C 1942/52

Uzasadnienie faktyczne...Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą nie podziela poglądu zawartego w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 25.III 1949 r. nr Wa. C. 312/48 (Zb. Orz. 1/50 poz. 6), iż w postanowieniu o stwierdzeniu praw do spadku należy zaznaczyć, że nie dotyczy ono nieruchomości, co do której zostało już uprzednio zamknięte postępowanie spadkowe przeprowadzone w dawnym trybie. Wprawdzie wymienione orzeczenie zasadnie stwierdza że zamknięcie postępowania spadkowego w trybie postępowania hipotecznego zastępuje dla nieruchomości wchodzących w skład spadków, otwartych przed 1.I 1947 r., stwierdzenie praw spadkowych przewidziane w art. 69, i nast. dekretu o post. spadk., bo nie można przyjąć, aby ustawodawca chciał dla okresu przejściowego wprowadzić z mocy art. 183 i 184 tego dekretu równolegle drugi tryb postępowania dotyczący stwierdzenia praw spadkowych, ale z tej niewątpliwej tezy nie wynika bynajmniej powołana wyżej konkluzja, iż sentencja postanowienia stwierdzającego prawa spadkowe powinna zawierać wzmiankę wyłączającą zastosowanie tego postanowienia do nieruchomości, co do których zamknięto uprzednio postępowanie przewidziane w ustawie z 1818 r.Omawiany problem nie jest unormowany przez przepisy przejściowe dekretu z 1946 r. o past. spadk. Dlatego chcąc go rozstrzygnąć, należy z jednaj strony sięgnąć do istoty nowego postępowania spadkowego, z drugiej zaś ocenić, czy rozwiązanie zawarte w orzeczeniu nr Wa. C. 312/48 jest jedynie możliwe i z punktu widzenia praktycznego najlepsze.Z art. 77 post. spadk., który przewiduje stwierdzenie wysokości udziałów, oraz z art. 45 § 1 pr. spadk., który mówi o prawach do spadku, a nie o prawach do poszczególnych składników masy spadkowej, wynika niewątpliwie - jak to zasadnie podkreślił Sąd Wojewódzki - że postanowienie stwierdzające prawa spadkowe ma charakter ogólny i nie powinno być w swej treści powiązane z takim czy innym składnikiem masy spadkowej. Z tego wypływa dalszy wniosek, że wymienienie w tym postanowieniu całego lub części majątku spadkowego mogłoby mieć miejsce - jako wyjątek od reguły - w zasadzie jedynie w przypadkach wyraźnie przez ustawę przewidzianych. Wyjątku takiego jednakże ani przepisy art. 183 i 184 post. spadk., ani też jakiekolwiek inne w odniesieniu do nieruchomości objętych w okresie przejściowym postępowaniem przewidzianym w prawie z 1818 r. nie przewidują.Mimo to można by jeszcze bronić tezy, że tego rodzaju wyjątkowe stwierdzenie praw spadkowych jest dopuszczalne, gdyby trudnościom praktycznym, jakie pozostają w związku ze zbiegiem dwu równych co do zasięgu postępowań spadkowych, nie można było zaradzić w inny sposób. Tak jednakże nie jest, gdyż problem, o którym mowa, da się łatwo rozwiązać, wprawdzie nie w ramach postępowania spadkowego, ale w postępowaniu przed sądem prowadzącym odnośną księgę wieczystą. Należy mianowicie uznać, że ten ostatni sąd nie jest władny dokonać nowego wpisu prawa własności na podstawie przedłożonego postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku, jeśli uprzednio w księdze wieczystej danej nieruchomości zostali już wylegitymowani inni spadkobiercy w wyniku postępowania znanego ustawie z 1818 roku, przy czym nowy wpis jest niedopuszczalny bez względu na to, czy postanowienie o stwierdzeniu praw spadkowych zawiera, czy też nie zawiera, wzmiankę, iż nie dotyczy tej nieruchomości. Wynika to z przepisów art. 227 § 1 i 228 k. p. c. w zw. z art. 4 k. p. c. gdyż w stosunku do postępowania przed sądem prowadzącym księgę wieczystą, wszczętego na skutek zapadnięcia postanowienia stwierdzającego prawa spadkowe w trybie art. 69 i nast. post. spadk., zamknięcie postępowania hipotecznego według prawa z 1818 r. ma powagę rzeczy osądzonej. Nie byłoby możliwe również uzyskanie nowego wpisu w drodze wznowienia postępowania na skutek zapadnięcia postanowienia stwierdzającego prawa spadkowe (art. 403 § 2 k. p. c), gdyż możliwość taką wytacza niewątpliwie art. 183 post. spadk., skoro uznaje równorzędność dawnego postępowania z postępowaniem nowym w odniesieniu do nieruchomości, którą postępowanie dawne objęło...Niedopuszczalność wpisu do księgi wieczystej na podstawie postanowienia stwierdzającego prawa spadkowe właściwych spadkobierców w .przypadku, gdy dokonany w trybie przewidzianym przez prawo z 1818 r. wpis nie jest zgodny (na skutek charakteru postępowania hipotecznego, które dawało małe gwarancje ustalenia prawdy materialnej) z wynikającym z prawa spadkowego porządkiem dziedziczenia, by najmniej nie wyłącza realizacji praw spadkowych osób, których interesy zostały na skutek wadliwego wpisu naruszone. Tak bowiem obecnie obowiązujący art. 70 pr. spadk., jak i przepis art. 131 ustawy z 1818 r. pozwalają spadkobiercom w postępowaniu spadkowym pominiętym na uzyskanie w trybie spornym właściwego ustalenia spadkobierców i ich udziałów i w dalszej kolejności na uzgodnienie stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym...