy i często trudny do zlikwidowania stosunek współwłasności Skarbu Państwa i skazanego, a ewentualnie i innych osób. Z tego też powodu jest rzeczą pożądaną, by orzekanie kary dodatkowej w tej postaci następowało tylko wtedy, gdy skazany nie ma na wyłączną własność takich przedmiotów lub praw majątkowych, których przepadek stanowiłby dla niego dolegliwość współmierną do przypisanego mu czynu.III. Orzekając o przepadku majątku, sąd powinien rozporządzać danymi o stanie majątkowym oskarżonego. Jest to niezbędne dla powzięcia decyzji, czy w okolicznościach danej sprawy należy orzec przepadek majątku w całości czy tylko w części, a jeśli tak, to w jakiej części. Przepadek majątku jest karą dodatkową, a więc przy jego orzekaniu obowiązują ogólne zasady wymiaru kary określone w rozdziale VIII kodeksu karnego i w rozdziale IX kodeksu karnego Wojska Polskiego (między innymi sąd uwzględnia stosunki majątkowe sprawcy, wysokość szkody wyrządzonej w mieniu społecznym oraz wysokość korzyści uzyskanej przez sprawcę i ewentualne pokrycie szkody).Sąd powinien mieć przy tym na uwadze, że przepadek majątku stanowi jeden z elementów kary jako ogółu środków karnych orzeczonych w stosunku do sprawcy w danej sprawie (w szczególności kara pozbawienia wolności, grzywna, kary dodatkowe).Zebranie danych o stanie majątkowym oskarżonego jest jednym z zadań postępowania przygotowawczego (art. 233 § 1 lit. d i art. 2459 § 1 k.p.k. oraz art. 165 § 2 lit. c) k.w.p.k.) Brak tych danych może więc uzasadniać zwrot sprawy oskarżycielowi publicznemu celem uzupełnienia postępowania przygotowawczego w tym kierunku (art. 251 § 1 lit. d) k.p.k. i art. 188 § 1 lit. a) i b) k.w.p.k.).