Zg Og 21/1961

Uzasadnienie faktyczneZgromadzenie Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego dnia 29 stycznia 1982 r. w Warszawie rozpoznało wniosek Naczelnego Prokuratora Wojskowego o wyjaśnienie w trybie art. 36 § 1 Prawa o ustroju sądów wojskowych i prokuratury wojskowej treści przepisu art. 155 k.k.W.P. a w szczególności, czy do znamion przestępstwa z tego przepisu należy trwała zmiana w dotychczasowym zaszeregowaniu sprawcy w hierarchii wojskowej lub dążenie do wywołania takiej zmiany, czy też do znamion przestępstwa z tego przepisu trwała zmiana lub dążenie sprawcy do takiej zmiany w dotychczasowym jego zaszeregowaniu w hierarchii wojskowej nie należy.Na powyższe pytanie prawne Zgromadzenie Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego uchwaliło udzielić odpowiedzi, podanej na wstępie.Uzasadnienie prawneWe wniosku swoim Naczelny Prokurator Wojskowy wywodzi między innymi, co następuje:Dotychczasowe orzecznictwo Najwyższego Sądu Wojskowego stało jednolicie na stanowisku, iż każde przyswojenie sobie stopnia wojskowego wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 155 k.k.W.P., a w szczególności, iż wypełnia dyspozycję tego przepisu publiczne noszenie oznak stopnia nie przysługującego sprawcy. Poszczególne komplety orzekające zajęły w kilku sprawach (Rw. 382/61, 561/61, 814/61 i 1035/61) odmienne od dotychczasowej linii orzecznictwa stanowisko Orzeczenia te stwierdzają, że dla bytu przestępstwa z art. 155 k.k.W.P. nie wystarcza noszenie oznak stopnia nie przysługującego sprawcy, lecz konieczna jest zmiana lub dążenie do zmiany w dotychczasowym zaszeregowaniu sprawcy w hierarchii wojskowej i stworzenie przez to warunków służbowych, uprawniających sprawcę do korzystania z przywilejów związanych z przyswojonym sobie stopniem. Naczelny Prokurator Wojskowy kwestionuje zasadność reprezentowanego w wymienionych orzeczeniach NSW stanowiska, a krytyka tych orzeczeń sprowadza się w ogólnym zarysie do twierdzenia, że dystynkcje uwidocznione na umundurowaniu stanowią zewnętrzny symbol, z którym wiąże się społeczne zaufanie, iż odpowiadający temu symbolowi stopień wojskowy rzeczywiście przysługuje osobie, która go publicznie demonstruje. W konsekwencji takiego twierdzenia wniosek rewizyjny proponuje przyjęcie, że do wypełnienia znamion przestępstwa z art. 155 k.k.W.P. nie należy trwała zmiana lub dążenie sprawcy do takiej zmiany w dotychczasowym zaszeregowaniu w hierarchii wojskowej.Proponowane we wniosku rewizyjnym Naczelnego Prokuratora Wojskowego rozwiązanie nie wyczerpuje całości omawianego zagadnienia. Sens przepisu art. 155 k.k.W.P. polega na tym, że chroni on przed bezprawnymi zamachami stopnie wojskowe. Przestępstwo zaś z tego przepisu może być zrealizowane w różny sposób, między innymi również przez trwałą zmianę lub dążenie sprawcy do takiej zmiany w dotychczasowym jego zaszeregowaniu w hierarchii wojskowej. Wydanie opinii zgodnie z żądaniem wniosku rewizyjnego zmniejszyłoby jedynie zakres możliwości kwalifikowania tych dwóch przejawów działania sprawcy jako przestępstwa z art. 155 k.k. W.P., pozostawiłoby natomiast bez rozstrzygnięcia szereg problemów wyłaniających się na tle dotychczasowej praktyki w stosowaniu tego przepisu.Wykładnia przepisu z art. 155 k.k.W.P. musi iść w kierunku właściwego ujęcia społecznego niebezpieczeństwa, jakie wskutek naruszenia go sprawca wywołuje. Przy rozstrzyganiu więc kwestii, czy określone zachowanie się żołnierza stanowi przestępstwo z art. 155 k.k.W.P., należy mieć na uwadze zarówno zamiar, którym kieruje się żołnierz podejmując działanie wypełniające stan faktyczny dyspozycji tego przepisu, jak i formę, jaką posłużył się on, by zamiar swój zrealizować. Przepis art. 155 k.k.W.P. zamieszczony jest w dziale traktującym o przestępstwach przeciwko porządkowi wojskowemu, dla wypełnienia znamion przestępstwa z tego przepisu konieczne jest zatem, aby u podstaw zamiaru żołnierza tkwiła chęć godzenia w porządek wojskowy. Przy braku możności ustalenia takiego zamiaru żołnierza nie będzie bowiem zachodziła możliwość uznania jego czynu za przestępstwo z art. 155 k.k.W.P., co nie znaczy bynajmniej, że działanie jego nie może godzić w inne przepisy prawa. O istnieniu po stronie sprawcy zamiaru godzenia w porządek wojskowy świadczyć może chęć uzyskania nienależnych mu świadczeń lub uprawnień w zakresie wojskowych stosunków służbowych, które to świadczenia lub uprawnienia nie przysługują mu z tytułu rzeczywiście posiadanego stopnia wojskowego. W świetle powyższego na pytanie, czy można identyfikować z przyswojeniem stopnia wojskowego w rozumieniu art. 155 k.k.W.P. noszenie bezprawnie stroju, uznanego w warunków wojskowych za strój odpowiadający danemu stopniowi wojskowemu, odpowiedzi twierdzącej należy udzielić w przypadku, gdy zostanie ustalone, że żołnierz nosił ten strój w zamiarze uzyskania świadczeń lub uprawnień przysługujących osobie mającej dany stopień wojskowy w zakresie wojskowych stosunków służbowych i obejmował swą świadomością, iż narusza swym czynem porządek wojskowy. Nie można natomiast mówić o przestępstwie z art. 155 k.k.W.P. w przypadku, gdy u podstaw zamiaru sprawcy, noszącego strój odpowiadający wyższemu od rzeczywiście posiadanego stopniowi wojskowemu, pozostaje chęć wywołania korzystnego efektu w warunkach nie mających związku z naruszeniem porządku wojskowego. Taka sytuacja może zaistnieć między innymi wówczas, gdy przybranie przez żołnierza; omawianego stroju zachodzi w warunkach występowania w imprezach rozrywkowych, bądź też wynika z chęci zaimponowania innym osobom w sferze stosunków czysto prywatnych. W drugim z wymienionych wyżej przykładów czyn żołnierza może, co najwyżej mieścić się w dyspozycji art. 26 prawa o wykroczeniach i stanowić podstawę do wymierzenia kary w trybie dyscyplinarnym.