I CO 15/62

SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z wniosku Katarzyny W. o stwierdzenie praw do spadku po Michale D., po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie, postanowieniem z dnia 6 marca 1962 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.1)"Czy dopuszczalne jest stwierdzenie praw do spadku w trybie dekretu o postępowaniu spadkowym z 1946 r. po wydaniu przez sąd powiatowy dekretu przyznania spadku zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego austriackiego z 1811 r.2)Jeżeli jest to dopuszczalne, spadkobiercy zaś opierają swoje prawa na treści zaginionego testamentu spadkodawcy złożonego do sądu przy wniosku o wydanie dekretu dziedziczenia - to czy winien sąd odtworzyć tylko treść testamentu, czy rekonstruować zaginione akta sądowe, w których znajdował się testament, łącznie z odtworzeniem dekretu dziedzictwa, czy jedynie w części dotyczącej zaginionego testamentu?"3)Jeżeli ma nastąpić odtworzenie (rekonstrukcja) zaginionych akt - to jaki sąd jest właściwy w tym przedmiocie do orzekania, mając na uwadze, że sąd, którego akta zawierają złożony testament i dekret dziedziczenia, znajduje się poza granicami Państwa Polskiego w ZSRR.Uchwalił.Uzasadnienie faktyczneGdy sąd prawomocnym postanowieniem wydał na podstawie przepisów obowiązujących w dacie orzekania decyzję odnośnie praw do spadku, ponowne orzeczenie o prawach do tego samego spadku w trybie art. 69 i nast. dekretu z dnia 8 listopada 1946 r. o postępowaniu spadkowym mogłoby być w myśl zasady ne bis in idem o tyle tylko dopuszczalne, o ile by orzeczenie o prawach do spadku, wydane według dawnych przepisów, pozostawiało poza rozstrzygnięciem jakiś taki element, który mógłby być rozstrzygnięty stwierdzeniem praw do spadku według aktualnych przepisów. Chodziłoby zatem o sytuację, gdy orzeczenie dawne dotyczy węższego zakresu rozstrzygnięcia niż postanowienie o stwierdzeniu praw do spadku (taka sytuacja jest możliwa na tle przepisów ustawy z 1818 r. o ustaleniu własności dóbr nieruchomych... - por. orzeczenie SN Wa C. 312/48 z 25 marca 1949 r. (OSN 1950/I poz. 6). Niedopuszczalność ponownego rozstrzygania przez stwierdzenie praw do spadku o tym, co zostało już rozstrzygnięte w trybie dawnych przepisów, wynika nie tylko z ogólnych reguł postępowania, ale także z przepisów wprowadzających dekret o postępowaniu spadkowym. Postępowanie wszczęte przed wejściem w życie kodeksu postępowania niespornego toczyć się miało bowiem według przepisów dotychczasowych aż do prawomocnego ukończenia samodzielnej części postępowania (art. 179 przep. wprow. Postęp. spadkowe). Oznacza to, że ustawodawca dopuszczał wydawanie i jeszcze po wejściu w życie dekretu o postępowaniu spadkowym orzeczeń o prawach do spadku według dawnych przepisów. Trudno więc przyjąć, by równocześnie godził się na wydawanie co do tych samych spadków powtórnych postanowień o stwierdzeniu praw do spadku według nowych przepisów, czyniąc w ten sposób wydawane już pod rządem nowego postępowania spadkowego orzeczenia oparte o dawne przepisy praktycznie bezskutecznymi.Dekret przyznania spadku wydany zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego austriackiego z 1811 r. niewątpliwie nie ma zakresu węższego, niż postanowienie o stwierdzeniu praw do spadku. Dekret przyznania spadku obejmował przyznanie spadku oznaczonym spadkobiercom z określeniem udziałów w spadku i tytułu dziedziczenia oraz zawierał zarządzenia co do dokonania odpowiednich wpisów w księgach wieczystych. Dekret ten miał skutki o tyle dalej idące od postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku, że jego skutki nie ograniczały się do stworzenia domniemania (art. 47 prawa spadkowego), a przesądzał o prawie dziedziców do spadku o przejściu na nich praw i obowiązków spadkodawcy.Nie ma tedy w zakresie rozstrzyganym obecnie przez wydanie postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku (art. 77 post. spadk.) niczego takiego, co mogłoby pozostać nierozstrzygnięte, o ile pod rządem przepisów prawa po austriackiego wydano już dekret o przyznaniu spadku (dekret dziedzictwa). Dlatego nie może być dopuszczalne wszczęcie postępowania o stwierdzenie praw do spadku, o ile co do tego samego spadku sąd wydał już dekret dziedzictwa. Wniosek podlegałby odrzuceniu ze względu na stan sprawy rozstrzygniętej (art. 207 § 1 k.p.c. w zw. z art. 4 k.p.n.).Wobec udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze, dalsze dwa pytania nie wymagają odpowiedzi.