I PR 250/65

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Drogowych w Poznaniu przeciwko Janowi M. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 7 lipca 1964 r., zaskarżony wyrok zmienił w ten sposób, że zasądzoną kwotę 38.072 zł obniżył do kwoty 15.000 zł, poza tym rewizją oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód zażądał, w pozwie wniesionym dnia 23 maja 1960 r., zasądzenia od pozwanego 156.842,99 zł (po rozszerzeniu powództwa) twierdząc, że w magazynie jego, kierowanym przez pozwanego, powstało manko w tej wysokości w okresie od 14 kwietnia 1956 r. do 16 marca 1957 r.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 12.I.1962 r. powództwo oddalił uznając, że roszczenie powoda uległo skutkom prekluzji z art. 473 k.z., pozwany bowiem został zwolniony z pracy przez powoda z dniem 31 lipca 1957 r. (niesporne), a odpowiedzialność jego za manko opiera się na przepisie art. 239 k.z.Wyrok ten na skutek rewizji powoda został uchylony przez Sąd Najwyższy, wobec niedostatecznego wyjaśnienia sprawy w zakresie podstawy prawnej odpowiedzialności pozwanego, któremu powód zarzucał, iż spowodował manko czynem niedozwolonym (art. 134 k.z.).Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Wojewódzki wyrokiem obecnie zaskarżonym zasądził od pozwanego 38.072 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił.Sąd ustalił, że pozwany został prawomocnie skazany z art. 286 § 1 k.k. za to, że w czasie od 14 kwietnia 1956 r. do marca 1957 r., jako magazynier powoda, niedopełnił obowiązku prowadzenia na bieżąco dokumentacji magazynowej, wydawania towarów wyłącznie za dowodem "magazyn wyda" oraz przeliczania i przeważania przyjętego towaru, a nadto często w czasie pracy znajdował się w stanie upojenia alkoholowego, w następstwie czego spowodował w magazynie niedobór 127.448,98 zł oraz nadwyżkę 51.300,16 zł.Na podstawie zeznań świadków, przesłuchanych przed Sądem orzekającym, Sąd ustalił, że pozwany rzeczywiście w czasie pracy pił alkohol (świadkowie: W. T., Fr. B., J. W., E. K., Z. B.).Sąd ustalił dalej, że pozwany wydawał towary z magazynu bez pokwitowania oraz zezwalał pracownikom postronnym na przebywanie w magazynie i zabieranie towaru bez kwitów i kontroli.Roszczenia powodowego przedsiębiorstwa, co do zasady, znajdują uzasadnienie w przepisach art. 134 i 239 k.z. w związku z art. 448 k.z., z okoliczności bowiem ujawnionych w toku postępowania dowodowego wynika, że pozwany, zaniedbując swe obowiązki oraz dopuszczając do samowolnego dysponowania mieniem powierzonym mu przez powoda, dopuścił się czynów, które należało uznać za czyny niedozwolone z art. 134 k.z.Sąd ustalił, na podstawie opinii biegłego M. W., że prawidłowo udokumentowana wysokość manka powstałego w okresie od 14 kwietnia 1956 r. do 16 marca 1957 r. wynosi 127.444,08 zł, bez uwzględnienia stwierdzonej w tym samym okresie superaty w wysokości 51.300,16 zł.Sąd uwzględnił zarzuty podniesione przez pozwanego w zakresie skompensowania powyższego niedoboru z superatą w wysokości 51.300,16 zł, oraz w kwestii przyczynienia się strony powodowej do powstania szkody w rozumieniu art. 158 § 1 i 2 k.z. W związku z tym Sąd ustalił, że pozwany nie miał odpowiednich warunków do magazynowania 859 różnych asortymentów towarowych wartości około jednego miliona złotych.W sprawie brak jest dowodów, aby pozwany przywłaszczył sobie, względnie zamienił jakiekolwiek towary, wobec czego brak jest także podstaw do przyjęcia, iż nadwyżka w kwocie 51.300,16 zł powstała na skutek zamierzonych manipulacji, w celu ukrycia niedoboru. Rzeczywista zatem szkoda (po uwzględnieniu superaty) wynosi tylko 76.143,92 zł. Powodowe przedsiębiorstwo, angażując pozwanego na stanowisko magazyniera, dopuściło się poważnego uchybienia przez to, że powierzyło pieczę nad mieniem społecznym pracownikowi zupełnie nieprzygotowanemu do pełnienia tych obowiązków. Na stanowisko magazyniera należało zaangażować pracownika zaznajomionego z pracą w branży samochodowej. Pozwany takiego przygotowania nie posiadał.Nadto pozwany już bezpośrednio przed zatrudnieniem w powodowym przedsiębiorstwie znany był z tego, że miał skłonności do alkoholu, o czym powód wiedział z opinii Poznańskich Zakładów Fosforowych w Luboniu, z dnia 16 kwietnia 1956 r. i Rzemieślniczej Spółdzielni Pracy w Poznaniu, z dnia 17 kwietnia 1956 r., które znajdują się w aktach osobowych pozwanego. Ta okoliczność stanowi podstawę uznania strony powodowej za współodpowiedzialną za przyczynienie się do powstania szkody (art. 158 § 2 k.z.).Z tych względów Sąd ograniczył odpowiedzialność pozwanego do połowy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając rewizję pozwanego domagającego się zmiany wyroku i oddalenia powództwa w całości albo uchylenia wyroku, zważył, co następuje:Rewizja uzasadniona jest tylko częściowo.Sąd Najwyższy już w poprzednim swym wyroku wydanym w sprawie niniejszej wyjaśnił, że postępowanie magazyniera polegające na dopuszczeniu do samowolnego dysponowania przez osoby postronne powierzonym mu mieniem pracodawcy, w szczególności zezwalanie takim osobom na zabieranie z magazynu różnych towarów bez pokwitowania i jakiejkolwiek kontroli ze strony magazyniera, może być uznane za czyn niedozwolony w rozumieniu art. 134 k.z., albowiem tego rodzaju uchybienia, o ile są zawinione przez magazyniera, kwalifikują się jako nadużycia powierzonego mu stanowiska, stanowiące w istocie ułatwienie osobom trzecim bezprawnego dysponowania cudzym mieniem, do którego osoby te nie powinny mieć dostępu.Z prawidłowych ustaleń Sądu Wojewódzkiego oraz z materiału sprawy wynika, że takich właśnie uchybień dopuszczał się pozwany, za co też (oraz za inne uchybienia) został prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Karnego. Uchybienia te mogły niewątpliwie doprowadzić do powstania szkody.Sąd Wojewódzki wobec takich ustaleń był związany przy ponownym rozpoznaniu sprawy powyższą wykładnią prawa, zawartą w poprzednim wyroku Sądu Najwyższego, a pozwany nie może opierać rewizji na podstawach sprzecznych z tą wykładnią (art. 305 dawnego k.p.c.).Z tego co wyżej powiedziano nie wynika jednak, aby cała ustalona przez Sąd Wojewódzki szkoda (76.143,92 zł) była wynikiem wyłącznie powyższego czynu niedozwolonego, którego dopuścił się pozwany. Przeciwnie, okoliczności sprawy upoważniają do wniosku, że szkoda ta, i to w przeważającej mierze, jest wynikiem niedopełnienia przez pozwanego obowiązków umownych, w szczególności wynikiem nieprowadzenia na bieżąco dokumentacji magazynowej oraz nieprzeliczenia względnie nieprzeważania towarów przyjmowanych do magazynu, a także znajdowania się w czasie pracy w stanie nietrzeźwym, co uzasadniałoby odpowiedzialność pozwanego za tę część szkody tylko na podstawie art. 239 k.z.Roszczenie powoda o tę część szkody, która nie powstała z czynu niedozwolonego, uległo niewątpliwie prekluzji z art. 473 k.z., jest bowiem niesporne, że powództwo zostało wytoczone po upływie terminu rocznego przewidzianego w tym przepisie. I w tym tylko zakresie rewizja jest uzasadniona.Dokładne ustalenie w jakim zakresie szkoda powstała na skutek czynu niedozwolonego wyłączającego zastosowania prekluzji z wymienionego przepisu, a w jakim zakresie na skutek niedopełnienia przez pozwanego obowiązków umownych, uzasadniającego jego odpowiedzialność z art. 239 k.z., jest oczywiście niemożliwe, a w każdym razie nader utrudnionego - zwłaszcza wobec upływu znacznego czasu do powstania szkody. Nie zwalniało to jednak od zajęcia stanowiska w tym względzie w oparciu o art. 330 k.p.c.Sąd Najwyższy przyjął, że tę część szkody, która powstała na skutek czynu niedozwolonego, należało w okolicznościach sprawy określić w przybliżeniu na 15.000 zł. Należało mieć przy tym na uwadze, że wspomnianych na wstępie uchybień stanowiących czyn niedozwolony - jak wynika z treści wyroku Sądu Karnego - Jan M. dopuszczał się w czasie od 14.IV.1956 r. do 16.III.1957 r., a więc w okresie mniej więcej rocznym, co nawet przy daleko idącej ostrożności w ocenie zakresu jego odpowiedzialności usprawiedliwia powyższy wniosek. Z uwagi na charakter tych uchybień pozwanego trudno przyjąć, aby do szkody stąd powstałej (15.000 zł) przyczynił się także powód. W zakresie zatem tej części szkody, zastosowanie art. 158 § 2 k.z. nie byłoby wbrew poglądowi rewizji uzasadnione.W związku z dalszymi wywodami rewizji należy zauważyć, że jak wynika z treści opinii biegłego M. W., pozwany przejął magazyn prawidłowym remanentem z natury, który podpisał bez zastrzeżeń. Pozwany nie może zatem obecnie powoływać się skutecznie na to, że "nie przejmował magazynu inwenturą", zwłaszcza że także jego obowiązkiem, jako magazyniera, a nie tylko obowiązkiem pracodawcy było przejęcie magazynu na podstawie spisu z natury. Okoliczność ta zresztą, jak i dalsze wywody rewizji dotyczące kwestii współprzyczynienia się, względnie wyłącznej winy powoda, nie ma w świetle powyższych rozważań większego znaczenia, albowiem w zakresie, w jakim szkoda powstała na skutek czynu niedozwolonego, pozwany w każdym razie odpowiada.Rewizja zasadnie natomiast zarzuca, że Sąd Wojewódzki niesłusznie zniósł wzajemne koszty procesu.Powód utrzymał się ze swym roszczeniem tylko w nieznacznej części, dochodził bowiem kwoty przeszło 150.000 zł, a zasądzona została ostatecznie kwota 15.000 zł. Uzasadniało to w myśl art. 101 dawnego k.p.c. przyznanie całych kosztów za dotychczasowe instancje pozwanemu, który korzystał z zastępstwa adwokata. Koszty te należało określić na 2.640 zł (1.200 zł za I instancję + 600 zł za II instancję + 840 zł za ponowną I instancję). Wobec częściowego tylko uwzględnienia rewizji, koszty postępowania rewizyjnego podlegały wzajemnemu zniesieniu.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 386 i 383 dawnego k.p.c.).