VI KO 35/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński.Sędziowie: K. Dobesz (sprawozdawca), K. Wagner (współsprawozdawca), M. Paluch, A. Pyszkowski, A. Janowski, S. Kotowski.Prokurator: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Henryka D. i Bogusława G., oskarżonych z art. 290 § 2 i art. 293 k.k., po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił przedstawioną w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez zwykły skład Sądu Najwyższego kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy cofnięcie w toku dalszego dochodzenia lub przewodu sądowego wyjaśnienia oskarżonego, który najpóźniej na pierwszym przesłuchaniu ujawnił prawdę przed władzą powołaną do ścigania przestępstw, że na żądanie urzędnika udzielił jemu lub innej osobie korzyści majątkowej lub osobistej w związku z jego urzędowaniem - powoduje dla oskarżonego utratę przywileju z art. 47 m.k.k.?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZ charakteru przepisu art. 47 m.k.k. wynika, że opiera się on na znanym w prawie karnym pojęciu tzw. czynnego żalu. U podłoża przepisów traktujących łagodniej sprawcę, który okazał czynny żal (np. przepis art. 220 k.k., art. 17 § 3 m.k.k.) leży, między innymi, przekonanie, że sprawca określonym w konkretnym przepisie zachowaniem się (czynem) "stwierdza wycofanie się z drogi, na którą wkroczył" (Śliwiński: Prawo karne, Warszawa 1946 r., str. 309). Odwołanie czy też istotna zmiana wyjaśnień osoby, która przy pierwszym przesłuchaniu ujawniła prawdę, świadczy, że w istocie "nie wycofała się z drogi, na którą wkroczyła", i pozwala wnioskować, że jej wyjaśnienie nie było wynikiem czynnego żalu, wobec czego nie może ona korzystać z bezkarności przewidzianej w art. 47 m.k.k.Za wyrażonym poglądem przemawia również ratio legis tego przepisu.Sens słów użytych w treści art. 47 m.k.k. nie jest tak jednoznaczny, by nie dopuszczał możliwości uzupełnienia interpretacji gramatycznej interpretacją teleologiczną, skoro wykładnia wyłącznie gramatyczna mogłaby się mijać z celem ustawy. Sformułowanie "najpóźniej przy pierwszym przesłuchaniu w toku postępowania karnego ujawnił prawdę" mieści w sobie oczywiste, bo z istoty sytuacji wynikające założenie, że to ujawnienie prawdy znajduje wyraz także i w dalszych ewentualnych przesłuchaniach, ale że tylko pierwsze przesłuchanie może zadecydować o uchyleniu odpowiedzialności karnej. Trudno bowiem przyjąć, by ustawodawca, wprowadzając ten wyjątkowy przepis, godził się na składanie przez osobę korzystającą z niego kłamliwych zeznań czy wyjaśnień w toku dalszego postępowania.Inne postawienie zagadnienia byłoby możliwe tylko wtedy, gdyby założyć (do czego brak podstaw), że ustawodawca chciał za pomocą tego przepisu zapewnić wyłącznie i za wszelką cenę uzyskanie informacji o przekupnym urzędniku. Ale i wówczas musiałoby to znaleźć wyraz w tekście przepisu np. przez dodanie po słowach "ujawnił prawdę" słów: "niezależnie od późniejszego zachowania się, treści wyjaśnień, zeznań itp." Nie byłoby wówczas miejsca na inną - poza gramatyczną - interpretację przepisu.Powyższe wywody dotyczą oczywiście tylko takiej sytuacji, w której "ujawnienie prawdy" było obiektywnie prawdziwe. Jeżeli bowiem nie było ono prawdziwe, to przepis art. 47 m.k.k. w ogóle nie będzie miał zastosowania, a o odpowiedzialności karnej osoby, która złożyła nieprawdziwe wyjaśnienie czy zeznanie, może być wówczas mowa na podstawie innych przepisów, np. art. 140 lub 143 k.k.Te same zasady odnoszą się mutatis mutandis do sytuacji, gdy osoba, która powiadomiła władzę powołaną do ścigania przestępstw o przekupstwie urzędnika, zanim ta władza dowiedziała się o tym, powiadomienie to następnie odwołała albo zaprzeczyła podanym w nim okolicznościom.