I CZ 316/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa M.H.D. przeciwko Zofii T. i Zofii W. o odszkodowanie z tytułu manka, po rozpoznaniu zażalenia pozwanej na zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 26 lipca 1954 r. orzeczenie o kosztach, zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktyczneW piśmie procesowym domagającym się oddalenia powództwa o 11.011 zł, pełnomocnik Zofii W. zgłosił między innymi wniosek o przyznanie pozwanej od powoda kosztów procesu według norm przepisanych. Na rozprawie poprzedzającej bezpośrednio wydanie orzeczenia pełnomocnik pozwanej powtórzył ustnie wniosek zawarty w powołanym piśmie, nie składając spisu kosztów ani oświadczenia co do wysokości pobranego od klientki wynagrodzenia za prowadzenie sprawy.Oddalając wyrokiem z dnia 26 lipca 1954 r. powództwo Sąd Wojewódzki zasądził od powoda na rzecz pozwanej 472 zł kosztów procesu.W zażaleniu na rozstrzygnięcie o kosztach pozwana wywodzi, że należność adwokata za prowadzenie sprawy o wartości przedmiotu sporu 11.011 zł zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1953 r. wynosi 685 zł, że taką kwotę adwokatowi zapłaciła i żąda zasądzenia jej od przeciwnika w miejsce zasądzonej przez Sąd Wojewódzki kwoty 472 zł.Zażalenie jest pozbawione podstaw.Obowiązujące od dnia 13 września 1953 r. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1953 r. w sprawie wynagrodzenia adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych (Dz. U. Nr 40, poz. 176), odmiennie od poprzednio obowiązujących w tej materii przepisów, nie reguluje stawek wynagrodzenia adwokatów w sposób sztywny, lecz przewiduje tylko górne granice wynagrodzenia, stanowiąc jednocześnie (§ 1 pkt 1), że wysokość wynagrodzenia adwokata zależy do rodzaju sprawy, stopnia jej zawiłości i nakładu pracy.Z przepisów art. 98 § 1 i 100 k.p.c. wynika, że stronie wygrywającej sprawę należy się zwrot kosztów procesu, a między innymi zwrot zapłaconego adwokatowi wynagrodzenia za prowadzenie sprawy (ewentualnie umówionego wynagrodzenia, którego zapłata dopiero ma nastąpić) i to w takiej wysokości (ani mniej, ani więcej) w jakiej strona, w granicach przewidzianych powołanym rozporządzeniem, wynagrodzenie adwokatowi zapłaciła lub z mocy zawartej umowy obowiązana jest zapłacić. Aby zasądzić na rzecz strony kwotę, którą zapłaciła lub ma zapłacić adwokatowi, z mocy umowy zlecającej adwokatowi, prowadzenie danej sprawy za umówionym wynagrodzeniem, Sąd musi dysponować materiałem, pozwalającym na ustalenie wysokości umówionego między stroną i adwokatem wynagrodzenia. Takiego materiału powinna sądowi dostarczyć strona przez złożenie najpóźniej przed zamknięciem ostatniej rozprawy udokumentowanego spisu kosztów (art. 110 k.p.c.), ewentualnie przynajmniej przez odpowiednie oświadczenia co do wysokości pobranego przez adwokata honorarium. Ocena materiału dowodowego i oświadczeń stron co do poniesionych kosztów procesu podlega ogólnej regule art. 242 k.p.c., sąd ma przeto swobodę w dopuszczeniu czy też zażądaniu dalszych dowodów w postaci np. pokwitowania czy zaświadczenia zespołu adwokackiego bądź adwokata w przedmiocie wysokości honorarium, albo uznania za wystarczające samego oświadczenia adwokata czy strony do protokołu rozprawy, lub wreszcie uznania, że strona wysokości zapłaconego adwokatowi wynagrodzenia nie wykazała.O wysokości wynagrodzenia adwokata w danej sprawie decyduje treść umowy zespołu adwokackiego lub adwokata z klientem. Nadzór nad właściwym stosowaniem stawek taryfy adwokackiej do indywidualnych przypadków należy do organów adwokatury i do Ministra Sprawiedliwości, a nie do sądów. Jeżeli więc strona udowodni, że zapłaciła (umówiła się zapłacić) adwokatowi określoną kwotę, nie wyższą od przewidzianego w taryfie maksimum, sąd nie jest powołany do oceny, czy kwota ta odpowiada nakładowi pracy adwokata i powinien wskazaną kwotę zasądzić. Nie może też sąd kwestionować pobrania przez adwokata wynagrodzenia ze zwyżką przewidzianą w § 2 rozporządzenia ani odmówić zasądzenia takiego podwyższonego wynagrodzenia, o ile zostanie wykazane, że wymogi § 2 zdanie ostatnie zostały zachowane.Jeżeli jednak, tak jak w niniejszej sprawie, strona wybierając drugą alternatywę przewidzianą w art. 110 k.p.c. żąda zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych lub - co należy uznać za równoznaczne - żąda kosztów procesu, nie określając wysokości żądanej kwoty ani kryteriów jej obliczenia, to z własnej woli rezygnuje z możności wykazania i uzyskania zasądzenia kwoty, ściśle odpowiadającej wysokości wydatku na wynagrodzenie adwokata i zgadza się na to, że sąd zasądzi na jej rzecz kwotę mieszczącą się w granicach "norm przepisanych", a więc pod rządem powołanego rozporządzenia, w granicach od jednego złotego do najwyższej stawki właściwej dla danej sprawy. W takim przypadku sąd powinien zasądzić na rzecz strony taką kwotę, jaką w ocenie sądu powinien był pobrać adwokat, stosując prawidłowo kryteria przewidziane w § 1 pkt 1 rozporządzenia. W przypadkach, w których rozporządzenie określa dolną granicę wynagrodzenia (np. § 21 pkt 1), zasądzona kwota nie może oczywiście być niższa od przewidzianego minimum.Jeżeli strona, która zgłosiła żądanie zasądzenia kosztów według norm przepisanych jest obecna na rozprawie, przewodniczący powinien w wykonaniu obowiązku przewidzianego w art. 218 § 1 k.p.c., szczególnie jeżeli pełnomocnik strony na rozprawie nie jest obecny, wyjaśnić jej skutki nieskonkretyzowania żądania i zapytać, jakie honorarium zapłaciła adwokatowi.Ponieważ w niniejszej sprawie pełnomocnik pozwanej, adwokat, zgłosił żądanie zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych, zasądzona z tytułu wynagrodzenia adwokackiego kwota w granicach tych norm się mieści, a pozwana w zażaleniu nie twierdzi, by sąd przy określaniu tej kwoty błędnie ocenił wkład pracy adwokata, przeto zażalenie podlega oddaleniu.