I CR 493/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w K. przeciwko Stanisławowi W., Czesławowi K., Józefowi K. o 28.923 zł 52 gr, po rozpoznaniu rewizji Czesława K. i Józefa K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 17 września 1956 r., uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 17 września 1956 r. zasądził od pozwanych Stanisława W., Czesława K. i Józefa K. solidarnie na rzecz strony powodowej kwotę 28.923,52 zł z% i kosztami, a postępowanie przeciwko Józefie S., Romualdowi P. i Władysławowi S. umorzył, wobec cofnięcia powództwa przeciwko tym pozwanym.Na podstawie akt Sądu Wojewódzkiego w Lublinie nr C 174/55 z powództwa strony powodowej przeciwko Władysławowi P., opinii biegłego oraz zeznań świadków Sąd ustalił następujący stan faktyczny:Prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego z dnia 1 czerwca 1955 r. oddalone zostało powództwo przeciwko magazynierowi Władysławowi P. o 28.923,52 zł, z tytułu manka magazynowego powstałego w okresie od 1 stycznia 1953 r. do 4 maja 1953 r. tak z powodu prekluzji roszczeń z art. 473 k.z., jak również dlatego, że po aresztowaniu P. w dniu 25 kwietnia 1953 r. zarząd powodowego Związku nie zabezpieczył należycie magazynu, nie zarządził prawidłowego przekazania magazynu następcy, lecz dopuścił do gospodarowania w magazynie innej osoby, wskutek czego nie można było ustalić, czy stwierdzone na 4 maja 1953 r. manko zawinione było przez magazyniera.Winę za ten stan rzeczy ponoszą, zdaniem Sądu, pozwani S. W., Cz. K., i J. K. jako ówcześni członkowie Zarządu, co jest niesporne, wskutek czego, na zasadzie art. 45 ustawy o spółdzielniach winni solidarnie naprawić wyrządzoną szkodę.Wprawdzie obecnie nie można sprawdzić prawidłowości wyliczenia, załączonego do sprawy C 174/55, winę jednak za to ponoszą pozwani, którzy nie zabezpieczyli dowodów będących podstawą obliczenia niedoboru i dopuścili do zagubienia faktur. Przytoczone okoliczności świadczą zdaniem Sądu o tym. że z powodu zaniedbań pozwanych powództwo przeciwko P. nie utrzymałoby się, nawet gdyby było wytoczone we właściwym czasie.Gdyby uznać, że pozwani dopełnili swych obowiązków zabezpieczenia magazynu po aresztowaniu P. i manko dochodzone zawinił istotnie P., to z winy pozwanych powództwo przeciwko niemu zostało oddalone, skoro powoływanych przez siebie okoliczności w tamtym procesie nie udowodnili, a samo powództwo wytoczyli przeciwko P. po upływie terminu prekluzyjnego.Powyższy wyrok zaskarżyli pozwani J. K. i Cz. K., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Rewizja zarzuca niewyjaśnienie należyte sprawy i błędną ocenę dowodów przez 1) uznanie odpowiedzialności pozwanych za dopuszczenie do prekluzji roszczeń, 2) przyjęcie przez sąd w ślad za biegłym, że obieg dokumentów w magazynie był nieprawidłowy, że nie ma możności ustalenia towarów wydanych przez Komisję w czasie od 24 kwietnia do 4 maja 1953 r., że zabezpieczenie magazynu było niewłaściwe, a wreszcie, że pozwani winni są zaginięcia dokumentów rozliczeniowych magazynu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja pozwanych zasługuje na uwzględnienie.Błędne jest stanowisko Sądu I instancji, iż sam fakt dopuszczenia do prekluzji roszczeń w stosunku do P. uzasadnia w okolicznościach niniejszej sprawy winę pozwanych, powodująca ich odpowiedzialność cywilną.Według niespornych ustaleń szkoda powoda a ściślej brak magazynowy stwierdzony został w połowie 1953 r. W orzecznictwie sądowym. tego okresu nie budziło wątpliwości, że roszczenie o wyrównanie przez pracowników tzw. "manka", tj. roszczenie do pracownika, któremu wierzono mienie społeczne z obowiązkiem wyliczenia się, o wynagrodzenie szkody spowodowanej niewyliczeniem się z powierzonego mienia nie podlegało prekluzji z art. 473 k.z. (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 4 grudnia 1951 r. C. 1539/51 - Nowe Prawo 1953/8-9 str. 371, Państwo i Prawo 1952/8-9). Utrwalona w tym zakresie praktyka sądowa uległa zmianie dopiero na przełomie roku 1954/55 po ogłoszeniu uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 13 listopada 1954 r. I CO. 47/54 (OSN 1955/III poz. 51), w której wyjaśniono, że roszczenia ze stosunku pracy z tytułu niewyliczenia się z mienia powierzonego pracownikowi, wynikające z art. 239 k.z., podlegają w zasadzie prekluzji z ant. 473 k.z., chyba że pracownikowi zarzuca się popełnienie takiego czynu, który by z mocy art. 134 k.z. pociągał za sobą odpowiedzialność także w tym przypadku, jeśliby sprawca szkody nie był pracownikiem.W tych warunkach w okresie powstania szkody powoda i pełnienia przez pozwanych funkcji członków zarządu praktyka sądowa usprawiedliwiała pogląd, że art. 473 k.z. nie stosuje się do stosunków pracy pomiędzy jednostką gospodarki uspołecznionej a jej pracownikiem z tytułu wyrównania niedoborów towarowych w powierzonym mu mieniu, niewytoczenie przeto w terminie rocznym powództwa przeciwko P. nie mogło być uznane za zaniedbanie przez nich interesów strony powodowej i nie uzasadniało samo przez się ich odpowiedzialności materialnej.Sąd Wojewódzki oparł jednak zasądzający wyrok i na drugiej przesłance, a mianowicie tej, że zgodnie z opinią biegłego, pozwani nie dopełnili obowiązku należytego zabezpieczenia magazynu po aresztowaniu P., tolerowali wydawanie towarów przed przekazaniem magazynu następcy P., nie dopilnowali, aby magazyn był uznany wszystkimi towarami i dopuścili do zagubienia dokumentów rozliczeniowych, co w konsekwencji uniemożliwiło sprawdzenie prawidłowości wyliczenia i ustalenia, czy niedobór powstał w okresie pracy P., czy też w okresie przyjściowym od 24 kwietnia do 4 maja 1954 r.Zasadnie zarzuca rewizja niewyjaśnienie wszechstronne okoliczności sprawy w tym zakresie, jak również nierozważenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, co mogło wpłynąć na wynik sprawy, wobec czego zaskarżony wyrok z powodu naruszenia art. 242 § 1, 236 § 2 k.p.c. nie może być utrzymany w mocy, przy czym uchylenie wyroku winno na podstawie art. 381 k.p.c. odnieść skutek także wobec pozwanego Stanisława W., który wyroku nie zaskarżył (...).