II CR 690/62

SentencjaSąd Najwyższy z powództwa St. L. przeciwko: 1) Zarządowi Służby Zdrowia Prezydium Rady Narodowej w Łodzi - Kolumna Transportu Sanitarnego, 2) Państwowej Komunikacji Samochodowej Okręgu Krakowskiego - Ekspozytura w Oświęcimiu o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda i pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 22 września 1961 r. zaskarżony wyrok - w części oddalającej powództwo o dalszą kwotę 40.000 zł i w części zasądzającej rentę po 1.166 zł miesięcznie, począwszy od dnia 28 października 1958 r. - uchylił i sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu dla m. Łodzi przekazał.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 22.IX.1961 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanych: Zarządu Służby Zdrowia PRN oraz Państwowej Komunikacji Samochodowej solidarnie na rzecz powoda kwotę 20.000 zł, tytułem zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną oraz rentę miesięczną po 1.166 zł, poczynając od 28.X.1958 r., oddalił zaś powództwo w pozostałej części, ustalając m.in., co następuje:W dniu 29.I.1957 r. powód uległ wypadkowi na skutek zderzenia dwóch samochodów, a mianowicie samochodu ciężarowego marki "Star" należącego do pozwanej Państwowej Komunikacji Samochodowej oraz sanitarki należącej do pozwanego Zarządu Służby Zdrowia. Zderzenie nastąpiło z winy obu kierowców. Kierowca samochodu ciężarowego nie zachował należytej ostrożności na skrzyżowaniu i nie dał pierwszeństwa przejazdu samochodowi sanitarnemu. Kierowca sanitarki jechał z nadmierną szybkością. Na skutek zderzenia stojący na chodniku powód doznał uszkodzenia ciała, polegającego na otwartym złamaniu lewego podudzia oraz złamaniu lewego obojczyka. Powód doznał trwałego kalectwa na skutek skrócenia dolnej kończyny i jest niezdolny do pracy w dotychczasowym zawodzie.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że obaj pozwani odpowiadają za szkody poniesione przez powoda. Na zasadzie art. 153 § 1 i 152 k.z. wina obu kierowców została stwierdzona prawomocnym wyrokiem karnym, co zgodnie z art. 7 § 1 k.p.c. wiąże Sąd Cywilny.Biorąc pod uwagę rozmiar cierpień powoda, doznane kalectwo oraz krzywdę polegającą na utracie możliwości wykonywania intratnego zawodu formierza w fabryce odlewów metalowych, Sąd Wojewódzki uznał, że stosownym dla niego zadośćuczynieniem w rozumieniu art. 165 k.z. będzie kwota 20.000 zł.O ile chodzi o rentę, to Sąd Wojewódzki ustalając, że przeciętne zarobki powoda przed wypadkiem wynosiły ok. 2.800 zł, oraz że otrzymuje on rentę z ubezpieczenia społecznego w wysokości 500 zł, określił rentę uzupełniającą na kwotę 1.166 zł.Dalej idące powództwo zostało oddalone jako nieuzasadnione.Od powyższego wyroku wnieśli rewizje powód i obaj pozwani.Powód wnosi o zmianę wyroku w części oddalającej powództwo i zasądzenie dalszej kwoty 40.000 zł, tytułem zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną, zarzucając naruszenie art. 137 § 1 i 158 § 1 k.z.Pozwany Zarząd Służby Zdrowia (Kolumna Transportu Sanitarnego) wnosi o uchylenie wyroku w części jego dotyczącej i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, przy czym zarzuca uchybienie procesowe i naruszenie Prawa materialnego.Pozwana Państwowa Komunikacja Samochodowa zaskarża wyrok w części uwzględniającej powództwo w stosunku do niej, przy czym zarzuca sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału oraz naruszenie przepisów o kosztach procesu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Zarzuty obu pozwanych o ile kwestionują podstawę swej odpowiedzialności, są chybione.Pozwani są właścicielami samochodów, których ruch wyrządził szkodę, odpowiedzialność ich przeto opiera się w stosunku do powoda na art. 153 w związku z art. 152 k.z. Na pozwanych ciążył dowód, że szkoda powstała z wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą nie ponoszą odpowiedzialności, dowód taki jednak nie został przeprowadzony.Pozwany Zarząd Służby Zdrowia słusznie wprawdzie podnosi, że art. 7 k.p.c. nie stoi na przeszkodzie ustaleniu w obecnym procesie, iż kierowca samochodu sanitarnego nie ponosi winy za wypadek, a ponosi ją wyłącznie kierowca samochodu ciężarowego. Zgodnie bowiem z § 2 art. 7 k.p.c. ustalenia prawomocnego wyroku karnego mogą być przed Sądem Cywilnym obalone, gdy sprawa dotyczy odpowiedzialności cywilnej osoby, przeciwko której oskarżenie nie było skierowane, bądź osoby, która nie broniła się w postępowaniu karnym.Z powyższego nie wynika jednak, aby zapadły w postępowaniu karnym prawomocny wyrok skazujący był pozbawiony wszelkiego znaczenia prawnego w stosunku do osób wymienionych w art. 7 § 2. Przeciwnie, treść art. 7 k.p.c. wskazuje, że wyrok taki wiąże co do popełnienia przestępstwa, dopóki zawarte w nim ustalenia nie zostaną "obalone" przez osoby, którym ustawa w drodze wyjątku na takie obalenie ustaleń prawomocnego wyroku karnego zezwala.Ponieważ w sprawie niniejszej żadne z pozwanych przedsiębiorstw nie obaliło ustaleń prawomocnego wyroku karnego, przeto Sąd Wojewódzki prawidłowo przyjął, że obaj kierowcy winni są spowodowania zderzenia samochodów.Na rozprawie rewizyjnej pełnomocnik Zarządu Służby Zdrowia podniósł dodatkowo, że z uwagi na znacznie większą winę kierowcy samochodu ciężarowego (który naruszył pierwszeństwo przejazdu) odpowiedzialność obu pozwanych nie powinna być solidarna, lecz stosunkowa do stopnia winy.Powyższy pogląd jest nietrafny.Art. 137 k.z. zezwala na przyznanie odszkodowania pro rata tylko wówczas, gdy "udowodnione będzie, kto i w jakim stopniu przyczynił się do wywołania szkody". Taki dowód w sprawie nie został przeprowadzony. Natomiast stopień winy każdej z osób zobowiązanych do solidarnego odszkodowania będzie wzięty pod uwagę z mocy art. 137 § 2 k.z. w procesie regresowym między tymi osobami.Rewizje obu pozwanych zasadnie natomiast zarzucają, że zasądzenie renty uzupełniającej nastąpiło bez należytego rozważenia materiału sprawy.Jak wynika z akt, powód został uznany za inwalidę III grupy, częściowo zdolnego do pracy. Zasądzenie przeto pełnej renty uzupełniającej nie znajdowało uzasadnienia w materiale sprawy, tym bardziej, że powód nie twierdził ani nie dowodził, że bezskutecznie starał się o uzyskanie stosownego zatrudnienia, a fakt zamieszkiwania przez powoda w dużym mieście przemysłowym czyni mało prawdopodobnym, aby pracy takiej nie mógł znaleźć.Dlatego też na skutek rewizji pozwanych należało uchylić zaskarżony wyrok w części zasądzającej rentę (art. 384 k.p.c.) a w pozostałej części rewizję oddalić (art. 383 k.p.c.).Rewizja powoda nietrafnie zarzuca, iż przy określaniu wysokości zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną należało wziąć pod uwagę utraconą możliwość podwyżki wynagrodzenia. Podwyżka ta bowiem powinna znaleźć wyraz w rencie, która stanowi wynagrodzenie szkód nie do wysokości zarobków uzyskiwanych przed wypadkiem, lecz tych zarobków, jakie powód osiągałby, gdyby nie uległ wypadkowi, zgodnie z art. 161 § 2 k.z. i stałym orzecznictwem sądowym.Niemniej zgodzić się trzeba ze skarżącym, że zasądzone zadośćuczynienie jest zbyt niskie w zestawieniu z przeciętną praktyką sądową. Ponadto, jak twierdzi powód, jego stan zdrowia uległ pogorszeniu, a zdolność do pracy dalszemu ograniczeniu, co miałoby wpływ na wysokość zadośćuczynienia w myśl art. 165 § 1 k.z.Z tych przyczyn i na podstawie art. 384 k.p.c. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej dalsze żądanie zadośćuczynienia.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien ustalić, jaki jest stan zdrowia powoda i jego zdolność do pracy oraz jakie zarobki powód może uzyskać przy wykorzystaniu swej uszczuplonej zdolności do pracy (kierując się w tej mierze również domniemaniami faktycznymi wynikającymi z zasad doświadczenia) i na podstawie powyższych ustaleń orzec ponownie w przedmiocie renty uzupełniającej oraz określić ostatecznie wysokość zadośćuczynienia.