I CR 677/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Święcicki. Sędziowie: S. Kałamajski, Z. Wiszniewski, (sprawozdawca), J. Krzyżanowski, Z. Warman. S. Rejman, H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w D. przeciwko Władysławowi K. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1956 r., uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej rewizję od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 13 października 1954 r. w zakresie zasądzenia od pozwanego kwoty 4.200 zł z odsetkami oraz tenże wyrok Sądu Wojewódzkiego w części zasądzającej kwotę 4.200 zł z odsetkami - i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 13 października 1954 r. Sąd Wojewódzki, uwzględniając powództwo nieomal w całości, zasądził od pozwanego kwotę 12.802,68 zł z odsetkami. Sąd Wojewódzki ustalił, że w prowadzonym przez pozwanego punkcie sprzedaży i skupu jaj powstał niedobór w tej właśnie wysokości w czasie od 23.II.1952 r. do 12.I.1953 r. Na skutek rewizji pozwanego Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 14 maja 1956 r. uchylił powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego w części zasądzającej kwotę i 1.743,58 zł i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję oddalił.Dnia 30 lipca 1960 r. wpłynęła do Sądu Najwyższego rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL zaskarżająca wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1956 r. w części oddalającej rewizję pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w zakresie zasądzenia od pozwanego kwoty 4.200 zł. Rewizja nadzwyczajna zarzuca, że pozwany nie pobrał zaliczki w kwocie 4.200 zł, że zatem zasądzenie tej kwoty od pracownika narusza interes Państwa Ludowego.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Kwota 4.200 zł, mieszcząca się w zasądzającej części wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 13 października 1954 r., co do której rewizja pozwanego została oddalona zaskarżonym wyrokiem Sądu Najwyższego, dotyczy zaliczki objętej pokwitowaniem z dnia 28 maja 1952 r. Powódka, przedstawiając to pokwitowanie, wywiązała się z ciężaru dowodu, jaki na niej spoczywał. Skoro pozwany nie podjął dowodu, o którym mowa w art. 239 k.z., zarzut rewizji nadzwyczajnej, iż zaskarżony wyrok narusza art. 239 k.z., nie jest trafny. Na pozwanym spoczywa ciężar twierdzenia i dowodu (art. 266 k.p.c.), że podpis jego na powyższym pokwitowaniu jest sfałszowany. Skoro więc pozwany nie zarzucił fałszu, a samo pokwitowanie nie nasuwa przypuszczenia, by podpis pozwanego był podrobiony, zasądzenie przez Sąd Wojewódzki kwoty 4.200 zł, objętej tym pokwitowaniem, nie naruszało prawa. Również oddalenie rewizji pozwanego w tym zakresie nie naruszało prawa, skoro ani w rewizji, ani w toku postępowania rewizyjnego pozwany nie twierdził, że jego podpis na powyższym pokwitowaniu nie jest autentyczny.Jednakże w załączonych do rewizji nadzwyczajnej aktach śledztwa znajduje się opinia biegłego grafologa z dnia 26 października 1956 r., z której wynika, że - zdaniem biegłego - podpis pozwanego na pokwitowaniu z dnia 28 marca 1952 r. jest nieautentyczny, oraz druga opinia tegoż biegłego, w myśl której podpis ów pochodzi z ręki osoby trzeciej, a mianowicie Bolesława K.Oceny, czy prawomocne orzeczenie zaskarżone rewizją nadzwyczajną narusza interes Państwa Ludowego, należy dokonywać ex nunc, a zatem według stanu rzeczy, jaki istnieje w chwili wyrokowania z rewizji nadzwyczajnej. Aczkolwiek zatem - jak już wyżej zaznaczono - pominięcie w niniejszej sprawie przez sądy w obu instancjach kwestii autentyczności pokwitowania na 4.200 zł nie naruszało prawa, to jednak w świetle zdarzeń późniejszych podstawa faktyczna zasądzenia kwoty 4.200 zł okazuje się wątpliwa w takim stopniu, że niepodobna nie podzielić poglądu rewizji nadzwyczajnej, iż zasądzenie od pracownika tak poważnej, a zarazem tak wątpliwej kwoty narusza interes Państwa Ludowego. Jeżeliby bowiem pokwitowanie to było - zgodnie z dwiema opiniami grafologa - sfałszowane, nie mogłoby ono stanowić podstawy zasądzenia kwoty, na którą opiewa. Z tej przyczyny należało uchylić wyroki obu instancji w częściach zaskarżonych rewizją nadzwyczajną.Okoliczność, czy pozwany mógł wnieść skargę o wznowienie postępowania na tej podstawie, że wyrok został oparty na dokumencie sfałszowanym (art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c.), jest w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej obojętna, tak samo jak obojętne jest, czy strona wyczerpała zwykłe środki odwoławcze od orzeczenia zaskarżonego rewizją nadzwyczajną. Jeżeli zaskarżone rewizją nadzwyczajną prawomocne orzeczenie narusza interes Państwa Ludowego, zostaje ono uchylone lub zmienione bez względu na termin wniesienia rewizji nadzwyczajnej, a ewentualna bezczynność strony (zaniechanie wniesienia rewizji zwykłej albo skargi o wznowienie postępowania) nie sanuje naruszenia interesu Państwa Ludowego i nie niweczy tej podstawy rewizji nadzwyczajnej. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym rewizję nadzwyczajną w niniejszej sprawie nie podziela odmiennego poglądu, jaki w tym przedmiocie wynika z orzeczenia z dnia 26 listopada 1954 r. 1 CR 1717/54 (NP 1955 nr 9, s. 109).W ponownym postępowaniu będzie rzeczą Sądu Wojewódzkiego dokonać przede wszystkim ustalenia co do autentyczności podpisu pozwanego na pokwitowaniu kwoty 4.200 zł. Jeżeliby się okazało, że podpis ten jest sfałszowany, to aby można było zasądzić kwotę 4.200 zł, powódka musiałaby udowodnić, iż pozwany pobrał tę kwotę, mimo że jej nie pokwitował.