II KRn 1215/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: S. Dąbrowski, K. Czajkowski, F. Korzeń, W. Ostrowski, M. Fic, M. Dźbikowski (sprawozdawca). Prokurator: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Kazimierza S., Mieczysława S. i Stefana J. oskarżonych z art. 285 § 2, 290 § 2 i 293 w związku z art. 290 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 1957 r., na podstawie art. 394-396, 400, 383 pkt 2 i 388 § 1 zdanie 2 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok w punktach pierwszym i drugim sentencji wyroku oraz orzeczoną w punkcie trzecim co do oskarżonego Mieczysława S. karę łączną i sprawę przekazał Sądowi Najwyższemu w składzie zwykłym celem ponownego rozpoznania rewizji oskarżonych: Kazimierza S., Mieczysława S. i Stefana J. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 16 marca 1957 r. co do czynów przypisanych wyżej wymienionym w punktach: pierwszym, trzecim litera a) i czwartym sentencji wyroku Sądu Wojewódzkiego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 16.III.1957 r. skazani zostali:1)Kazimierz S. z mocy art. 290 § 2 k.k. na 3 lata więzienia i 1.000 zł grzywny oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 3 za to, że jako główny księgowy Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w związku z zawartymi przez tę Spółdzielnię, niezgodnie z przepisami, transakcjami kupna-sprzedaży ziół przyprawowych oraz 20.000 kg grochu po nadmiernych cenach, w następstwie czego gospodarka narodowa poniosła stratę w wysokości około 900.000 do 1.000.000 zł, przyjął tytułem wynagrodzenia od Mieczysława S. 30.000 zł;2)Mieczysław S. na podstawie art. 293 w związku z art. 290 § 2 k.k. na 3 lata więzienia za to, że w związku z zawartymi przez Gminną Spółdzielnię "Samopomoc Chłopska", niezgodnie z przepisami, transakcjami, dotyczącymi ziół przyprawowych a opisanymi w punkcie poprzednim, przyjął od nie ustalonego z nazwiska przedstawiciela plantatorów 80.000 zł oraz od Stanisława M. około 5.000 zł, z czego około 3.000 zł wręczył Kazimierzowi S., głównemu księgowemu Gminnej Spółdzielni w T., dokonującemu tych transakcji z ramienia wspomnianej Spółdzielni i w ten sposób udzielił mu pomocy do osiągnięcia w związku z urzędowaniem korzyści majątkowej;3)Stefan J. z mocy art. 293 w związku z art. 290 § 2 k.k. na 3 lata więzienia za to, że w związku z nielegalnymi transakcjami dotyczącymi pieprzu i ziół przyprawowych, zawartymi przez Gminną Spółdzielnię "Samopomoc Chłopska" z Powiatowymi Związkami Gminnych Spółdzielni w S. i G., udzielił pracownikom wymienionych PZGS-ów pomocy do uzyskania korzyści majątkowej, wręczając Bronisławowi K. kwotę 73.000 zł, którą ten miał się następnie podzielić z pracownikami tychże PZGS-ów, decydującymi o zakupie.Sąd Najwyższy, rozpoznawszy sprawę z powodu rewizji złożonej przez oskarżonych, uznał, że przypisane im przez Sąd Wojewódzki czyny, zakwalifikowane jako przestępstwa przewidziane w art. 290 § 2 k.k. i 293 w związku z art. 290 § 2 k.k., nie wyczerpują znamion tych przestępstw, natomiast stanowią przestępstwa przewidziane w art. 290 § 1 k.k. i odpowiednio w art. 293 w związku z art. 290 § 1 k.k., ponieważ udzielenie i przyjęcie korzyści majątkowej nastąpiło nie za czynność, która sprzeciwiała się lub miała się sprzeciwiać ustawie, lecz za czynność, która co najwyżej naruszała zarządzenia Centralnej Rady Spółdzielczej.Wobec zmiany kwalifikacji czynów, przypisanych oskarżonym Kazimierzowi S., Stefanowi J. oraz oskarżonemu Mieczysławowi S. w pkt I, IIIa i IV sentencji wyroku, na przepis przewidujący znacznie łagodniejszą karę Sąd Najwyższy uznał, że za te przestępstwa nie należałoby wymierzyć kary powyżej dwóch lat więzienia.Z powyższego założenia wychodząc, Sąd Najwyższy w omówionej wyżej kwestii:I.uchylił zaskarżony wyrok w części skazującej oskarżonych Kazimierza S. i Stefana J. oraz w części skazującej Mieczysława S. za czyn z art. 26, 293 w związku z art. 290 § 2 k.k., opisany w pkt IIIa sentencji wyroku, i co do kary łącznej,II.na zasadzie art. 5 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 2 ustawy o amnestii z dnia 27 kwietnia 1956 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 57) umorzył postępowanie przeciwko oskarżanemu Kazimierzowi S. i Stefanowi J. oraz przeciwko Mieczysławowi S. w części dotyczącej zarzutu z art. 28, 293 w związku z art. 290 § 2 k.k. wyżej opisanego, obciążając w tej części kosztami postępowania Skarb Państwa.Rewizja nadzwyczajna zarzuca wyrokowi Sądu Najwyższego w omówionej wyżej części obrazę art. 54 k.k. przez wyrażenie błędnego poglądu prawnego, że przyjęcie w postępowaniu rewizyjnym łagodniejszej kwalifikacji prawnej aniżeli ta, którą zastosował sąd I instancji, pociąga za sobą konieczność złagodzenia kary.Rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu w innym składzie trzech sędziów.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie powiększonym wyraził następujący pogląd prawny.Zarzut rewizji, że przy wydawaniu zaskarżonego wyroku Sąd Najwyższy uznał za oczywiste, iż kary, wymierzone przez Sąd Wojewódzki z surowszych przepisów, muszą automatycznie ulec złagodzeniu, nie jest słuszny. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku poglądu takiego nie wyraził, obecnie zaś w postawionej przez rewizję kwestii wyraża pogląd następujący:Złagodzenie przez sąd rewizyjny kwalifikacji czynu wiąże się z przypisaniem oskarżonemu zarzuconego mu czynu w innej, mniej niebezpiecznej dla społeczeństwa postaci i z tej racji powoduje zazwyczaj złagodzenie kary orzeczonej przez sąd merytoryczny.Niekiedy jednak, między innymi w wypadku dużego nasilenia złej woli oskarżonego lub świadomego spowodowania dużej szkody, sąd rewizyjny, wychodząc ze słusznej zasady subiektywizacji winy pomimo złagodzenia kwalifikacji czynu nie powinien kary łagodzić.W sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki przypisał oskarżonym w treści wyroku wyrządzenie gospodarce narodowej szkody w wysokości 900 tysięcy do 1 miliona złotych. Sąd Najwyższy w składzie zwykłym co do wysokości szkody powiada tyle tylko:"Jak wynika z zeznań świadka Jana B., prezesa GS w T., oskarżony Kazimierz S. podjął się tych czynności za jego zgodą i transakcje te były korzystne dla spółdzielni, gdyż podnosiły jej obroty". Co do ustaleń Sądu Wojewódzkiego w tej sprawie Sąd Najwyższy w składzie zwykłym stwierdza, że są one bezbłędne i nie budzą żadnych wątpliwości. W tych warunkach trudno byłoby przyjąć, że wysokość szkody byłaby w zaskarżonym wyroku kwestionowana.Sąd Wojewódzki ustalił, że oskarżeni w niektórych wypadkach naruszali zarządzenia Centralnej Rady Spółdzielczej. Sąd Najwyższy w składzie zwykłym uznał, że nie jest to równoznaczne z naruszeniem ustawy i w związku z powyższym zmienił kwalifikację czynu oskarżonych z art. 290 § 2 na art. 290 § 1 k.k. Poglądu tego rewizja nadzwyczajna nie kwestionuje. Stwierdzić jednak należy, że nie kwestionowane jest również naruszenie przez oskarżonych w szeregu wypadków zarządzenie Centralnej Rady Spółdzielczej.Nie kwestionowane było również przez Sąd Najwyższy w składzie zwykłym przypisanie oskarżonemu Kazimierzowi S. przyjęcia korzyści w sumie ogółem 30.000 złotych, oskarżonemu Mieczysławowi S. - wręczenie tej sumy Kazimierzowi S., a oskarżonemu Stefanowi J. - wręczenie Bronisławowi K. sumy 75 tysięcy złotych, którą ten miał się podzielić z pracownikami PZGS-ów, decydującymi o zakupie.Oceniając działalność oskarżonych od strony subiektywnej, Sąd Wojewódzki przypisał Kazimierzowi S. - między innymi - inicjatywę zawierania transakcji "niezgodnych w niektórych wypadkach z zarządzeniami CRS", Kazimierzowi S. - duże napięcie złej woli przestępczej i wyrafinowany sposób dokonania przestępstw co do transakcji z grochem, Stefanowi J. zaś - inicjatywę udzielenia "prowizji" pracownikom GS celem szybszego rozprowadzenia pierwszej partii pieprzu.W tym stanie rzeczy postawiony w rewizji nadzwyczajnej zarzut obrazy art. 54 k.k., pomimo nieprzekonywającego sformułowania zarzutu, jest o tyle słuszny, że bardziej wnikliwe rozważenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy mogłoby ewentualnie skłonić Sąd Najwyższy w składzie zwykłym do bliższego rozważenia kwestii, czy w konkretnych okolicznościach tej sprawy słuszny był pogląd, iż w stosunku do żadnego z wyżej wymienionych oskarżanych kara nie powinna przekroczyć dwóch lat więzienia.Wobec istotnej potrzeby ponownego rozważenia tej kwestii przez Sąd Najwyższy w składzie zwykłym, Sąd Najwyższy w składzie powiększonym orzekł jak w sentencji.