II KRn 547/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Pawła W. osk. z art. 148 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Powiatowego w Kraśniku z dnia 10 kwietnia 1953 r. i wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 25 maja 1953 r., na podstawie art. 394-396, 400 § 4, art. 383 pkt 3 w zw. z art. 307 § 2, art. 320, 8 i 292 k.p.k. uchylił wyrok Sądu Powiatowego w Kraśniku z dnia 10 kwietnia 1953 r. oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 25 maja 1953 r. i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Kraśniku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Kraśniku z dnia 10 kwietnia 1953 r. utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 25 maja 1953 r. oskarżony Paweł W. uznany został za winnego tego, że ukrywał w swoich zabudowaniach poszukiwanego przez władze bezpieczeństwa Lucjana K., któremu udzielał pożywienia i noclegu i za to przestępstwo na podstawie art. 148 k.k. został skazany na cztery lata więzienia.Wyrok powyższy zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego zarzucając obrazę przepisów prawa procesowego, która mogła mieć wpływ na treść wyroku, a mianowicie: a) przesłuchanie świadka B. przez Sąd Powiatowy w Lublinie w drodze pomocy sądowej z obrazą art. 307 § 2 k.p.k., b) oparcie wyroku Sądu Wojewódzkiego na zeznaniach świadka R. złożonych w innej sprawie, które to zeznania nie były ujawnione w toku przewodu sądowego w toczącej się sprawie, co stanowi obrazę art. 320 k.p.k., c) niedopuszczenie wskazanego przez obrońcę oskarżonego dowodu ze świadków bez podania należytych powodów pominięcia tego dowodu, co stanowi obrazę art. 8 w zw. z art. 292 § 2 k.p.k.Rewizja nadzwyczajna wnosi o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego w Kraśniku z dnia 10 kwietnia 1953 r. oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 25 maja 1953 r. i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Kraśniku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:W odezwie Sądu Powiatowego w Kraśniku do Sądu Powiatowego w Lublinie o przesłuchanie przebywającego w więzieniu świadka R. Sąd Powiatowy w Kraśniku zwraca się o powiadomienie stron o terminie badania tegoż świadka. Wbrew temu i z obrazą art. 307 § 2 k.p.k. świadek R. został przesłuchany bez zawiadomienia obrońcy oskarżonego o mającym się odbyć przesłuchaniu. Na rozprawie głównej Sąd Powiatowy w Kraśniku postanowił wniosku obrońcy "co do niewłaściwego przesłuchania świadka R. nie uwzględnić, gdyż Sąd Powiatowy w Lublinie dokonał badania świadka w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego, co nie stanowi uchybienia art. 307 § 2 k.p.k."Postanowienie Sądu jest wadliwe i nie opiera się na obowiązującym prawie. Okoliczności, iż czynności sądowej dokonano w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego nie należy uważać za taką, która w rozumieniu art. 307 § 2 k.p.k. pozbawia sąd możności zawiadomienia stron o czynności sądowej. Świadka można było zbadać po doprowadzeniu go do sądu lub też w miejscu badania stworzyć warunki umożliwiające udział stron w tej czynności sądowej.Udział stron w czynności przesłuchania świadka w drodze pomocy sądowej stanowi tak ważkie dobro procesowe, iż tylko przeszkoda rzeczywiście nie dająca się usunąć mogłaby uzasadnić niemożność uczestniczenia stron w przesłuchaniu świadka albo w innej czynności dokonywanej w drodze pomocy sądowej. W przypadku niniejszym taka przeszkoda nie zachodziła.Z treści uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie wynika, iż Sąd ten oparł się na zeznaniach znajdujących się w innej sprawie, które to zeznania nie były ujawnione w toku przewodu sądowego w sprawie oskarżonego Pawła W. i co do których strony nie miały możności zajęcia stanowiska. Stanowi to jawną obrazę art. 320 k.p.k. i godzi w zasadę kontradyktoryjności procesu i prawa oskarżonego do obrony.Artykuł 8 k.p.k. w warunkach, w jakich toczy się proces karny w Polsce Ludowej, nabiera charakteru jednej z podstawowych zasad procesowych. Przepis ten prawie martwy, o charakterze raczej deklaracyjnym w procesie burżuazyjnym, należy traktować w procesie typu socjalistycznego (do czasu wydania nowych norm formułujących tę kwestię) jako realnie obowiązujący sądy nakaz wyjaśnienia i rozważenia zarówno okoliczności przemawiających za prawidłowością wersji oskarżenia, jak i wersji przeciwnej, a to w celu zgodnego z rzeczywistością odtworzenia w sądowym procesie poznawczym bytu i przebiegu zdarzeń będących przedmiotem rozpoznania. Z tego punktu widzenia odrzucenie przez Sąd wszystkich podanych przez oskarżonego świadków, mających obalić zeznanie jedynego świadka oskarżenia, a mianowicie świadka R. przesłuchanego w drodze pomocy sądowej bez udziału obrony, pozostaje w jawnej kolizji ze wskazaniem wynikającym z art. 8 k.p.k., a norma art. 292 § 2 k.p.k. nie może stanowić przeciwstawienia dla tego zasadniczego wskazania. Artykuł 292 § 2 k.p.k. we współczesnym procesie polskim może być stosowany jedynie jako norma mająca na celu zapobieżenie przez sąd "nadużyciom procesowym", polegającym na przewlekaniu procesu w interesie oskarżonego lub osiągnięciu przez oskarżonego innych korzyści sprzecznych z porządkiem procesowym. Nie może ona jednak mieć zastosowania jako przepis formalno-porządkowy w sposób kolidujący z głęboko materialną treścią, która wynika dla sądownictwa ludowego z art. 8 k.p.k.Ze względów powyższych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.