I CZ 234/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Juliana J. przeciwko Stefanowi S. i Bolesławowi B. o 3.000 zł, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego w Puławach z dnia 7 lipca 1953 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę skierował do Sądu Powiatowego w Puławach do dalszego postępowania.Uzasadnienie faktyczneJulian J. w pozwie wniesionym do Sądu Powiatowego w Puławach żądał solidarnego zasądzenia od pozwanych: Stefana S., b. przewodniczącego Gminnej Rady Narodowej w B., oraz Bolesława B., Komendanta Straży Pożarnej, sumy 3.000 zł jako odszkodowania za bezprawne rozebranie stodoły.W toku sprawy powód, który pismem z dnia 2 lipca 1953 r. wnosił o powołanie dla ustalenia wysokości szkody biegłych spośród kandydatów wskazanych przez Prezydium Rady Narodowej jednej z miejscowości sąsiadujących z B., w dniu 3 lipca 1953 r. zgłosił wniosek na piśmie o umorzenie postępowania, cofając zarazem pozew "wobec polubownego załatwienia sprawy".Sąd Powiatowy w Puławach postanowieniem z dnia 7 lipca 1953 r. postępowanie w sprawie umorzył, powołując jako podstawę prawną art. 361 k.p.c.Powyższe prawomocne postanowienie Sądu Powiatowego zaskarżył Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną złożona w dniu 26 lutego 1955 r., w której zarzucając pogwałcenie interesu Państwa Ludowego oraz obrazę art. 209 § 3 w związku z art. 361 k.p.c. wnosi o uchylenie tegoż postanowienia.Uzasadnienie prawneRewizja nadzwyczajna jest usprawiedliwiona.Jak to zasadnie zarzuca skarżący, przewidziane w art. 361 k.p.c. umorzenie postępowania następuje wówczas, jeżeli powód cofnął pozew "ze skutkiem prawnym", taki zaś skutek ze względu na przedmiot powództwa, którym było roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, zależny był w danym przypadku od zgody sądu (art. 209 § 3 k.p.c.).Sąd Najwyższy niejednokrotnie już wyjaśniał (między innymi w orzeczeniu II C. 146/53 z dnia 14 lipca 1953 r. "Orzecznictwo Sądu Najwyższego" z 1954 r. zeszyt IV, poz. 76), że wymaganie zgody sądu "nie może być traktowane jako wymaganie tylko formalne". Sąd w każdym przypadku obowiązany jest wnikliwie rozważyć, czy w danych okolicznościach zachodzą warunki do udzielenia zgody, a w szczególności czy cofnięcie pozwu nie jest sprzeczne z interesem Państwa Ludowego i interesami osób uprawnionych.Powód cofnął pozew przed przeprowadzeniem dowodów w sprawie bez wyjaśnienia, na czym polegało polubowne załatwienie sporu. Sąd Powiatowy nie miał zatem w ogóle przesłanek niezbędnych do oceny wniosku powoda z punktu widzenia kryteriów przewidzianych w art. 209 § 3 k.p.c., a skoro mimo to postępowanie umorzył, dopuścił się zarzucanej w rewizji nadzwyczajnej obrazy istotnych przepisów prawa, mianowicie art. 209 § 3 w związku z art. 361 k.p.c.Nie można również odmówić słuszności dalszym wywodom rewizji nadzwyczajnej, dotyczącym naruszenia interesu Państwa Ludowego. Jeśli bowiem w okolicznościach sprawy jedną z koniecznych przesłanek wyrażenia przez sąd zgody na cofnięcie pozwu, stanowił brak kolizji z interesem Państwa Ludowego, a Sąd Powiatowy ze względu na brak materiału pozbawiony był możności dokonania takiej oceny, rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, iż stwierdzona obraza istotnych przepisów prawa łączy się zarazem z pogwałceniem interesu Państwa Ludowego. Interes ten polega na tym, aby pokrzywdzony czynem niedozwolonym nie był pozbawiony możliwości uzyskania rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu sądowym nawet w wypadku, gdy na skutek nieznajomości przepisów czy braku dostatecznego wyrobienia życiowego nierozważnie cofnął pozew.Z tych zasad, na mocy art. 398 w związku z art. 384 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.