III K 1244/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Chmielewski (sprawozdawca).Sędziowie S. Dąbrowski, Z. Kubec.Prokurator: T. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza B. i innych, oskarżonych z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r., art. 286 § 2, art. 287 § 1 k.k. i art. 38 m.k.k., po rozpoznaniu założonej przez prokuratora oraz przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 22 czerwca 1960 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.I. uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej: a) orzeczenia o karze łącznej wymierzonej oskarżonemu Tadeuszowi B. oraz skazania go za przestępstwa opisane pod pkt I, II, III, IV, VII, XI, XIII, XV, XVI, XVII, XIX, XX i XXI, b) skazania oskarżonych Mieczysława S., Józefa M., Amelii B. i Mieczysława L. i w wyżej przytoczonym zakresie sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania;II. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok w pozostałych zaskarżonych częściach, a mianowicie: co do skazania Tadeusza B. za przestępstwo z art. 38 m.k.k. (pkt XXII) oraz co do uniewinnienia oskarżonych Edwarda J., Tadeusza D., Edwarda K., Mariana J., Tadeusza S., Władysława K. i Włodzimierza K., a nadto Tadeusza B. (pkt V, X, XIV, XVIII);III. zaliczył oskarżonemu Tadeuszowi B. na poczet kary wymierzonej z art. 38 m.k.k. okres tymczasowego aresztowania od dnia 13 września 1958 r. i uznaje tę karę za odbytą (...).Sąd Wojewódzki w Olsztynie wyrokiem z dnia 22 czerwca 1960 r., po rozpoznaniu sprawy m.in.:Tadeusza B., Jana S., Henryka S. i Mieczysława S. oskarżonych o to, że:I. w miesiącu sierpniu 1958 r. w O. Tadeusz B. jako kierownik gospodarstwa PGR P., Henryk S. jako główny księgowy, Jan S. jako magazynier, a Mieczysław S. jako kierownik sklepu nr 132 Powszechnej Spółdzielni Spożywców w O,., działając wspólnie i w porozumieniu, przywłaszczyli sobie 21.963 zł w ten sposób, że Tadeusz B. wystawił zamówienie na towar, Henryk S. pokwitował w sklepie jego odbiór, Jan S. wystawił fikcyjny dowód "magazyn przyjmie", Mieczysław S. zaś wycofał z kasy sklepu równowartość towaru nie pobranego a opłaconego według rachunku Nr 37/58 przez PGR, tj. o czyn z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Ni 17, poz. 68);Tadeusza B., Jana S., Henryka S., Józefa M. oskarżonych o to, że:II. dnia 25 kwietnia 1958 r. w O. Tadeusz B., Henryk S., i Jan S., działając w charakterze opisanym w pkt I, a Józef M. jako kierownik sklepu wzorcowego nr 2 Wojewódzkiego Związku Spółdzielczości Pracy w O., wspólnie i w porozumieniu przywłaszczyli sobie 5.650 zł w ten sposób, że Jan S. pomimo niepobrania 20 kopert na kołdry, 20 prześcieradeł i 10 powłoczek pokwitował odbiór całości towaru uwidocznionego w rachunku nr 14/3/2 z dnia 25 kwietnia 1958 r. oraz wystawił na nie fikcyjny dowód "magazyn przyjmie", natomiast Józef M. wycofał równowartość nie pobranych towarów z kasy sklepu, tj., o czyn z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68);Tadeusza B., Henryka S. i Jana S. oskarżonych o to, że:III. w kwietniu 1958 r. w O., działając na stanowiskach opisanych w pkt I, przywłaszczyli sobie 3.139,40 zł, które to pieniądze pobrali z kasy gospodarstwa PGR P. na podstawie fikcyjnych rachunków Nr 137, 165 i 160, wystawionych na ich prośbę przez sprzedawcę sklepu Nr 112 Miejskiego Handlu Detalicznego w O. Tadeusza C., w zamian za co pozostawili mu dwie szlifierki oraz dwie lampy lutownicze z rachunku Nr 16-a, tj. o czyn z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68);Tadeusza B., Henryka S. i Amelię B. oskarżonych o to, że:IV. 16 sierpnia 1958 r. w O. Tadeusz B. i Henryk S., działając w charakterze opisanym w pkt I, a Amelia B. jako kierowniczka działu sklepu Nr 2 Wojewódzkiego Związku Spółdzielczości Pracy, wspólnie i w porozumieniu przywłaszczyli sobie na szkodę PGR P. 11.798 zł w ten sposób, że S. w obecności Tadeusza B. pokwitował odbiór całości zafakturowanego dla Państwowego Gospodarstwa Rolnego w P. towaru na sumę 12.911,20 zł, dokonując faktycznie odbioru tylko 4 płaszczy wartości 1.113,20 zł, Amelia B. zaś wycofała z kasy sklepu równowartość nie pobranego a opłaconego przez Państwowe Gospodarstwo Rolne towaru w gotówce, którą podzielili się między sobą, tj. o czyn z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68);Tadeusza B., Jana S. i Henryka S. oskarżonych o to, że:V. w okresie od 6 czerwca 1958 r. do 19 września 1958 r. w P., działając na stanowiskach opisanych w pkt I, Tadeusz B., przekraczając zakres swych uprawnień przez bezprawne dokonanie sprzedaży 74 sztuk warchlaków przeznaczonych na planowe zagospodarowanie Państwowego Gospodarstwa Rolnego, Jan S. przez niedopełnienie obowiązku ewidencji wydawanych warchlaków, a Henryk S. przez niedopełnienie obowiązku ściągnięcia należności od nabywców naraził PGR na stratę w wysokości 9.800 zł, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k.;Tadeusza B., Jana S. i Henryka S. oskarżonych o to, że:VI. w okresie od grudnia 1957 r. do września 1958 r. w P., działając na stanowiskach opisanych w pkt I, Jan S. przez niedopełnienie obowiązku właściwego ewidencjonowania mięsa uzyskanego z ubojów, a w szczególności przez wstawianie do dowodów magazynowych dowolnej wagi żywca oraz mięsa, Henryk S. przez niedopełnienie obowiązku kontroli prawidłowości prowadzonej przez S. dokumentacji dotyczącej ubojów i nieanalizowanie jej, a Tadeusz B. przez brak nadzoru nad pracą magazyniera dopuścili do powstania braku mięsa na szkodę Państwowego Gospodarstwa Rolnego w wysokości 18.771,80 zł, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k.;Henryka S. i Tadeusza B. oskarżonych o to, że:VII. 5 września 1958 r. w P., działając na stanowiskach opisanych w pkt I, przywłaszczyli sobie towary wartości 3.155 zł, które pobrali ze sklepu Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska", a nie dostarczyli do magazynu PGR w P., tj. o czyn z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68);Tadeusza B. i Henryka S. oskarżonych o to, że:VIII. 5 września 1958 r. w P., działając w charakterze opisanym w pkt I, przywłaszczyli sobie 3.000 zł, którą to sumę pobrali w Banku na rzekome opłacenie pracy Władysława B., tj. o czyn z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68);Henryka S. i Jana S. oskarżonych o to, że:IX. w okresie od listopada 1957 r. do września 1958 r. w P., działając na stanowiskach opisanych w pkt I, Henryk S. przez niedopełnienie obowiązku sporządzenia norm na wyżywienie pracowników korzystających ze stołówki oraz brak kontroli dokumentacji dotyczącej stołówki, a także przez niesprawdzanie celowości zakupów oraz zużycia produktów żywnościowych, natomiast Jan S. przez niewłaściwe prowadzenie dokumentacji dotyczącej rozchodu produktów wydawanych na stołówkę i przychodowanie towarów bez sprawdzania ich faktycznej dostawy oraz ilości, a ponadto przez nieewidencjonowanie produktów pobieranych przez kierownika gospodarstwa Tadeusza B. na potrzeby rodziny dopuścili do powstania braku towarowo-gotówkowego w wysokości 52.624,88 zł, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k.;Tadeusza B. oskarżonego o to, że:X. w okresie od listopada 1957 r. do września 1958 r. w P. działając na stanowisku opisanym w pkt I, w celu osiągnięcia korzyści materialnej dla siebie oraz przekraczając zakres swych uprawnień, pobierał bezpłatnie ze stołówki gospodarstwa mięso, chleb oraz inne produkty żywnościowe i przyczynił się w ten sposób do powstania braku towarowo-gotówkowego na szkodę PGR w wysokości 52.624,88 zł, tj. o czyn z art. 286 § 2 k.k.;XI. w okresie od października 1957 r. do września 1958 r. w P. jako kierownik gospodarstwa PGR przywłaszczył sobie 3.352,20 zł w ten sposób, że polecił w sporządzonej liście płac umieścić nazwiska swoich wierzycieli i wypłacić im pieniądze należne z tytułu własnego zadłużenia, tj. o czyn z art. 1 § 3 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68);XII. w 1958 r. w P., działając na stanowisku opisanym w pkt I, przywłaszczył sobie 3.000 kg żyta i 99 kg pszenicy wartości około 8.000 zł, które pobrał z magazynu gospodarstwa i sprzedał za pośrednictwem i na nazwiska pracowników brygady polowej i furmana, tj. o czyn z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68);XIII. w okresie od października 1957 r. do września 1958 r., działając na stanowisku opisanym w pkt I, w celu osiągnięcia korzyści materialnej dla innych osób, wydał bezprawnie polecenie wypłacenia nagród oraz wyższych poborów 19 podległym sobie pracownikom, narażając przez to gospodarstwo na stratę w wysokości 19.448,40 zł, tj. o czyn z art. 286 § 2 k.k.;XIV. w okresie od 6 czerwca do 19 września 1958 r. w P., działając na stanowisku opisanym w pkt I, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla innych osób, polecił wydać nieodpłatnie różnym osobom 18 warchlaków wartości 3.600 zł, 2 tuczniki wartości 2.944 zł oraz 6 cieląt wartości 3.300 zł, narażając PGR na stratę w wysokości 9.844 zł, tj. o czyn z art. 286 § 2 k.k.;XV. jesienią 1957 r. w P., działając na stanowisku opisanym w pkt I, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla innych osób, polecił sprzedać Stanisławowi S. i Franciszkowi L. 2 krowy stanowiące własność gospodarstwa, każda wartości po 6.000 zł w cenie po 2.700 zł, oraz wymienił Stanisławowi B. i S. posiadane przez nich krowy rzeźne, każda wartości około 3.000 zł, na krowy wysokocielne wartości po 6.000 zł, przez co naraził gospodarstwo na stratę w wysokości około 12.400 zł, tj. o czyn z art. 286 § 2 k.k.;XVI. w 1958 r. w P., działając na stanowisku opisanym w pkt I, celem osiągnięcia korzyści majątkowej dla osób trzecich, wydał bezprawnie Janowi S. klacz wartości 9.000 zł oraz Stanisławowi F. źrebaka wartości 3.000 zł i półszorki wartości około 1.000 zł na szkodę PGR, tj. o czyn z art. 286 § 2 k.k.;XVII. w 1958 r. w P., działając na stanowisku opisanym w pkt I, przekraczając zakres swych uprawnień, dokonał bezprawnej sprzedaży 7 koni roboczych po dowolnie ustalonych przez siebie cenach, przez co naraził PGR na stratę w wysokości około 27.000 zł, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k.;XVIII. w miesiącu marcu i kwietniu 1956 r. w P., działając na stanowisku opisanym w pkt I, w celu osiągnięcia dla siebie i dla innych osób korzyści majątkowej, wydał bezprawnie polecenie ubicia 3 tuczników wartości 5.760 zł, przywłaszczając część mięsa dla siebie i dzieląc resztę nieodpłatnie pomiędzy Franciszka D., Jana S., Henryka S., Władysława K., Czesława L., Tadeusza S. i Edwarda K., tj. o czyn z art. 286 § 2 k.k.;XIX. w miesiącu grudniu 1958 r. w P., działając na stanowisku opisanym w pkt I, w celu osiągnięcia korzyści osobistej, wydał polecenie wystawienia delegacji służbowej dla Stanisława S., delegując go rzekomo po zakup sprzętu świetlicowego do Wrocławia, gdy faktycznie celem podróży było załatwienie prywatnych spraw B., przez co naraził PGR na stratę w wysokości 448 zł, tj. o czyn z art. 286 § 2 k.k.;XX. w 1958 r. w P. przywłaszczył sobie na szkodę PGR 4 opony i 4 dętki wartości około 2.500 zł, tj. o czyn z art. 1 § 3 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68);XXI. w sierpniu 1958 r. w P., działając w charakterze opisanym w pkt I, celem przysporzenia korzyści majątkowej Włodzimierzowi H., wydał mu 170 litrów ropy stanowiącej własność PGR, przez co naraził gospodarstwo na stratę w wysokości 510 zł, tj. o czyn z art. 286 § 2 k.k.;XXII. w miesiącu czerwcu 1958 r. w P., powołując się na znajomości w Komendzie Powiatowej MO, przyjął od J.H. 4.000 zł, podejmując się w zamian spowodować nieskierowanie prowadzonej przeciwko niemu sprawy na drogę postępowania sądowego, tj. o czyn z art. 38 m.k.k.;XXIII. dnia 5 września 1958 r. w B. jako kierownik sklepu Nr 6 Miejskiego Handlu Detalicznego, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla Henryka S., poświadczył nieprawdę przez wstawienie do rachunku 118/58, wystawionego dla gospodarstwa PGR w P., dwóch par uprzęży, gdy faktycznie wydał tylko jedną parę oraz dwie teczki skórzane, dwie pary butów i inne towary, tj. o czyn z art. 287 § 2 k.k. (...)Uznał m.in. oskarżonego Tadeusza B. za winnego przestępstw z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) popełnionych w sposób opisany w pkt I, II, III, IV i VII z danymi cyfrowymi zawartymi w ekspertyzie biegłego K. i za to na zasadzie wyżej cytowanych przepisów skazał oskarżonego Tadeusza B. za każde przestępstwo z osobna na karę po 2 lata więzienia; uznał tegoż oskarżonego Tadeusza B. za winnego przestępstwa z art. 286 § 2 k.k., popełnionego w czynie ciągłym w sposób opisany w pkt XI, XIII, XV, XVI, XVII, XIX, XX, XXI z danymi cyfrowymi ustalonymi przez biegłego K. w ekspertyzie, i za to na zasadzie wyżej cytowanego przepisu skazał tegoż oskarżonego na karę 2 lata więzienia; uznał też oskarżonego Tadeusza B. za winnego przestępstwa z art. 38 m.k.k., popełnionego w sposób opisany w pkt XXII, i za to na zasadzie wyżej cytowanego przepisu skazał tegoż oskarżonego Tadeusza B. na karę 1 roku więzienia; od zarzutów oskarżenia opisanych w punktach V, VI, VIII, X, XII i XVIII oskarżonego uniewinnił; na zasadzie art. 31 k.k. wymierzył oskarżonemu Tadeuszowi B. za wszystkie wyżej przypisane mu przestępstwa łączną karę 4 lat więzienia i orzekł utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zasadzie art. 47 § 1 k.k. na okres 3 lat (...);uznał oskarżonych Mieczysława S., Józefa M., Amelię B. i Mieczysława L. za winnych przestępstwa z art. 287 § 1 k.k., popełnionego w sposób opisany w pkt I, II, IV i XXVII z danymi cyfrowymi zawartymi w ekspertyzie biegłego K., i za to na zasadzie wyżej cytowanego przepisu skazał każdego z wyżej wymienionych na karę po 6 miesięcy więzienia z wyjątkiem Mieczysława S., któremu wymierzył karę 8 miesięcy więzienia, przy czym wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na zasadzie art. 61 k.k. warunkowo zawiesił tylko L. i M. na okres lat 3. (...).Wyrok powyższy zaskarżył między innymi oskarżony Tadeusz B.Rewizja oskarżonego Tadeusza B. zarzuca co do wszystkich punktów części skazującej wyroku (z wyjątkiem pkt XXII):1) obrazę art. 328 lit. c) i 329 k.p.k. przez nieokreślenie w sposób dokładny przypisanych oskarżonemu czynów,2) co do pkt I, II, III, IV i VII aktu oskarżenia błędną ocenę okoliczności faktycznych, stanowiących podstawę wyroku, przez bezzasadne przyjęcie, że oskarżony współdziałał w zagarnięciu mienia wymienionego w tych punktach (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Jednym z warunków prawidłowo zredagowanej sentencji wyroku jest ustalenie w niej czynu przypisanego oskarżonemu (art. 329 lit. a) k.p.k.). Ustalenie to wymaga, aby okoliczności faktyczne sprawy obejmujące ustawowe znamiona przestępstwa przytoczone były w sposób konkretny i jednoznaczny. Jeśli chodzi o należącą do okoliczności faktycznych wyrządzoną przez sprawcę szkodę, to jej rozmiary powinny być określone dokładnie w miarę możliwości, tj. dokładnie w takim stopniu, na jaki zezwalają wyniki postępowania dowodowego. Nie będzie zatem uchybieniem, jeżeli sąd, nie dysponując bardziej szczególnymi danymi, określi powstałą szkodę w przybliżeniu bądź nawet - na tle okoliczności konkretnego wypadku - uzna, że szkoda nie da się określić, ewentualnie że można jedynie oznaczyć jej dolną lub górną granicę. Zawsze jednak sąd obowiązany jest, zgodnie z postulatem wynikającym z art. 329 lit. a) k.p.k., dążyć do dokładnego (oczywiście w sensie względnym) oznaczenia wysokości szkody wyrządzonej przestępstwem, unikając przy tym dwuznaczności w sformułowaniu.W sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki naruszył omawiany postulat, a problem ustalenia wysokości szkody wyrządzonej poszczególnymi czynami przypisanymi sprawcom w sposób niedopuszczalny "uprościł".Zamiast bowiem, opierając się na materiale dowodowym sprawy (w szczególności na opinii biegłego K.), dążyć do dokładnego określenia wysokości wyrządzonej szkody, Sąd Wojewódzki uznawszy winę oskarżonych, powołał się w sentencji, w kwestii "wysokości tej szkody globalnie »na dane cyfrowe zawarte« bądź ustalone przez biegłego". Takie powołanie się nie może być uznane za prawidłowe, zwłaszcza że biegły w ekspertyzie swej co do poszczególnych czynów operuje nie jedną określoną kwotą, lecz różnymi kwotami, przy czym biegły nie stwierdza wysokości kwot przywłaszczonych (co zresztą do niego nie należy), lecz wyprowadza jedynie wnioski z punktu widzenia zasad księgowości w zakresie rozliczeń, w zakresie ujawnionych nieprawidłowości i braków oraz wynikającej stąd materialnej odpowiedzialności poszczególnych osób.Wnioski biegłego powinien był Sąd z kolei przeanalizować i poddać ocenie jak każdy inny dowód i tylko w tej drodze dokonać ustaleń faktycznych. Skoro zaś Sąd tego nie uczynił, to powstała sytuacja procesowa, o której mowa w art. 378 § 1 lit. e) k.p.k.Z tych względów Sąd Najwyższy uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania co do tych czynów, które Sąd Wojewódzki przypisał w wyżej opisany wadliwy sposób, tj. przez uznanie "oskarżonego za winnego przestępstw (...) z danymi cyfrowymi zawartymi w ekspertyzie biegłego" bądź "z danymi cyfrowymi ustalonymi przez biegłego".Uchylenie to dotyczy zatem Tadeusza B. co do pkt I, II, III, IV, VII, XI, XIII, XV,XVII, XIX, XX i XXI, a nadto odpowiednie oskarżonych S. pkt I, M. pkt II, B. pkt IV i L. pkt XXVII (...).