4 CR 280/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa małoletniego Wiesława R. oraz Eugeni R. przeciwko Skarbowi Państwa - Ministerstwo Obrony Narodowej w Warszawie i Marianowi B. o odszkodowanie, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1961 r. oraz zażalenia pozwanego Skarbu Państwa na orzeczenie o kosztach zawarte we wspomnianym wyroku, następnie cofniętego,I.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo co do 50.00 zł,udzielił zgody na cofnięcie pozwu co do tych 50.000 zł i postępowanie w tym zakresie umorzył;II. postępowanie zażaleniowe umorzył;III.zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zapłatę 50.000 zł z odsetkami w stosunku do pozwanego Mariana B. oraz orzekającej o kosztach procesu między powodami a tym pozwanym uchylił i we wskazanym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka oraz jej małoletni syn w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa i Marianowi B. domagali się zasądzenia zadośćuczynienia na rzecz każdego z nich po 50.000 zł. Powodowie w uzasadnieniu tego żądania podnieśli, że Marian B. w czasie odbywania służby wojskowej w dniu 28.IX.1960 r., kiedy znajdował się na urlopie u rodziny, bijąc i kopiąc, zamordował ich męża i ojca. W toku procesu powodowie ograniczyli żądanie do 50.000 zł.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, a koszty procesu zniósł wzajemnie. W stosunku do Skarbu Państwa nie dopatrzył się przesłanek z art. 1, a także z art. 5 ustawy z 1.XI.56 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243), Marian B. zaś nie odpowiada stosownie do dyspozycji art. 128 k.z.Wyrok ten powodowie zaskarżyli rewizją. Ponadto Skarb Państwa wniósł zażalenie w przedmiocie orzeczenia o kosztach, które jednak następnie cofnął.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skoro Sąd Wojewódzki orzekł tak, jak gdyby powodowie nie cofnęli pozwu co do 50.000 zł, a w okolicznościach sprawy zachodziły przesłanki z art. 209 § 3 k.p.c., a ponadto skoro Skarb Państwa cofnął zażalenie - orzeczono jak w pkt I i II sentencji.W sprawie pozostaje poza sporem, że wyrządzenie szkody przez B. nie nastąpiło przy wykonywaniu powierzonej mu przez Państwo czynności. Art. 1 wyżej powołanej ustawy nie uzasadnia więc odpowiedzialności Państwa. Nie usprawiedliwia jej także art. 5. Ten ostatni przepis przewiduje odpowiedzialność Państwa również jedynie wtedy, gdy wyrządzenie szkody przez funkcjonariusza nastąpiło przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, lecz rozszerza ją na wypadki, w których Państwo nie odpowiadałoby np. w razie braku winy funkcjonariusza i ten brak zastępuje słusznością.Dlatego Sąd Wojewódzki, pomimo częściowo błędnej wykładni art. 5 ustawy, zasadnie oddalił powództwo w stosunku do Skarbu Państwa.Sąd Wojewódzki niewadliwie ustalił, że B. w czasie zabójstwa męża i ojca powodów "znajdował się w stanie pomrocznym (...) i miał w związku z tym zmienioną zdolność rozumienia znaczenia czynów i kierowania swym postępowaniem". Ten stan psychiczny wyłącza winę B. i stosownie do dyspozycji art. 138 § 1 k.z. zwalnia go od odpowiedzialności. Nie uzasadnia jej również art. 138 § 2 k.z., przewidujący odpowiedzialność osoby zdrowej psychicznie, która wprawiła się w stan odurzenia.Pozostaje jednak art. 143 k.z., który w razie braku winy sprawcy dopuszcza jego odpowiedzialność na podstawie słuszności. W myśl wspomnianego przepisu, gdy poszkodowany nie może uzyskać naprawienia szkody od osób obowiązanych do nadzoru, obowiązek odszkodowania może być włożony na samego sprawcę, jeżeli odpowiada to względom słuszności. Jednakże B. nie ma osoby obowiązanej do nadzoru nad nim, a według zaświadczenia szpitala dla nerwowo i psychicznie chorych, w którym przebywa na mocy postanowienia sądowego, "nie wymaga ubezwłasnowolnienia". Jeżeli jednak art. 143 k.z. ma na względzie niewinnego sprawcę pozostającego pod władzą rodzicielską lub kuratelą, to tym bardziej stosuje się do takiego niewinnego sprawcy, który nie wymaga nadzoru ze strony innej osoby. A zatem B. może odpowiadać wobec powodów na zasadzie słuszności.Sąd Wojewódzki nie rozważał odpowiedzialności stosownie do art. 143 k.z., rewizja więc usprawiedliwia podstawy z art. 371 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Dlatego wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do B. nie może być utrzymany w mocy.