Rw 50/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk dr W. Sieracki (sprawozdawca). Sędziowie: ppłk C. Bakalarski, ppłk J. Górski. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Rulewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 1974 r. na rozprawie sprawy Jerzego K., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo określone w art. 152 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 3 stycznia 1974 r. uchylił zaskarżony wyrok uwzględniając rewizję obrońcy i sprawę Jerzego K. przekazał do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w N. Uzasadnienie faktyczne(...) Powołanym wyrokiem oskarżony Jerzy K. skazany został za to, że w dniu 13 listopada 1973 r. w N. nieumyślnie spowodował śmieć Ryszarda B. w ten sposób, że wszczął z nim awanturę, w czasie której uderzył go ręką w twarz oraz kopnął w okolicę podbrzusza, na skutek czego upadł on na chodnik, ponosząc śmierć. Wyrok ten zaskarżony został rewizją obrońcy oskarżonego. Skarżący wnosił w swej rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 152 k.k. albo uchylenie tegoż wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu obrońcy wnoszącego o uwzględnienie wniesionej rewizji i po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, wnoszącego o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zawarty w rewizji wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy oskarżonego Jerzego K. do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić należy, że - w świetle wyników sekcji zwłok Ryszarda B. i opinii lekarzy biegłych Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej w N. - bezpośrednią przyczyną nagłej śmierci Ryszarda B. była ostra niewydolność krążenia. Natomiast co do pierwotnej przyczyny zgonu Ryszarda B., a więc co do przyczyny , która spowodowała niewydolność krążenia, sąd pierwszej instancji zajął stanowisko, że "zdaniem biegłych należy przyjąć, iż pierwotną przyczyną zgonu denata było wstrząśnienie mózgu powstałe po upadku na chodnik lub wstrząs spowodowany urazem w okolicę wstrząsorodną" ewentualnie "oba te czynniki łącznie mogły spowodować zgon denata". Trafność tego stanowiska budzi wątpliwość z tego przede wszystkim względu, że istnieją sprzeczności zarówno między przytoczonym twierdzeniem a dalszymi wywodami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jak i między treścią pisemnej opinii lekarzy - biegłych a uzupełnieniem tej opinii przedstawionym w czasie rozprawy sądowej przez biegłego lekarza Czesława S. W uzasadnieniu bowiem zaskarżonego wyroku sąd pierwszej podzielając pogląd wyrażony w pisemnej opinii lekarzy - biegłych przyjął, że zgon Ryszarda B. mógł nastąpić na skutek wstrząśnienia mózgu spowodowanego uderzeniem głową o chodnik lub wstrząsu spowodowanego urazami w okolicę brzucha albo na skutek działania obu tych czynników. Przytoczony wywód wskazujący hipotetycznie ("zgon - mógł nastąpić") na pierwotną przyczynę śmierci Ryszarda B. pozostaje w sprzeczności z przytoczonym uprzednio stwierdzeniem zawartym w tej części zaskarżonego wyroku, w której przedstawiono stan faktyczny. Istnieje jedynie domniemanie, że to stwierdzenie oparte zostało na treści opinii (uzupełniającej) przedstawionej przez biegłego Czesława S. w czasie rozprawy sądowej. Biegły Czesław S. uzupełniając opinię pisemną podał, że "przyczyną zgonu Ryszarda B. było wstrząśnienie mózgu spowodowane uderzeniem głową o chodnik lub wstrząs spowodowany urazami w okolicę narządów płciowych albo działanie tych obu przyczyn; nie można bowiem wyłączyć, że wstrząśnienie i wstrząs mózgu nałożyły się na siebie i nastąpił zgon". Rzecz jednak w tym, że między przytoczonym twierdzeniem biegłego Czesława S. a pisemną opinią biegłych-lekarzy istnieje zasadnicza sprzeczność, której w czasie rozprawy sądowej nie wyjaśniono. W pisemnej opinii lekarzy-biegłych wyrażono bowiem pogląd, że "przyczyną zgonu denata było najprawdopodobniej wstrząśnienie mózgu spowodowane uderzeniem głową o chodnik lub co jest mniej prawdopodobne wstrząs spowodowany urazami w okolicę brzucha. Oba te czynniki również łącznie mogły spowodować zgon denata". Pomijając tę okoliczność, że sąd pierwszej instancji nie ustalił, by Ryszard B., padając na ziemię, uderzył głową o chodnik, oraz że nie wiadomo, dlaczego biegli-lekarze operują słowem "urazami" w okolicę brzucha, skoro z ustaleń wyrokowych wynika, że oskarżony tylko jeden raz pchnął Ryszarda B. nogą w okolicę podbrzusza, stwierdzić należy, iż w powołanej pisemnej opinii lekarzy-biegłych wyrażono jedynie przypuszczenie (o tym świadczą podkreślone sformułowania), że przyczyną zgonu Ryszarda B. mogło być wstrząśnienie mózgu lub wstrząs spowodowany urazem w okolicę brzucha albo oba te czynniki łącznie, przy czym w opinii tej również tylko jako hipotezę przyjęto, iż "jest prawdopodobne", że podczas upadku na chodnik Ryszard B. doznał wstrząśnienia mózgu". Natomiast przytoczone uprzednio uzupełnienie tej opinii przez biegłego Czesława S. zawiera stwierdzenia stanowcze, a nie hipotetyczne. Należało zatem w czasie rozprawy sądowej wyjaśnić, dlaczego i na jakiej podstawie biegły Czesław S. przyjął jako pewnik, że przyczyną zgonu Ryszarda B. było wstrząśnienie mózgu lub wstrząs spowodowany urazem w okolicę narządów płciowych. Wyjaśnienie tej okoliczności było tym bardziej konieczne, że - jak to stwierdził biegły Czesław S. - "anatomicznie nie da się ustalić wstrząśnienia mózgu". Należało także wyjaśnić - co może mieć znaczenie dla przyjęcia prawidłowej kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego - do jakiego rodzaju uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia w ujęciu przepisów kodeksu karnego należałoby zaliczyć stwierdzone ewentualnie jako obiektywnie zaistniały fakt wstrząśnienie mózgu lub wstrząs spowodowany urazem w okolice podbrzusza w wypadku, gdyby skutek w postaci śmierci nie nastąpił. Niezależnie do przedstawionych momentów zauważyć należy, że w wyniku sekcji zwłok denata stwierdzono u niego nieduże stwardnienie tętnicy głównej i tętnic wieńcowych serca, a zbadana krew denata wskazała stężenie alkoholu w wysokości 1,13‰. Należało zatem przy pomocy lekarzy-biegłych wyjaśnić czy i w jakim stopniu stwierdzone u Ryszarda B. zmiany chorobowe w połączeniu z jego stanem nietrzeźwości przyczyniły się do jego zgonu, co w konsekwencji oznacza konieczność udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy zgon Ryszarda B. w wyniku działania oskarżonego nastąpiłby, gdyby Ryszard B. nie znajdował się w stanie nietrzeźwości i gdyby stwierdzone u niego zmiany chorobowe (stwardnienie tętnicy głównej i tętnic wieńcowych serca) nie istniały. W związku z zawartymi w zaskarżonym wyroku wywodami odnoszącymi się do ustalenia winy (w postaci niedbalstwa) oskarżonego zauważyć należy, że powinność i możliwość przewidywania przez sprawcę skutku przestępnego zachowania się powinna być ustalona na podstawie konkretnych faktów. Postulat konkretności zakłada dwa momenty: 1) obiektywny, a więc to, co powinno być przez sprawcę przewidziane, oraz 2) subiektywny, to jest aktualną sytuację sprawcy, a w szczególności jego doświadczenia życiowe, określony zasób wiedzy i funkcjonowanie procesu skojarzeń, jako te czynniki, od których zależy ustalenie możliwości przewidywania skutku czynu, zwłaszcza w wypadku, gdy zaistniały skutek jest (jak to zdarzyło się w rozpatrywanej sprawie) nietypowym następstwem działania sprawcy. W każdym razie ustalenie, że sprawca w konkretnej sytuacji mógł i powinien był przewidzieć zaistniałe skutki swojego czynu, nie może opierać się jedynie na abstrakcyjno-teoretycznym domniemaniu, lecz powinno być wynikiem przedstawionego w uzasadnieniu wyroku rozważenia zarówno okoliczności faktycznych charakteryzujących czyn sprawcy (np. sposób jego działania), jak i jego właściwości indywidualnych, a zwłaszcza tych czynników, o których uprzednio wspomniano. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku w tej materii, jako zbyt ogólnikowe, nie czyni zadość tym wymaganiom i w konsekwencji swej uniemożliwia sprawdzenie przez instancję rewizyjną poprawności rozumowania sądu pierwszej instancji. W świetle przedstawionych rozważań należało orzec jak na wstępie.