IV K 250/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Pławski. Sędziowie: K. Dobesz, S. Dąbrowski (sprawozdawca). Prokurator: Z. Ramos.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Eleonory B., Tadeusza N. i Janiny S. oskarżonych z art. 4 i 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 61) oraz art. 230 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonych przez prokuratora co do Eleonory B. i Tadeusza N. oraz przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 7 stycznia 1958 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3, 385, 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok co do wszystkich oskarżonych i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 7 stycznia 1958 r.1) Eleonora B. - będąc oskarżona o to, że nieumyślnie spowodowała śmierć Haliny N. przez to, że za wynagrodzeniem w kwocie 300 zł i zgodą Haliny N. dokonała zabiegu przerwania jej 5-cio-miesięcznej ciąży w ten sposób, iż zastrzykiwała do jej narządów rodnych bliżej nieustalony płyn, używając do tego celu gruszki gumowej, w wyniku czego Halina N. urodziła płód doznając przy tym ogólnego zakażenia, wskutek czego zmarła dnia 9 września 1957 r., tj. o przestępstwo przewidziane w art. 230 § 2 k.k. - została uznana za winną tego, że za zgodą ciężarnej Haliny N. spędziła jej płód, wprowadzając gumowym irygatorem do jej organów rodnych nieustalonej jakości płyn, w wyniku czego nastąpiło poronienie niezdolnego do samodzielnego życia płodu, i za to na mocy art. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 61) skazana na jeden rok i osiem miesięcy więzienia z zaliczeniem na zasadzie art. 58 k.k., na poczet wykonania powyższej kary pozbawienia wolności, okresu tymczasowego aresztowania od dnia 4 października 1957 r. do dnia 7 stycznia 1958 r.Ponadto tymże wyrokiem zostali skazani:2) Tadeusz N. na mocy art. 230 § 1 k.k. na 8 miesięcy więzienia za to, że nie udzielił w formie wezwania Pogotowia Ratunkowego potrzebnej pomocy swej żonie Halinie N., u której w tym dniu - w następstwie wyżej w ust. I opisanego czynu oskarżonej Eleonory B. - nastąpiło poronienie, mimo że wiedział o przyczynie poronienia i że po przecięciu przez niego pępowiny u poronionego płodu żona jego miała silnie podwyższoną temperaturę oraz że łożysko płodne zostało w jej organach rodnych, w wyniku czego przewieziona potem z inicjatywy osób trzecich zbyt późno do szpitala Halina N. zmarła w dniu 9 września 1957 r. w stanie ogólnego zakażenia (ropowicy), oraz3) Janina S. na mocy art. 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 61) na 6 miesięcy więzienia za to, że udzieliła ciężarnej Halinie N., czynnej pomocy do dokonania zabiegu przerwania ciąży, a mianowicie ujawniającą zamiar nielegalnego pozbycia się ciąży Halinę N. skontaktowała z oskarżoną Eleonorą B., która następnie spędziła Halinie N. płód.Od wyroku tego założyli rewizje: prokuratura w części dotyczącej oskarżonej Eleonory B. i Tadeusza N. oraz wszyscy oskarżeni.I.Prokuratura powyższemu wyrokowi zarzuciła:I. co do oskarżonej Eleonory B. - błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mającą wpływ na jego treść, przez uznanie, że Eleonora B. w wyniku dokonania u Haliny N. zabiegu przerwania ciąży nie spowodowała jej śmierci, gdy tymczasem opinie biegłych dr J. M. i dr H. M. stwierdzają wywołanie u Haliny N. zakażenia połogowego przez Eleonorę B.,II. co do oskarżonego Tadeusza N. - rażącą niewspółmierność kary w stosunku do stopnia szkodliwości społecznej przypisanego oskarżonemu Tadeuszowi N. czynu.Z tych powodów Prokuratura wniosła:1. o uchylenie w zaskarżonej części powyższego wyroku oraz2. o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.II.Rewizja oskarżonej Eleonory B. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:I. obrazę art. 112 § 1, 113 § 2 i 292 § 1 k.p.k. przez przesłuchanie w charakterze biegłego dra M. mimo sprzeciwu oskarżonej i mimo że leczył on Halinę N. przed jej śmiercią, co osłabiło zaufanie do niego jako biegłego, i przez odmową wezwania zamiast dra M. innego biegłego,II. błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, mającą wpływ na treść zaskarżonego wyroku, przez przyjęcie, że oskarżona Eleonora B. przy dokonywaniu owego zabiegu wprowadziła gumowym irygatorem do organów rodnych N. nieustalonej jakości płyn, gdy tymczasem była to czysta przegotowana woda, oraz przez przyjęcie, że zabieg Eleonory B. wywołał u Haliny N. przedwczesny poród, gdy tymczasem jednorazowy zabieg przy małym ciśnieniu gruszki irygacyjnej nie mógł spowodować poronienia,III. wymierzenie oskarżonej rażąco surowej i niewspółmiernej kary w stosunku do stopnia szkodliwości społecznej jej czynu przez nieuwzględnienie w dostatecznej mierze, że B. początkowo odmówiła prośbie Haliny N. i że Eleonora B. nie mogła mieć żadnego wpływu na przebieg choroby Haliny N., gdyż o poronieniu dowiedziała się dopiero po dwóch dniach. Z tych powodów oskarżona B. wniosła:1. o zmianę zaskarżonego wyroku przez stwierdzenie, że wprowadziła ona do organów rodnych N. przegotowaną czystą wodę, i przez obniżenie jej wymierzonej kary z zastosowaniem art. 61 k.k. oraz ewentualnie2. o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej przez nią części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.III.Rewizja oskarżonego Tadeusza N. powyższemu wyrokowi zarzuciła:I. błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mającą wpływ na treść zaskarżonego wyroku, przez przyjęcie, że miedzy działaniem bądź zaniechaniem oskarżonego Tadeusza N. a śmiercią jego żony Haliny N. istnieje związek przyczynowy, gdy tymczasem według orzeczenia biegłych śmierć Haliny N. nastąpiła w związku przyczynowym z działaniem oskarżonej Eleonory B. orazII. rażąco surowy i niewspółmierny wymiar kary w stosunku do stopnia szkodliwości społecznej przypisanego mu czynu.Na tej podstawie oskarżony Tadeusz N. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.IV.Rewizja oskarżonej Janiny S. zarzuca: wymierzenie jej rażąco niewspółmiernej kary w stosunku do stopnia szkodliwości społecznej jej czynu przez niezastosowanie warunkowego zawieszenia wymierzonej kary i z tego powodu wniosła o zastosowanie tego dobrodziejstwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:I.Przede wszystkim nie można odmówić zasadności rewizji prokuratorskiej.Sąd Wojewódzki, nie przyjmując w zaskarżonym wyroku związku przyczynowego pomiędzy zabiegiem oskarżonej Eleonory B. dokonanym na osobie Haliny N. a jej śmiercią, nie rozważył treści pisemnej opinii biegłego dra J. M. z dnia 23.X.1957 r., złożonej przez niego w toku śledztwa, w której konkluduje on: "przyczyną zakażenia połogowego u Haliny N. był zabieg dokonany na niej przez Eleonorę B., który w następstwie doprowadził do uogólnionego stanu septycznego w postaci ropowicy".Następnie Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił sprzeczności, jaka zachodzi między powyższą opinią biegłego dra J. M. a opinią złożoną na rozprawie głównej przez drugiego biegłego dra H. M., który między innymi zaopiniował, co zresztą Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu swego wyroku przyjął, że Eleonora B. w czasie owego zabiegu wprowadziła do organów rodnych Haliny N. jakąś chemiczną substancję żrącą (drażniąca), która spowodowała sztuczne wydalenie płodu.Ponadto Sąd Wojewódzki, przyjmując ten fakt, pominął dalsze twierdzenie zawarte w tym samym zdaniu tegoż biegłego, "że przyczyną powstania zakażenia było wprowadzenie do pochwy tego środka drażniącego, który przeszedłszy poprzez szyjkę maciczną, spowodował na drodze odruchowej poród przedwczesny oraz zakażenie wewnątrzmaciczne z dalszymi następstwami". Niedopełnienie tych czynności obraża art. 8 i 320 k.p.k., a ponadto mogło ono mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku, co na podstawie art. 383 pkt 2 i 3 k.p.k. powoduje konieczność uchylenia w tej części zaskarżonego wyroku.II.Nie jest słuszny pogląd rewizji oskarżonej Eleonory B., że zostały obrażone przepisy art. 112 § 1 i 113 § 2 k.p.k. przez zbadanie dra H. M. w charakterze biegłego, mimo że leczył on Halinę N. i że z tego powodu mógł on jedynie być świadkiem w sprawie.Okoliczność bowiem, że jakaś osoba fizyczna może być w danej sprawie jednocześnie świadkiem i biegłym, nie wyłącza możliwości przesłuchania jej w charakterze biegłego (art. 112 § 3 k.p.k.) i na tej tylko podstawie nie można żądać wezwania innego biegłego, gdyż ta okoliczność nie stanowi "ważnego powodu" w rozumieniu § 2 art. 113 k.p.k., osłabiającego zaufanie do takiego biegłego.Dlatego też nie nastąpiła również obraza art. 292 k.p.k. przez odmowę Sądu Wojewódzkiego wezwania innego biegłego zamiast dra H. M.III.Przyczyny śmierci Haliny N., jak z powyższego wynika, nie zostały przez Sąd Wojewódzki w sposób dokładny ustalone. Nie zostały też uwzględnione w swym całokształcie okoliczności ujawnione na rozprawie głównej.Ponieważ przy ponownym rozpoznaniu sprawy w stosunku do oskarżonej Eleonory B. ewentualne nowe ustalenie przyczyny śmierci Haliny N. mogą rzutować w ogóle na kwestię winy oskarżonego Tadeusza N. i ponieważ w zaskarżonym wyroku nie ustalono w sposób przekonywujący, czy jest on sprawcą śmierci swej żony, należałoby na podstawie przepisu art. 385 k.p.k. zagadnienie jego winy poddać ponownemu rozważeniu.Tym bardziej zachodzi taka konieczność, gdy się zważy, że Sąd Wojewódzki przyjmując, iż podwyższona temperatura u Haliny N. pojawiła się dopiero po poronieniu, nie rozważył wbrew wymaganiom art. 320 k.p.k. oświadczenia Tadeusza N. złożonego pod koniec przewodu sądowego, że żona jego przed poronieniem miała dreszcze, co również potwierdziła świadek J.Biegły zaś dr H. M., opierając się na tej okoliczności, stwierdził, że u Haliny N. w tym czasie "istniało ogólne zakażenie", które było bezpośrednią przyczyną jej śmierci.IV.W związku zaś z rewizją Janiny S. należy zauważyć, że ustalenie Sądu Wojewódzkiego zmierzające do tego, że Janina S, udzieliła pomocy Halinie N. - jako kobiecie ciężarnej - w dokonaniu zabiegu przerwania ciąży wbrew wymaganiom przepisu art. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. (Dz. U. Nr 12, poz. 61) przez skierowanie jej w tym celu do Eleonory B., która dokonała zabiegu, gdy tymczasem z okoliczności sprawy wynika, że Janina S. współdziałała z Eleonorą B. przez skontaktowanie jej z Haliną N. i przez wspólne udanie się z Eleonorą B. do mieszkania Haliny N., gdzie Eleonora B. dokonała zabiegu.Z powyższego wynika więc, że ustalenie winy Janiny S. zależy od ustaleń winy Eleonory B. i Tadeusza N. Dlatego też Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że w dotychczasowym postępowaniu zebrane dowody na przewodzie sądowym nie dają możności rozstrzygnięcia merytorycznego w stosunku do Janiny S., co w myśl art. 365 § 1 k.p.k. również i w tym zakresie powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak sentencji wyroku.