IV CR 268/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana S. przeciwko Władysławowi J. o 21.815 zł 75 gr, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 8 listopada 1954 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Człuchowie z dnia 22 kwietnia 1954 r. w części oddalającej powództwo i przekazał sprawę w uchylonym zakresie do ponownego rozpoznania wymienionemu Sądowi Powiatowemu.Uzasadnienie faktycznePowód w pozwie wniesionym dnia 24 stycznia 1953 r. żądał zasądzenia: a) 10.680 zł tytułem wynagrodzenia za pracę własną i żony w czasie od dnia 15 kwietnia 1949 r. do dnia 27 października 1950 r., b) 450 zł tytułem zwrotu kosztów remontu mieszkania i chlewa położonych w nieruchomości pozwanego, c) 75 zł tytułem ceny sprzedaży 50 kg wyki, d) 8.000 zł tytułem odszkodowania za dwie krowy, z których jedna padła a druga musiała być zabita z winy pozwanego.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.Pozwany roszczeń powoda nie uznał, ewentualnie zgłosił do potrącenia pretensje wzajemne w wysokości 20.500 zł i zarzucił przedawnienie.Sąd Powiatowy powództwo oddalił, lecz Sąd Wojewódzki wyrok Sądu Powiatowego uchylił odnośnie żądań powoda przytoczonych pod lit. a) i b) (10.680 zł i 450 zł).Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy zasądził na rzecz powoda 2.690 zł i oddalił dalsze powództwo. Sąd ustalił należność powoda za pracę w wysokości 4.500 zł (300 dni po 15 zł) i za przeprowadzony remont w kwocie 450 zł, potrącił jednak pretensje wzajemne pozwanego w sumie 2.260 zł (za używanie koni 450 zł, za słomę i siano 240 zł, za uszkodzenie półszorków 300 zł, czynsz 1.270 zł).Sąd Wojewódzki rozpoznając sprawę na skutek rewizji obu stron zmienił wyrok Sądu Powiatowego w ten sposób, że oddalił całe powództwo, Sąd Wojewódzki uznał, że roszczenie powoda z tytułu wynagrodzenia za pracę uległo prekluzji (art. 473 k.z.) wobec tego, że stosunek pracy zakończył się dnia 27 października 1950 r., a pozew został wniesiony dnia 24 stycznia 1953 r. Rozstrzygnięcie Sądu Powiatowego dotyczące kosztów remontu (450 zł) Sąd Wojewódzki uznał za trafne, jednakże potrącił pretensje wzajemne pozwanego.W dniu 31 marca 1955 r. Prokurator Generalny PRL złożył rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 8 listopada 1954 r. oraz wyrok Sądu Powiatowego z dnia 22 kwietnia 1954 r. w części oddalającej powództwo.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1.Rewizja nadzwyczajna zarzuca, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem art. 473 k.z. Zdaniem rewizji nadzwyczajnej zastosowanie w sprawie niniejszej prekluzji było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym.Uzasadnienie zarzutu nie jest słuszne.Art. 473 k.z. zakreślający roczny termin zawity dla sądowego dochodzenia roszczeń wynikających z umowy o pracę jest aprobowany przez prawodawcę Polski Ludowej w interesie porządku prawnego i społecznego. Z mocy wyraźnego przepisu ustawy (art. 115 przep. og. pr. cyw.) sądy mają obowiązek upływ terminu zawitego (prekluzyjnego) uwzględnić z urzędu. Wobec tego uwzględnienie zarzutu upływu terminu z art. 473 k.z. nie może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym.Czy można by jednak art. 473 k.z. pominąć, gdyby pozwany był "bogaczem wiejskim", na co powołuje się rewizja nadzwyczajna? Zagadnieniem takim zajmował się Sąd Najwyższy w orzeczeniu C. 1603/51 z dnia 8 grudnia 1951 r. i wyjaśnił, że nie można odmówić zastosowania art. 473 k.z. tylko dlatego, że strona pozwana jest bogaczem wiejskim. Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie znajduje podstaw do zajęcia innego stanowiska.Mimo powyższych zastrzeżeń omawianemu zarzutowi nie można odmówić słuszności.Sąd Powiatowy w wyroku z dnia 22 kwietnia 1954 r. ustalił, że "pozwany ugodził się ustnie z powodem, że należność za pracę odmieszka, a należność ta przewyższała należność za wzajemne świadczenie i powód miał prawo tak długo zamieszkać u pozwanego, aż wyczerpie swoją należność". Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku ustalenie Sądu Powiatowego ocenił tylko w płaszczyźnie "przerwania" terminu zawitego. Tymczasem należało rozważyć, czy w ustalonych okolicznościach art. 473 k.z. w ogóle ma zastosowanie. Według ustaleń Sądu Powiatowego, jeżeli są one prawidłowe, roszczenia powoda ze stosunku pracy powstały przed zakończeniem stosunku pracy, ale na skutek umowy stron stały się one płatne i wymagalne dopiero po zakończeniu stosunku. W takich warunkach prekluzja z art. 473 k.z. w ogóle nie miałaby zastosowania do roszczeń powoda. Prekluzja ta bowiem nie odnosi się do roszczeń pracodawcy względnie pracownika związanych wprawdzie ze stosunkiem pracy, lecz wymagalnych dopiero po jego zakończeniu; do tych roszczeń stosuje się przepisy o przedawnieniu. (Pogląd taki został już wyrażony w orzeczeniu z dnia 28 stycznia 1954 r. w sprawie I C. 1931/52). W tym kierunku sprawa nie była przez Sąd Wojewódzki rozważona, a wynik takich rozważań doprowadziłby do innego wniosku w przedmiocie konkluzji, o ile ustalenia Sądu Powiatowego są prawidłowe.2.Rewizja nadzwyczajna zarzuca dalej, że Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił należycie podstawy prawnej powództwa, którą powinien być art. 134 k.z.Zarzut jest chybiony.Ani twierdzenia faktyczne stron, ani ustalenia zaskarżonego wyroku nie dają żadnej podstawy do uznania żądania powoda za roszczenie oparte na art. 134 k.z. Powód dochodzi wynagrodzenia za pracę na podstawie art. 441 i 442 § 2 k.z.3.Zarzut, że Sąd Wojewódzki nie powinien był uwzględnić potrącenia, skoro nie zostało zgłoszone w pierwszej instancji, jest wynikiem przeoczenia, że pozwany już w odpowiedzi na pozew przeciwstawił do potrącenia pretensje wzajemne w wysokości 20.500 zł.4.Ostatni wreszcie zarzut jest słuszny.Rewizja zarzuca, że Sąd Wojewódzki ustalił wysokość należnego pozwanemu od powoda czynszu najmu według stawek z chwili wydania wyroku, nie uwzględniając, że część należności powinna być określona w dawnej walucie.Istotnie ustalenie wysokości roszczeń pozwanego z tytułu czynszu według stawek z czasu wydania wyroku jest błędne. Należność ta powinna być ustalona w wysokości stawek odpowiednich w czasie powstania roszczeń.W takim stanie sprawy z powodów omawianych w ust. 1 i 4 rewizję nadzwyczajną należało uwzględnić i zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Człuchowie uchylić w części oddalającej powództwo.