I KO 230/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes S. Kurowski. Sędziowie: J. Potępa, M. Paluch, M. Dobromęski, A. Bachrach (sprawozdawca), H. Kempisty, J. Dziowgo.Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zofii S. oskarżonej z art. 290 § 1 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, postanowił:przekazaną przez zwykły skład sędziów Sądu Najwyższego na podstawie art. 390 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:1."Czy osoba, będąca członkiem spółdzielni pracy (na przykład lekarz dentysta, członek spółdzielni pracy lekarsko-dentystycznej), zajmująca się wyłącznie wykonywaniem czynności zawodowych w tej spółdzielni (np. leczeniem zębów), jest funkcjonariuszem spółdzielni w rozumieniu art. 46 m.k.k. i podlega odpowiedzialności karnej przewidzianej dla urzędników?"2."Czy wykonywanie przez członka spółdzielni pracy czynności zawodowych (usług) należy traktować tak, jak wykonywanie "czynności urzędowych", o których mowa w art. 290 k.k.?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneStosownie do art. 46 m.k.k., funkcjonariusze wyszczególnionych w tym artykule przedsiębiorstw oraz organizacji mających zlecone czynności w zakresie zarządu państwowego lub samorządowego a nadto członkowie władz i funkcjonariusze spółdzielni oraz związku rewizyjnego spółdzielni ulegają odpowiedzialności karnej przewidzianej dla urzędników.Co do tekstu tego przepisu należy obecnie mieć na uwadze zmiany w ustawodawstwie dotyczącym samorządu i spółdzielni. Ze względu na ustawę z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) nie można już mówić o samorządzie terytorialnym. Aktualne pozostaje w prawie Polskim jedynie pojęcie samorządu gospodarczego i zawodowego (p. np. art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 1956 r. o izbach rzemieślniczych i związku izb rzemieślniczych - Dz. U. Nr 41, poz. 190). Jeśli chodzi o spółdzielnie, to miejsce Związku Rewizyjnego Spółdzielni R.P. zajął Centralny Związek Spółdzielczy i jego organa (ustawa z dnia 21 maja 1948 r. - Dz. U. Nr 30, poz. 199 oraz art. 4 ustawy z dnia 29 października 1920 r. - Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 332).Z art. 46 m.k.k. wynika, że wymienieni tam "członkowie władz" oraz "funkcjonariusze" nie są "urzędnikami", skoro ponoszą oni odpowiedzialność karną "przewidzianą dla urzędników". Gdyby osoby te były "urzędnikami" w rozumieniu prawa karnego, przepis art. 46 m.k.k. byłby zbędny (por. orz. S.N. z 18 lutego 1957 r. w sprawie III K. 112/56).Jeśli jednak art. 46 m.k.k. nie używa w stosunku do wspomnianych osób wyrażenia "pracownicy", oznacza to dostatecznie wyraźnie, że chodzi w tym przepisie nie o każdego, kto zatrudniony jest w przedsiębiorstwie lub organizacji, o jakich mowa w art. 46 m.k.k., albo w spółdzielni lub "obecnie" w Centralnym Związku Spółdzielczym (czy jego organach).Treść artykułu 46 m.k.k. należy rozpatrywać łącznie z tymi normami prawa karnego, które w ogólności regulują kwestię odpowiedzialności karnej urzędników (rozdział XLI k.k.). Odpowiedzialność ta związana jest ściśle jeżeli nie z "władzą", jak to głosi art. 286 k.k., to w każdym razie z "urzędowaniem" (art. 288, 290 § 1 i 291 k.k.) lub z "czynnością urzędową" (art. 290 § 2 k.k.) pracownika. Nie jest "urzędowaniem" ani "czynnością urzędową" samo tylko wykonywanie zawodu, w całkowitym oderwaniu od uczestnictwa w spełnianiu zadań organów władzy i administracji państwowej lub samorządowej (w znaczeniu, do którego należy dzisiaj to ostatnie pojęcie ograniczać). "Urzędowaniem" czy też "czynnością urzędową" jest natomiast spełnianie czynności zarządu, choćby wchodził w grę pomocniczy tylko udział danej osoby w tej czynności. Uwagi te w pełni dotyczą osób zatrudnionych w przedsiębiorstwach powołanych do spełniania zadań związanych z potrzebami gospodarki uspołecznionej oraz do spółdzielni mających (art. 1 ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach - Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 232) prowadzić "działalność gospodarczą w ramach narodowych planów gospodarczych".Dentysta członek branżowej spółdzielni pracy, wyłącznie leczący tam lub usuwający zęby, nie jest więc "funkcjonariuszem" tej spółdzielni, ponieważ nie "urzęduje" w niej i nie wykonuje "czynności urzędowych". Może być on tym "funkcjonariuszem" w rozumieniu art. 46 m.k.k., jeśli bądź zyska w spółdzielni stanowisko we władzach, bądź zatrudniony będzie równocześnie jako pracownik w zakresie czynności zarządu i administracji. W tym ostatnim tylko zakresie czynności (a nie w sferze zwykłego wykonywania w spółdzielni swojej specjalności lekarskiej) odpowiadać on będzie karnie stosownie do zasad odpowiedzialności "przewidzianych dla urzędników". W tym też tylko zakresie działania mógłby on ponosić ewentualną surowszą odpowiedzialność za przestępstwo ogólne, popełnione podczas "urzędowania" lub "w związku z urzędowaniem" "quasi-urzędnicze przestępstwo", przewidziane w art. 291 k.k.