I CR 1236/58

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa R. M. przeciwko Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w W. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Przasnyszu z dnia 6 marca 1958 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Przasnyszu do ponownego rozpoznania w innym składzie przekazał.Uzasadnienie faktyczneW pozwie, nazwanym podaniem, zgłoszonym do Sądu Powiatowego w Przasnyszu R. M. wyjaśniał, że w 1940 r. został wysiedlony z miejscowości Dzierzgowo, w której zamieszkiwał a władze okupacyjne zdjęły z jego budynku mieszkalnego 157 arkuszy blachy cynkowanej wartości 7.590,95 zł. Blacha ta została użyta do pokrycia budynku w W. Gromadzkiej Rady Narodowej w W. pow. Przasnysz. Budynek ten według twierdzeń powoda był poprzednio "państwowy", a obecnie pozostaje w posiadaniu mieszkańców wsi W. Gromadzkiej Rady Narodowej Węgra ob. ob. St. S. i A. P. Na tej podstawie powód domagał się nakazania, "powyższym obywatelom" zwrotu blachy, a w razie niezwrócenia zasądzenia kwoty 7.590,95 zł.Sąd Powiatowy doręczył pozew i wezwanie na dzień 28.II.1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie, a wobec nie stawienia się w terminie w dniu 28.II.1958 r. przedstawiciela Prezydium, wyrokiem zaocznym z dnia 6 marca 1958 r. zasądził na rzecz powoda od Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Węgrze 7.590,95 zł.Od prawomocnego wyroku Sądu Powiatowego z dnia 6.III.1958 r. złożył w dniu 16.XII.1958 r. Prokurator Generalny PRL rewizję nadzwyczajną, w której wnosi o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego w Przasnyszu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temuż Sądowi.Rewizja nadzwyczajna zarzuca naruszenie interesu Państwa Ludowego i pogwałcenie istotnych przepisów prawa, a w szczególności art. 345 § 2 k.p.c. przez obciążenie Skarbu Państwa obowiązkiem zapłaty sumy 7.590,95 zł, której dochodził powód od osób prywatnych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Jak trafnie podnosi skarżący, z treści pozwu wynikało z dostateczną jasnością, że roszczenie powoda skierowane było w niniejszej sprawie przeciwko St. S. i A. P., jako osobom, w których posiadaniu, według twierdzeń powoda znajduje się dom pokryty blachą, stanowiącą rzekomo własność R. M.Sąd Powiatowy w Przasnyszu nie wezwał jednak na rozprawę wymienionych wyżej osób, w wyniku czego osoby te nie wzięły udziału w postępowaniu sądowym. Natomiast pomimo braku wniosku powoda w tym przedmiocie przyjmując błędnie, że pozwany został Skarb Państwa (Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Węgrze) Sąd Powiatowy wezwał na rozprawę Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie.W tych warunkach skoro pozew nie był skierowany przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Węgrze) - zasądzenie wyrokiem zaocznym od wymienionego Prezydium dochodzonej pretensji było nieuzasadnione i uchybiało art. 345 § 2 k.p.c.Jednak niezależnie od powyższego uchybienia, gdyby nawet przyjąć w ślad za Sądem Powiatowym, że pozwanym w sprawie niniejszej był Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Węgrze, to wówczas należy stwierdzić, że postępowanie przed Sądem Powiatowym dotknięte było nieważnością (art. 371 § 2 pkt. 5 k.p.c.), wobec pozbawienia Prezydium GRN w Węgrze możności obrony jego praw. Jak wynika bowiem z akt sprawy wymienionemu Prezydium ani nie doręczono odpisu pozwu ani też nie zawiadomiono o terminie rozprawy w dniu 28.II.1958 r., a doręczenia dokonane Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie uznać należy za wadliwe i bezskuteczne.Przez zniesienie przez dekret z dnia 2 czerwca 1954 r. o zastępstwie sądowym władz, urzędów, instytucji i przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 25, poz. 93) organów zastępstwa prawnego, uchylona została instytucja ustawowego zastępstwa przez te organy w szczególności Skarbu Państwa i jego stationes fisci. Jednocześnie uchwała Rady Ministrów z dnia 2 czerwca 1954 r. w sprawie zastępstwa sądowego i obsługi prawnej terenowych organów władzy państwowej (Monitor Polski nr A-55, poz. 752) znosząc wydziały prawne prezydiów rad narodowych przekazała sprawy zastępstwa terenowych organów władzy państwowej przed sądami w sprawach cywilnych do zakresu działania właściwych ze względu na przedmiot sporu jednostek organizacyjnych prezydiów rad narodowych (§ 2 art. 1 uchwały). Przeprowadzona przez powyższe akty reforma była wyrazem konsekwentnego przeprowadzenia zasady dekoncentracji zastępstwa sądowego, mającej na celu bezpośrednie zainteresowanie procesem i jego wynikiem terenowych jednostek administracji państwowej, właściwych ze względu na przedmiot sporu, które przy poprzedniej organizacji spraw zastępstwa sądowego w małym tylko stopniu interesowały się przebiegiem procesu, prowadzonego przez specjalne organy.Wprawdzie na zasadzie § 2 ust. 3 wzmiankowanej uchwały Rady Ministrów z dnia 2 czerwca 1954 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej może zarządzić objęcie zastępstwa sądowego prezydium rady narodowej niższego stopnia przez właściwy wydział Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, jednak to przejęcie zastępstwa ma tylko znaczenie przejęcia funkcji pełnomocnika procesowego przez pracownika organu nadrzędnego za jednostkę, której spór bezpośrednio dotyczy (art. 79 k.p.c.) i nie ogranicza samodzielności jednostek niższego stopnia do podjęcia czynności procesowych we własnym zakresie, zwłaszcza w sprawach mniej skomplikowanych i toczących się przed sądami mającymi siedzibę w pobliżu siedziby terenowego organu administracji, z którego działalnością wiąże się dochodzone roszczenie (art. 25 k.p.c.).W świetle powołanych przepisów prawa uznać przeto należy, że w sprawach, w których pozwanym jest Skarb Państwa z tytułu działalności terenowych organów administracji państwowej (Prezydiów powiatowych, miejskich, gromadzkich i osiedlowych rad narodowych) pozew i zawiadomienie o pierwszym terminie rozprawy powinno być doręczone tej bezpośrednio zainteresowanej terenowej jednostce administracji państwowej, której działalności dotyczy zgłoszone roszczenie, a dopiero w razie objęcia zastępstwa sądowego tlej jednostki przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej dalsze doręczenia należy dokonywać do rąk pełnomocnika wyznaczonego przez to Prezydium (art. 140 § 2 k.p.c.).Skoro, jak wykazano wyżej, Sąd Powiatowy wbrew powyższym zasadom nie zawiadomił prawidłowo o toczącym się procesie ani też o terminie rozprawy z dnia 28.II.1958 r. bezpośrednio zainteresowanego w sprawie terenowego organu administracji państwowej (Prezydium GRN w Węgrze), reprezentującego Skarb Państwa, zachodziła nieważność postępowania i wydany w wyniku tego postępowania wyrok nie może być utrzymany w mocy.Jeżeli z uwagi na niejasne sformułowanie treści pozwu (podania) wniesionego przez stronę działającą bez adwokata mogła powstać wątpliwość, przeciwko komu zostało zgłoszone roszczenie, Sąd Powiatowy winien był zażądać od powoda sprecyzowania oznaczenia strony pozwanej i stosownie do dalszego oświadczenia powoda nadać właściwy bieg sprawie.Na skutek wskazanych wyżej istotnych uchybień procesowych, które wpłynęły w decydujący sposób na wynik sprawy, nastąpiło naruszenie interesu Państwa Ludowego. Skarb Państwa obciążony został bowiem obowiązkiem zapłaty sumy 7.590,95 zł, dochodzonej w rzeczywistości przez powoda od kogo innego.Z tych względów i na zasadzie art. 396, 398 oraz 384 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.