III CR 137/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: H. Dąbrowski (sprawozdawca), H. Gorazdowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii W., Józefy B., Romana W., Edwarda W. i Mariana W. przeciwko Annie W. i Irenie Z. o usunięcie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 26 lutego 1962 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oddalenia rewizji pozwanych co do zaskarżenia wyroku Sądu Powiatowego: w pkt 1 - nakazującym pozwanym usunięcie z parceli budowlanej nr 294 gm. kat. K. domu mieszkalnego drewnianego, w pkt 2 - nakazującym pozwanym wydanie powodom gruntu zajmowanego przez wymieniony dom w terminie do 30 czerwca 1966 r., w pkt 3 - zabraniającym pozwanym wykonywania jakichkolwiek aktów posiadania na parceli budowlanej nr 294 gm. kat. K. po dniu 30 czerwca 1966 r. oraz w pkt 5 - orzekającym o kosztach procesu, jak również zmienił wyrok Sądu Powiatowego w Tarnowie z dnia 26 kwietnia 1961 r. (sygn. I C 1166/60) w tych samych granicach i oddalił powództwo w tym zakresie.Uzasadnienie faktycznePowołując się na orzeczenie w sprawie działowej Nr I CO 869/33 i inne późniejsze sprawy, powodowie wyjaśnili w pozwie, że na ich gruncie znajduje się dom mieszkalny drewniany, który w wyniku działu przypadł na własność ojcu pozwanych, a po jego śmierci został odziedziczony przez pozwane, oraz że obie pozwane mają własne place budowlane położone w sąsiedztwie i mogą przenieść dom na jeden z tych placów. Parcela zaś, na której stoi dom pozwanych, jest koniecznie potrzebna powodom. W konkluzji powodowie domagali się nakazania pozwanym usunięcia domu i wydania gruntu zajmowanego obecnie przez ten budynek, zakazania pozwanym wykonywania jakichkolwiek aktów posiadania na parceli powodów nr 294 i zasądzenia odszkodowania za użytkowanie gruntu w kwocie 750 zł.Pozwane wnosiły o oddalenie powództwa, zgłaszając szereg zarzutów, m. in. to, że żądanie powodów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym, gdyż pozwana Anna W., która w tym domu zamieszkuje, nie byłaby w stanie z braku funduszów wybudować sobie nowego domu i po zburzeniu istniejącego zostałaby bez dachu nad głową.Sąd Powiatowy w Tarnowie powództwo uwzględnił, odraczając termin rozebrania domu do dnia 30 czerwca 1966 r.W uzasadnieniu Sąd Powiatowy zaznaczył, że - jak wynika z akt sprawy działowej i opinii biegłego inżyniera - sporny dom jest ruchomością, nie jest on bowiem "ściśle związany z gruntem", ponieważ z dwóch stron opiera się na podwalinie drewnianej, a z dwóch pozostałych - na niedużej podmurówce z cegieł.Omawiając dalsze zarzuty pozwanych, Sąd Powiatowy uznał zarzut zasiedzenia za bezzasadny, a powoływanie się na przepis art. 73 § 2 pr. rzecz. za chybione ze względu na to, że budynek został postawiony przed wejściem w życie prawa rzeczowego. Rozważając roszczenia powodów pod kątem widzenia art. 3 p.o.p.c., Sąd Powiatowy zaznaczył, że względy słuszności nie mogą przemawiać za całkowitym oddaleniem powództwa, ponieważ równałoby się to oddaniu pozwanym bez jakiejkolwiek podstawy prawnej parceli, na której stoi sporny dom. Biorąc jednak pod uwagę opinię biegłego, w myśl której dom może być używany bez kapitalnego remontu jeszcze przez 5 lat, a pozostawienie go nie przeszkodzi powodom w postawieniu na dalszej części parceli dwóch bliźniaczych domków jednorodzinnych, Sąd uznał za słuszne odroczyć termin usunięcia domu na okres lat 5. Odszkodowanie za użytkowanie gruntu Sąd zasądził zgodnie z opinią biegłego w kwocie 750 zł.Sąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 26.II.1962 r. rewizję pozwanych oddalił, podzielając motywy zaskarżonego wyroku.Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej złożonej w dniu 20.V.1963 r. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej oddalenia rewizji pozwanych co do zaskarżenia wyroku Sądu Powiatowego: w pkt 1 - nakazującym pozwanym usunięcie z parceli budowlanej nr 294 gm. kat. K. domu mieszkalnego drewnianego, w pkt 2 - nakazującym pozwanym wydanie powodom gruntu zajmowanego przez wymieniony dom w terminie do 30 czerwca 1966 r., w pkt 3 - zabraniającym pozwanym wykonywanie jakichkolwiek aktów posiadania na parceli budowlanej nr 294 gm. kat. K. po dniu 30 czerwca 1966 r. i w pkt 5 - orzekającym o kosztach procesu, jak również o zmianę wyroku Sądu Powiatowego w Tarnowie z dnia 26 kwietnia 1961 r. i o oddalenie powództwa w tym zakresie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest zarzut, że wyroki obu instancji w częściach zaskarżonych niniejszą rewizją nadzwyczajną zostały wydane z obrazą przepisów prawa.Przede wszystkim należy stwierdzić (jakkolwiek dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma to istotnego znaczenia), że błędny jest pogląd obu sądów, iż dom pozwanych jest ruchomością.Dom drewniany, niezależnie od tego, czy jest postawiony na podwalinach, czy też na podmurówce, stanowi zgodnie z art. 5 pr. rzecz. część składową nieruchomości. Gdyby podzielić rozumowanie Sądu Powiatowego, należałoby przyjąć, że setki tysięcy domów drewnianych na wsiach i osiedlach stanowią ruchomości.Charakter budynku, jako część składowa nieruchomości, nie stanowi oczywiście przeszkody do przyjęcia, że w sprawie działowej zgodnie z porozumieniem uczestników grunt został przyznany komu innemu niż budynek, który został przeznaczony do rozbiórki.Ubocznie należy jeszcze zaznaczyć - jedynie celem sprostowania błędnego mniemania Sądu Powiatowego - że przepis art. 73 § 2 pr. rzecz. ma zastosowanie także wówczas, gdy posiadacz w dobrej wierze wzniósł na cudzej nieruchomości budowlę przed wejściem w życie prawa rzeczowego (por. orzecz. Sądu Najwyższego z dnia 3.XII.1953 r. 2 CR 1418/53 - OSN 1955/1/6).Wadliwość rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej polega na nienależytym rozważeniu sprawy z punktu widzenia art. 3 p.o.p.c.Z opinii biegłego inż. W. wynika, że przenoszenie budynku nie jest celowe, albowiem ze względu na znaczny stopień zużycia budynek ten mógłby się rozsypać. W każdym razie należałoby wymienić 30% drzewa budulcowego i 40% konstrukcji dachowej.Według oceny biegłego R. sam koszt robocizny przy przestawianiu domu wyniósłby 10.000 zł, nie licząc kosztów materiału, jakiego należałoby użyć do budowy.W domu quaestionis zamieszkuje oprócz pozwanej Anny W. jeszcze jedna rodzina składająca się z 4 osób i jedna osoba samotna. Pozwana utrzymuje się jedynie z uprawy 76 arów gruntu. Funduszów na przeniesienie domu nie ma.Dom pozwanych może być używany bez remontu jeszcze 5 lat, co stwierdził biegły W. Można przypuszczać, że po przeprowadzeniu remontu dom będzie się nadawał do użytku jeszcze drugie tyle lat albo nawet dłużej.Sąd Powiatowy nadmienił - zgodnie zresztą z opinią biegłego - że pozostawienie spornego domu na parceli powodów bynajmniej nie przeszkadza im w wybudowaniu na dalszej części parceli dwóch bliźniaczych domków jednorodzinnych.Jak wynika z przytoczonych wyżej danych, istniejący obecnie stan rzeczy nie jest dla powodów uciążliwy ani też nie naraża ich na straty.W tych warunkach nakazanie pozwanym usunięcia domu, chociażby to miało nastąpić dopiero za 5 lat, jest sprzeczne z interesem społecznym, a w myśl orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 30.VI.1951 r. C 704/50 (ZO 1952/2/45) interes społeczny w nieburzeniu raz wzniesionych budynków jest tak znaczny, że musi przed nim ustąpić interes żądającego zburzenia, nawet w razie ustalenia złej wiary budującego, co zresztą nie przesądza o braku warunków do zastosowania art. 3 p.o.p.c.W sprawie niniejszej zachodziły zatem wszelkie warunki do zastosowania powołanego przepisu i do całkowitego oddalenia na jego podstawie żądania usunięcia domu, wobec czego oddalenie rewizji przez Sąd Wojewódzki nastąpiło z obrazą art. 383 k.p.c.Ponieważ usunięcie domu równałoby się całkowitemu pozbawieniu dachu nad głową pozwanej Anny W. oraz jej lokatorów, a znalezienie dla nich pomieszczeń zastępczych w związku z obecną sytuacją mieszkaniową byłoby niewątpliwie rzeczą bardzo trudną (przy czym obowiązek dostarczenia takich pomieszczeń obciążyłby organy rad narodowych), należy uznać, że rozstrzygnięcie narusza interes Państwa Ludowego.Z tych względów upływ terminu przewidzianego w art. 399 k.p.c. nie może stać na przeszkodzie w uwzględnieniu niniejszej rewizji nadzwyczajnej zgodnie z jej konkluzją.Sąd Najwyższy zatem z mocy art. 398 w związku z art. 386 k.p.c. orzekł jak w sentencji.