3 CR 478/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: K. Kwapiszewski, J. Pietrzykowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Anny M. o ubezwłasnowolnienie Teofila M., po rozpoznaniu rewizji przeciwnika postępowania Teofila M. od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 20 lutego 1957 r., postanowił zaskarżone postanowienie uchylić i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżanym postanowieniem, wydanym na skutek uwzględnienia wniosku Anny M., Sąd Wojewódzki orzekł o całkowitym ubezwłasnowolnieniu Teofila M. z powodu choroby psychicznej, a mianowicie wskutek upadku sił umysłowych (psychodegradacja). W rewizji od tego postanowienia Teofil M. wniósł o jego zmianę i o oddalenie wniosku albo o uchylenie postanowienia i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki na podstawie art. 5 § 2 dekretu w sprawie postępowania o ubezwł. (Dz. U. z 1945 r. Nr 4, poz. 225 z późniejszymi zmianami) ustanowił w celu strzeżenia w toku postępowania praw Teofila M. - kuratora w osobie Jana T. Kurator przychylił się do wniosku o ubezwłasnowolnienie i nie popierał rewizji Teofila M., złożonej przez jego pełnomocnika procesowego.Pierwszym więc zagadnieniem, wymagającym rozstrzygnięcia w związku z zarzutem podniesionym przez pełnomocnika wnioskodawczyni na rozprawie rewizyjnej, jest pytanie, czy osoba, w stosunku do której toczy się postępowanie o ubezwłasnowolnienie, mająca kuratora wyznaczonego przez sąd dla ochrony jej praw w tym postępowaniu, ma zdolność samodzielnego zaskarżenia postanowienia o ubezwłasnowolnienie bez udziału i zgody kuratora, a nawet wbrew jego woli. Na to pytanie należy odpowiedzieć twierdząco. Celem wspomnianego już art. 5 § 2 dekretu jest wzmożenie gwarancji należytej ochrony praw osoby, której postępowanie dotyczy, a nie ograniczenie jej w prawie do obrony. Osoba taka, jeżeli jest pełnoletnia, doznaje ograniczeń jedynie w zakresie objętym szczegółowymi postanowieniami dekretu. Art. 5 dekretu nie przewiduje wyłączenia tej osoby od osobistego działania w toku postępowania w wypadku ustanowienia dla niej kuratora, pogląd więc odmienny nie znajduje podstawy w powyższej normie prawnej, która - jako szczególna - nie ulega interpretacji rozszerzającej.Za przyjętym przez Sąd Najwyższy stanowiskiem przemawia ponadto argument zaczerpnięty z art. 19 § 1 omawianego dekretu. Jeżeli bowiem, zgodnie z tym przepisem, osoba prawomocnie ubezwłasnowolniona może domagać się uchylenia lub zmiany ubezwłasnowolnienia bez udziału swego przedstawiciela ustawowego, to tym bardziej prawo takie przysługuje osobie, co do której orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu nie jest prawomocne i podlega zaskarżeniu w toku instancyj.Przechodząc do zarzutów rewizji, należy stwierdzić, że - jak to zasadnie podnosi skarżący - zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem istotnych przepisów postępowania.Art. 12 dekretu wymaga obligatoryjnie zbadania osoby, która ma być ubezwłasnowolniona z powodu choroby psychicznej, przynajmniej przez jednego biegłego lekarza. Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się "orzeczenie sądowo-psychiatryczne" podpisane przez neurologa psychiatrę i psychologa klinicznego Wojewódzkiej Przychodni Zdrowia Psychicznego w K., przy przyjęciu jednak tej pisemnej opinii nie zostały spełnione wymagania Kodeksu postępowania cywilnego i dekretu w sprawie post. o ubezwł. W szczególności z akt sprawy nie wynika, aby Sąd zastosował przepis art. 295 i 296 k.p.c. o złożeniu przez biegłych przyrzeczenia. Wprawdzie w myśl art. 15 § 1 dekretu przesłuchanie osoby, która ma być ubezwłasnowolniona, powinno następować w obecności biegłego lekarza tylko "w miarę potrzeby", jednakże w niniejszej sprawie obecność biegłego lekarza przy przesłuchaniu była konieczna. O ile ze wspomnianego już "orzeczenia sądowo-psychiatrycznego" wynikałoby, że odpowiedzi Teofila M. wskazywały na znaczne ograniczenie rozeznania, o tyle jego odpowiedzi na rozprawie w dniu 20 lutego 1957 r. mieszczą się w granicach przeciętnie rozsądnego rozumowania. Już ta wyraźna sprzeczność wymaga udziału biegłego przy przesłuchaniu M., a następnie wysłuchania biegłego lekarza przez Sąd (art. 299 § 1 k.p.c.). Poza tym, zgodnie z art. 286 § 1 k.p.c. w związku z art. 302 k.p.c. i art. 4 k.p.n., należało umożliwić uczestnikom postępowania zadawanie biegłym lekarzom pytań zmierzających do wyjaśnienia istoty sprawy, tak że również i z tego względu wezwanie biegłych na rozprawę było niezbędne.Naruszenie przytoczonych wyżej przepisów prawa mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, wobec czego orzeczenie to ulega uchyleniu na podstawie art. 384 k.p.c.