V K 878/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Dobesz (sprawozdawca). Sędziowie: K. Czajkowski (współsprawozdawca), J. Dorsz, T. Krokosz, M. Budzianowski, J. Dankowski, A. Janowski. Prokurator: S. Majewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Leona B. oskarżonego z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. a) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), po rozpoznaniu założonej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1960 r. zmieniającego w części dotyczącej grzywny wyrok Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 26 lutego 1960 r., na podstawie art. 394-396, 400, 384 pkt 2 k.p.k.1. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Najwyższego w części dotyczącej kary grzywny w ten sposób, że oskarżonego Leona B., obok kar pozbawienia wolności, utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych oraz przepadku całego majątku, wymierzonych temu oskarżonemu wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 26 lutego 1960 r., skazał na mocy art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) na karę 5.000 złotych grzywny z zamianą w razie jej nieuiszczenia w terminie na 100 dni więzienia zastępczego (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Koszalinie wyrokiem z dnia 26 lutego 1960 r. skazał oskarżonego Leona B. z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. a) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) za zagarnięcie mienia społecznego w kwocie 53.375,05 zł na karę 7 lat więzienia, grzywnę wysokości 5.000 zł z zamianą w razie nieściągalności na 100 dni więzienia oraz kary dodatkowe przepadku całego majątku i utraty praw na okres 4 lat.Sąd Najwyższy, rozpoznając niniejszą sprawę na skutek rewizji oskarżonego, zmienił zaskarżony wyrok co do kary w ten sposób, że wymierzoną grzywnę złagodził do 75 zł z zamianą w razie nieściągalności na 1 dzień więzienia (wyrok z dnia 6 czerwca 1960 r. III K 360/60).W uzasadnieniu swego wyroku Sąd Najwyższy zaznaczył, że "wymierzona", obok przepadku całego majątku sprawcy, grzywna straciła całkowicie swoje wartości wychowawcze, stając się dolegliwością zarówno dla sprawcy, jak i dla społeczeństwa zupełnie niezrozumiałą, nie ma bowiem rozsądnej odpowiedzi na pytanie, z jakich właściwie funduszów człowiek, skazany, jak w wypadku niniejszym, na 7 lat więzienia, po wykonaniu orzeczonego przepadku całego mienia ma jeszcze zapłacić grzywnę.W tym stanie rzeczy, skoro Sąd Wojewódzki orzekł przepadek całego majątku oskarżonego, grzywna (obligatoryjna w ramach wykładni gramatycznej art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. - Dz. U. Nr 36, poz. 228) wymierzona być może tylko w symbolicznej wysokości.Od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1960 r., zmieniającego w części dotyczącej grzywny wyrok Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 26 lutego 1960 r. w sprawie oskarżonego Leona B., założył w ustawowym terminie Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego na niekorzyść oskarżonego rewizję nadzwyczajną, w której wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej wymiaru kary grzywny przez wymierzenie jej w odpowiedniej wysokości, zarzuca rażącą niewspółmierność kary grzywny w stosunku do przypisanego oskarżonemu czynu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Zarzut rewizji nadzwyczajnej jest słuszny.Stanowisko Sądu Najwyższego w omawianym zakresie należy uznać za błędne z następujących powodów:1.Kara grzywny w wypadku skazania za przestępstwa określone w art. 1-5 § 1 oraz art. 6 i 7 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) jest obligatoryjna. Z określenia "podlega karze więzienia (...) i karze grzywny" wynika, że grzywna jest karą samoistną, orzekaną równolegle z karą pozbawienia wolności. Przy stosowaniu więc sankcji tych szczególnych przepisów karnych odpada potrzeba zastanowienia się nad celowością orzekania kary grzywny, w przeciwieństwie do art. 42 § 2 k.k., przy przestępstwach popełnionych z chęci zysku.Sąd, orzekając w tych wypadkach karę grzywny, powinien mieć na względzie przede wszystkim to, że jest to kara, której dolegliwość skazany powinien odczuć, i to niezależnie od kary pozbawienia wolności. Swoistą "celowość" skazania na grzywnę w tych wypadkach należy oceniać nie tylko z punktu widzenia warunków materialnych sprawcy, ale również ze względu na momenty wychowawcze w stosunku do oskarżonego i na prewencję ogólną. Grzywna musi być także karą pozostającą w odpowiednim stosunku do wagi przestępstwa i winy sprawcy. Będą tu więc decydowały przesłanki z art. 54 k.k.2.W wypadku zagarnięcia mienia społecznego będą miały nadto zastosowanie przepisy art. 2 ustawy z dnia 18 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), a więc jeżeli wartość zagarniętego mienia przewyższa 50.000 zł, następuje obligatoryjne orzeczenie - niezależnie od kar zasadniczych pozbawienia wolności i grzywny - nadto kary dodatkowej przepadku majątku skazanego w całości lub w części, jeżeli zaś szkoda w mieniu społecznym nie przewyższa 50.000 zł, może nastąpić również fakultatywne orzeczenie przepadku majątku sprawcy w całości lub w części.3.Jak wynika z powyższego, pomiędzy tymi karami o charakterze majątkowym: karą dodatkową przepadku majątku a zasadniczą karą grzywny - zachodzą istotne różnice co do ich ujęcia prawnego.Wspólną jedynie możliwość pozwalającą następnie wykonać grożącą sprawcy karę przepadku majątku i grzywny dają przepisy art. 3 i 4 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), które zezwalają prokuratorowi w toku śledztwa lub dochodzenia a sądowi po wniesieniu aktu oskarżenia zabezpieczyć majątek sprawcy, różnią się jednak zasadniczo obie te kary, jeśli chodzi o tryb ich wykonania.Kara przepadku majątku obejmuje majątek skazanego należący do niego w dacie wydania orzeczenia o przepadku, choćby nieprawomocnego, co wynika z treści art. 5 § 1 dekretu z dnia 22 października 1947 r. o przepadku majątku (Dz. U. Nr 65, poz. 390 z późniejszymi zmianami), przy czym jeśli orzeczenie dotyczy przepadku części majątku, to powinno dokładnie określać, jakie przedmioty lub inne prawa majątkowe podlegają przepadkowi (art. 3 cytowanego dekretu).Grzywna zaś, w odróżnieniu od kary przepadku majątku, jest karą, której nieuiszczenie pociąga za sobą z mocy art. 43 § 3, 4 i 7 k.k. konsekwencje w postaci zamiany na zastępczą karę pozbawienia wolności.Jednakże z istoty kary grzywny wynika, że przede wszystkim należy wyczerpać wszelkie możliwości jej pokrycia, a dopiero w wypadku negatywnym przystąpić do wykonania kary zastępczej. Może bowiem istnieć konkretna i realna perspektywa pokrycia całości grzywny z dochodów przyszłych skazanego, gdyż poza egzekucją skierowaną do majątku skazanego istnieje możność przeprowadzenia - w dopuszczalnej ustawowo części - egzekucji np. z pobieranego przez niego uposażenia służbowego, wynagrodzenia za pracę itp.W myśl art. 424 k.p.k., jeżeli natychmiastowe ściągniecie grzywny pociągałoby dla skazanego lub jego rodziny skutki zbyt ciężkie, może ubiegać się on o odroczenie egzekucji lub rozłożenie grzywny na raty na czas do jednego roku, a w wypadkach wyjątkowych o rozłożenie jej na raty na czas do trzech lat.4.Wymienione wyżej możliwości nie pozwalają na prognozę w chwili wyrokowania (jeśli chodzi o sprawcę przestępstwa przeciwko mieniu społecznemu), że wobec orzeczenia kary dodatkowej przepadku majątku grzywna nie będzie ściągalna.Powyższe względy przemawiają także przeciwko orzekaniu symbolicznej kary grzywny tylko wobec zbiegu z karą dodatkową przepadku majątku.W każdym więc wypadku przy przestępstwie przeciwko mieniu społecznemu z ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) kara grzywny powinna być wymierzona w rozmiarze stosownym do wagi przestępstwa, niezależnie od orzeczonej kary dodatkowej przepadku majątku.Sąd Najwyższy w powiększonym składzie, mając na uwadze wysokość wyrządzonej szkody w mieniu społecznym, działanie z chęci zysku, zużycie części przywłaszczonych pieniędzy między innymi na kupno mebli, na urządzanie imienin, kupno futra dla żony itp., stan majątkowy oskarżonego i jego zarobki miesięczne, uznał, że kara grzywny w kwocie 5.000 zł - obok kary pozbawienia wolności, przepadku majątku i utraty praw - będzie współmierna do stopnia zawinienia oskarżonego i szkodliwości społecznej popełnionego czynu.Z tych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.