VI KO 21/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: J. Dorsz (współsprawozdawca), J. Zembaty (sprawozdawca). Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Antoniego M. oskarżonego z art. 2 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k. uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy przy rozpoznawaniu wniosków osób skazanych o warunkowe zwolnienie, po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 17 lutego 1960 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 69) o zmianie niektórych przepisów ustawy z dnia 29 maja 1957 r., ma zastosowanie art. 2 k.k. w stosunku do tych osób, które złożyły wnioski o warunkowe zwolnienie przed wejściem w życie cytowanej wyżej ustawy, a według poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 maja 1957 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 134) nabyły uprawnienia ubiegania się o warunkowe zwolnienie po odbyciu połowy kary?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepisy o warunkowym zwolnieniu, określające zasady tej instytucji prawnej, są z reguły umieszczane w części ogólnej kodeksów karnych (uchylone art. 65-68 k.k. z 1932 r.; art. 81-86 projektu k.k. przyjęte przez Komisję Kodyfikacyjną w drugim czyhaniu:; k.k. Czechosłowackiej R.L. z dnia 12 lipca 1950 r.; k.k. Węgierskiej R.L., który wszedł w życie w 1950 r.; k.k. szwajcarski z 1937 r.).Przepisy te są narzędziem znajdującym się dziś już całkowicie w rękach sądu [ustawa z dnia 29 maja 1957 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 134) ze zmianą z 1960 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 69)] i pozwalającym mu na odpowiednie uregulowanie, nawet z urzędu, dolegliwości płynącej z wymierzonej skazanemu kary pozbawienia wolności - w zależności od tego, czy i w jakim momencie odbywania kary konieczność takiej regulacji powstanie.Zastosowanie dobrodziejstwa tej instytucji, jak głosi przepis art. 1 ustawy z dnia 29 maja 1957 r., może nastąpić w szczególności wtedy, gdy istnieją podstawy do przypuszczenia, że skazany po zwolnieniu go nie popełni nowego przestępstwa.Na tym samym założeniu opiera się stosowanie warunkowego zawieszenia wykonania kary. Obydwie te instytucje prawne, a wiec zarówno instytucja warunkowego skazania, jak i warunkowego zwolnienia, są dwiema związanymi ze sobą wspólną ideą konsekwencjami nadawania karze funkcji wychowawczej. Jeśli jedna z nich zakłada osiągnięcie tego celu kary bez jej odbywania w ogóle, to druga ma zastosowanie wtedy, gdy kara pozbawienia wolności, którą skazany odbywa, spełniła swój cel wychowawczy wcześniej, niż to oznaczył sąd orzekający co do istoty sprawy, wskutek czego dalsze odbywanie tej kary przez skazanego stałoby się niezgodne z jej celem.Orzekając o warunkowym zwolnieniu, sąd z konieczności, wynikającej z natury tego orzeczenia, ma obowiązek rozważyć zagadnienie, czy okres kary pozbawienia wolności odbytej do chwili rozpatrywania możności warunkowego zwolnienia stanowi słuszną karę w nowych warunkach, których sąd orzekający co do istoty sprawy nie mógł jeszcze stwierdzić jako realnie istniejących. Przy rozważaniu tym sąd bierze pod uwagę między innymi tryb życia skazanego i jego charakter, a więc niektóre z okoliczności, która sąd orzekający w meritum sprawy uwzględnia przy wymiarze kary (art. 54 k.k.)Orzeczenie o warunkowym zwolnieniu - jeśli nie zostanie później odwołane - ustala faktycznie odpowiedzialność sprawcy za popełniony czyn przestępny, w związku z wykazaną przez sprawcę wcześniejszą reedukacją, a właściwe przepisy ustawy ustanawiają zasadnicze ramy tej odpowiedzialności, stanowiąc, że skazany powinien odbyć co najmniej dwie trzecie wymierzonej mu kary.Wszystko to, co wyżej powiedziano, wskazuje na niewątpliwy charakter karno-materialny przepisów o warunkowym zwolnieniu, określającym zasady i warunki korzystania z nich. Nie może odbierać im tego charakteru fakt, że zostały wyodrębnione z części ogólnej kodeksu karnego i umieszczone w ustawie szczególnej, łącznie z przepisami o charakterze proceduralnym.Z pojęciem ustawy "względniejszej dla sprawcy" w rozumieniu art. 2 § 1 k.k. łączyć należy nie tylko przepisy ustawy karnej określające karę za popełnione przestępstwo, ale i te wszystkie przepisy prawa materialnego (a w pewnych wypadkach również procesowego, jak np. dotyczące trybu ścigania przestępstwa - (ZO 30/34)), które, dopóki skazany kary nie odbył, mogą wchodzić w grę i wywierać na tę karę taki czy inny wpływ.W związku z tym wyrażenia "wyrokowania", użytego w przepisie § 1 art. 2 k.k. będącego w zasadzie terminem proceduralnym, nie należy rozumieć w tym właśnie sensie, lecz jako stosowanie prawa karnego przez sąd w ogóle, a więc stosowanie wszelkich przepisów mogących mieć wpływ na sytuację sprawcy przestępstwa, dopóki wymierzonej mu kary pozbawienia wolności nie odbył.Z powyższych zasad Sąd Najwyższy na postawione pytanie prawne udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.