IV KO 22/58

SentencjaSąd Najwyższy w powiększonym składzie uchwalił przedstawioną przez Sąd Najwyższy w trybie art. 390 § 1 k.p.k. kwestię prawną, wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:1)Czy dekret z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 64) ma charakter ustawy epizodycznej,2)czy taki sam charakter ma ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171),3)czy, jeśli obie ustawy mają charakter epizodyczny, a czyn wyczerpuje jedynie znamiona przestępstwa określonego w pierwszej z nich, stosuje się zasadę wyrażoną w art. 2 § 1 k.k., czy też w art. 2 § 3 k.k. -rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneCharakter ustawy epizodycznej ma taka ustawa karna, której obowiązywanie przewidziano z góry na pewien czas, dający się chociażby w ogólnych zarysach oznaczyć. Ten swój charakter ustawa karna wyraża albo wprost przez odpowiednie wskazanie na czas trwania mocy obowiązującej zawartych w niej zakazów lub nakazów, albo niekiedy - przez przybranie, w całości lub w poszczególnych przepisach, firmy blankietowej. W tym ostatnim przypadku przepis ustawy karnej wymaga uzupełniających norm, które organ uprawniony w tym przepisie wydaje stosownie do potrzeby bieżącego czasu.Polski Kodeks Karny zajmuje się zagadnieniem ustawy epizodycznej w art. 2 § 3 k.k. Z tego przepisu wynika, że o charakterze epizodycznym ustawy rozstrzyga fakt wydania jej "z powodu" wyjątkowych, a więc uznawanych za przejściowe, stosunków faktycznych. O ustawodawstwie epizodycznym pisał Makarewicz, że "Jest to ustawodawstwo sui generis obliczone na uregulowanie życia społecznego w warunkach anormalnych" (Makarewicz, Komentarz, wyd. V, str. 59).Nie można przeto uważać za wydane "z powodu wyjątkowych stosunków faktycznych" takich przepisów ustawy karnej, które wiążą się integralnie z budownictwem socjalizmu w Polsce. Do Uurzędu tych przepisów należą w szczególności wszelkie normy karne stojące na straży gospodarki planowej i chroniące mienie społeczne. Zaliczyć do nich trzeba także przepisy zwalczające pasożytnictwo społeczne.Państwo Ludowe prowadzi walkę ze spekulacją nie tylko z racji swoich obowiązków w sferze regulowania obrotu handlowego stosownie do aktualnych potrzeb rynku. Spełnia ono przede wszystkim długofalowe zadanie wyplenienia ze społeczeństwa elementów antysocjalistycznego pasożytnictwa. Z tych względów nie można "powodów" wydania zarówno dekretu z dnia 4 marca 1953 r. o ochronie interesów nabywców w obrocie handlowym, jak i ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym, zacieśnić w ramach "wyjątkowych stosunków faktycznych".Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. jest kontynuacją walki ze spekulacją, wszczętej przez Państwo jeszcze przed uchylonym tą ustawą dekretem z dnia 4 marca 1953 r., bo w ustawie z dnia 2 czerwca 1947 r. o zwalczaniu drożyzny i nadmiernych zysków w obrocie handlowym (Dz. U. Nr 43, poz. 218), a jeszcze wcześniej - w dekrecie PKWN z dnia 25 października 1944 r. o zwalczaniu spekulacji i lichwy wojennej (Dz. U. Nr 9, poz. 49 i Nr 12, poz. 63). Fakt, że podstwowe założenia określonej ustawy karnej przetrwały czas długi i przeszły, ewentualnie nawet w wzmożonej postaci, do uchylającej ją nowej ustawy, w dużym stopniu ułatwia orientację w kwestii, co było powodem wydania uchylonej ustawy: z góry założone przejściowe względy, czy też trwała potrzeba zabezpieczenia interesów społecznych na pewnym ich odcinku.Odrzucenie tezy, iż dekret z dnia 4 marca 1953 r. o ochronie interesów nabywców w obrocie handlowym był ustawą epizodyczną, a zatem nie ma dziś, po jego uchyleniu, zastosowania art. 2 § 3 k.k., wywołuje z kolei zagadnienie, czy względniejszy dla sprawcy jest, wchodzący w konkretnej sprawie w rachubę, przepis tego dekretu, czy ustawa z dnia 13 lipca 1957 r., która weszła w jego miejsce (art. 2 § 1 k.k.).Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. również nie ma charakteru ustawy epizodycznej. Zagadnienie to jednak nie ma praktycznego znaczenia w czasie jej obowiązywania, gdyż przepis art. 2 § 3 k.k. dotyczy sytuacji stosowania ustawy epizodycznej w czasie, gdy ustawa ta straciła moc z powodu zmiany tych stosunków, które uzasadniały jej wydanie.