I GSK 2348/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Chromicki Sędziowie NSA Józef Waksmundzki Tadeusz Cysek (spr.) Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 2 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. S. M. C. H. W. S. A. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. akt I SA/Go 2130/05 w sprawie ze skargi P. S. M. C. H. W. S. A. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia 4 sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Objętym skargą kasacyjną postanowieniem z dnia 25 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. odrzucił skargę P. S. M. C.H. W. S.A. w W., złożoną na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług oraz orzekł o zwrocie uiszczonego wpisu sądowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, iż pełnomocnik strony skarżącej − jej pracownik − B. N. wezwany został do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie: oryginału odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego odnoszącego się do reprezentowanej przez niego spółki, bądź prawidłowo uwierzytelnionej fotokopii tego dokumentu oraz uwierzytelnionej fotokopii umowy o pracę łączącej go z mocodawcą. W wezwaniu tym, które zostało doręczone adresatowi w dniu [...] grudnia 2005 r. zakreślono 7-dniowy termin wykonania nałożonych obowiązków pod rygorem odrzucenia skargi w powołaniu na art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej p.p.s.a. Odpowiadając na wezwanie, pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. pełnomocnik skarżącej spółki przesłał żądane dokumenty, oba jako fotokopie, przy czym umowa o pracę została potwierdzona za zgodność z oryginałem przez M.W. – Głównego Specjalistę ds. Personalnych w P. S. M. C.H. W. S.A. w W., natomiast odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczący wymienionego przedsiębiorcy został potwierdzony pieczątką i podpisem "M. O. radca prawny". Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W., w myśl art. 47 § 1 p.p.s.a. pisma strony oraz załączniki składane są w oryginale lub w odpisie. Według zaś art. 47 § 2 p.p.s.a. odpisami w rozumieniu wskazanego wcześniej przepisu mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej. W ocenie Sądu I instancji przedłożony odpis umowy o pracę został prawidłowo uwierzytelniony. Nie można jednak tego przyjąć w stosunku do nadesłanego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego. Co do zasady, uprawnienie do "poświadczania dokumentów" ma notariusz. Zgodnie z art. 96 pkt 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (tj. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369 ze zm.) notariusz poświadcza za zgodność odpisu, wyciągu lub kopii z okazanym dokumentem. Uprawnienia takiego nie mają pełnomocnicy, prokurenci, strona (jeżeli dokument od nich nie pochodzi). Również radca prawny nie jest podmiotem uprawnionym do uwierzytelnienia dokumentów, w tym w szczególności fotokopii odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego. Zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a. radca prawny może natomiast sam uwierzytelnić wyłącznie odpis udzielonego mu pełnomocnictwa. Opierając się na przedstawionych wyżej wywodach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. doszedł do wniosku, iż brak formalny skargi w zakresie zażądanego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego nie został, mimo upływu zakreślonego pełnomocnikowi skarżącej spółki terminu, uzupełniony, co uzasadniało odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej od opisanego wyżej postanowienia P. S. M. C.H. W. S.A. w W., zaskarżając je w całości, zarzuciło mu naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie, w sytuacji gdy skarżący uzupełnił braki formalne wniesionej skargi w zakreślonym terminie, 2) art. 47 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji zastosowanie, w sytuacji gdy przepis ten dotyczy załączników w postaci dowodów z dokumentów i odpisów pism składanych w toku postępowania sądowego, nie zaś odpisu ze stosownego rejestru, który ma służyć wykazaniu prawidłowej reprezentacji strony przed sądem, 3) art. 29 p.p.s.a., skoro w myśl tego przepisu wykazane zostało umocowanie osób podpisanych pod pełnomocnictwem do reprezentowania skarżącej spółki w postępowaniu sądowym. Wniosek skargi kasacyjnej zmierzał do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do merytorycznego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. W. Zawierał też żądanie zasądzenia na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że dołączenie do skargi odpisu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego miało służyć wykazaniu, że osoby podpisujące pełnomocnictwo były uprawnione do reprezentowania skarżącej spółki, tak aby postępowanie sądowe nie nosiło znamion nieważności. W myśl art. 29 p.p.s.a. organ osoby prawnej ma obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności procesowej, a jeżeli tego nie czyni, sąd wzywa go do uzupełnienia braków poprzez złożenie stosownych dokumentów. W ocenie strony skarżącej, dołączenie do akt sprawy kopii odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego odnoszącego do tej spółki, poświadczonej za zgodność z oryginałem przez radcę prawnego, stanowiło należyte wykazanie prawa do reprezentacji występującej w sprawie spółki przez osoby podpisane na pełnomocnictwie. Potwierdza istnienie takiego umocowania także odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego dołączony niezależnie do skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżącej spółki, w razie jakichkolwiek jednak wątpliwości co do treści przekazanego w wyniku wezwania odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, istniała możliwość przedstawienia oryginału pełnego odpisu z wymienionego rejestru już na posiedzeniu Sądu. W zakresie naruszenia art. 47 p.p.s.a. podniesiono też, iż odpis z Krajowego Rejestru Sądowego jest składany tylko w celu wykazania prawidłowego umocowania przed sądem, a nie przed przeciwnikiem procesowym. Wymieniony przepis dotyczy zaś dokumentów związanych ze sprawą merytorycznie. Według skargi kasacyjnej, wobec uzupełnienia braków formalnych w terminie i wykazania, że osoby podpisane na pełnomocnictwie udzielonym B. N. były uprawnione do reprezentacji skarżącej spółki − odrzucenie skargi oznaczało pozbawienie strony skarżącej prawa do sądu. Dla poparcia swoich twierdzeń skarga kasacyjna odwołała się też w końcowej części do wypowiedzi zawartych wyroku z dnia 9 lutego 2006 r. sygn. akt GSK 1337/2004. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu, aczkolwiek nie oznacza to podzielenia przez Naczelny Sąd Administracyjny w całości treści zawartej w tym środku zaskarżenia (zarówno w zakresie wskazania naruszonych przepisów postępowania, jak i przedstawionego uzasadnienia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodzić się należy, iż postanowienie Sądu I instancji naruszyło wskazany w skardze kasacyjnej art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Nie ulega wątpliwości, że stosownie do tego przepisu winno być rozważone i wchodzi w rachubę tylko w razie pełnego ziszczenia się ustanowionych przez ustawodawcę warunków. Dostrzegając cel tego przepisu jakim jest wymuszenie na stronie składającej skargę podporządkowania się dyscyplinie procesowej dla zapewnienia sprawnego przebiegu postępowania, nie sposób jednak nie podnieść, że usterki przy korzystaniu z omawianego unormowania prowadzą wprost do naruszenia także konstytucyjnie chronionego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Do podstawowych warunków poprawnego zastosowania art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zaliczyć trzeba prawidłowe sformułowanie wezwania do usunięcia stwierdzonego braku formalnego skargi. Winno być ono czytelne, jasne i zrozumiałe, i w sposób dokładny i wystarczająco szczegółowy określać zarówno brak formalny, jak i sposób jego usunięcia (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 1999 r. sygn. akt III RN 6/99, OSNP 2000/9/343, odnoszące się do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w okresie jednoinstancyjnego sądownictwa administracyjnego i liczne orzeczenia Sądu Najwyższego na gruncie art. 130 k.p.c., np. postanowienie z dnia 23 listopada 2005 r. sygn. akt II CZ 100/05 lex nr 188537, których tezy mogą być odpowiednio wykorzystane również w niniejszej sprawie). Brak spełnienia tak rozumianych wymogów − zwłaszcza jeżeli wezwanie nie jest adresowane do profesjonalnego pełnomocnika − pozbawia możliwości korzystania z sankcji w postaci odrzucenia skargi na gruncie analizowanego przepisu. Zważyć należy, iż sąd administracyjny zobowiązany jest w myśl art. 6 p.p.s.a. do udzielenia stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności prawnych oraz pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W niniejszej sprawie strona reprezentowana była przed wydaniem zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi przez pełnomocnika, który nie był adwokatem ani radcą prawnym. Tymczasem usunięcia stwierdzonego przez Sąd I instancji braku formalnego w zakresie odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego zażądano (obok dołączenia jego oryginału) poprzez nadesłanie "prawidłowo" uwierzytelnionej jego fotokopii. W okolicznościach konkretnej sprawy poprzestanie na lakonicznym określeniu "prawidłowo", bez sprecyzowania w jakich przypadkach prawidłowość wystąpi, oznacza, że wezwanie do usunięcia braku formalnego sformułowano wadliwie i jako takie nie mogło ono wywołać skutku w postaci odrzucenia skargi. Podnieść wypada przy tym, iż w wykonaniu tego wezwania pełnomocnik strony skarżącej w zakreślonym terminie przedstawił fotokopię aktualnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, odnoszącego się do spółki, którą reprezentował, z potwierdzeniem za zgodność z oryginałem przez radcę prawnego M. O. W wezwaniu do usunięcia braków formalnych nie poinformowano zaś, że czynności radcy prawnego w zakresie oczekiwanego przez Sąd I instancji sposobu uwierzytelnienia odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego nie będą honorowane ani też w żaden sposób nie wskazano kto takich czynności winien dokonać. Trudno w omawianej sytuacji przypisać nieprofesjonalnemu pełnomocnikowi strony skarżącej złą wolę i lekceważenie dyscypliny w postępowaniu sądowym, której ma zapobiegać art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W uzasadnieniu postanowienia o odrzuceniu skargi Sąd I instancji odstąpił już od lakoniczności w zakresie formułowania swoich oczekiwań, tyle tylko, że uczynił to zdecydowanie za późno i nie sanował tym samym wcześniej popełnionych uchybień. Na marginesie dodać tylko należy, iż w świetle obowiązującego już orzecznictwa radca prawny, który występuje w sprawie jako pełnomocnik jest uprawniony do uwierzytelnienia obok pełnomocnictwa także związanej z nim ściśle kopii z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego (por. np. uchwałę SN z dnia 30 marca 2003 r. sygn. akt III CZP 14/06 OSNC 2006/10/165 z glosą S. Sołtysińskiego OSP 2006/12/141, postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r. I GSK 1066/06, postanowienie NSA z dnia 20 czerwca 2006 r. sygn. akt I GSK 1301/06 i wiele innych). Wprawdzie w niniejszej sprawie w okresie przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi strona nie była reprezentowana przez radcę prawnego (nie zachodził zatem stan tożsamy z branym pod uwagę w powołanych wyżej orzeczeniach), ale dla porządku podnieść trzeba, że zdecydowanie zbyt daleko idąca jest teza Sądu I instancji wykluczająca w ogóle możliwość uwierzytelniania przez radcę prawnego fotokopii odpisu wydanego przez Krajowy Rejestr Sądowy. Jeżeli nawet zatem uznać, że nie było podstaw prawnych do konstruowania w skardze kasacyjnej poglądu, że w konkretnej sprawie doszło do usunięcia braku formalnego w zakresie dotyczącym odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, to jednak art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. − objęty granicami przedmiotowego środka zaskarżenia został naruszony z racji wykazanej wcześniej − wadliwości wezwania do usunięcia naruszenia omawianego braku formalnego. W wyroku z dnia 9 lutego 2005 r. sygn. akt GSK 1337/04 ONSAiWSA 2005/5/91 Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, iż brak dokumentu stwierdzającego umocowanie do reprezentacji strony (art. 29 p.p.s.a.) stanowi także brak formalny, którego usunięcie następuje w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., a nie 31 p.p.s.a. i polega, co do spółek kapitałowych, na przedstawieniu aktualnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego. Pogląd ten, pomimo początkowo odmiennego stanowiska, zaakceptowała też doktryna (vide np. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. II, s. 92). Sprawa zatem właściwie była rozpatrywana w płaszczyźnie braków formalnych skargi i związanego z nimi trybu ich usuwania. W tym aspekcie nie miały znaczenia w sprawie wywody skargi kasacyjnej w zakresie, w którym ograniczały się do eksponowania celu wzywania do przedłożenia odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego. Podobnie za nieporozumienie uznać trzeba uwagi dotyczące swobody strony co do czasu przedstawienia wymaganego odpisu z tego rejestru. Również kwestia braku adekwatności w odwołaniu się Sądu I instancji do art. 47 p.p.s.a. w stosunku do problematyki występującej w przedmiotowej sprawie nie miała wpływu na wynik sprawy. Brak podzielenia wskazanych ostatnio wywodów skargi kasacyjnej nie zmienia jednak potrzeby uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na wcześniej omówione naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., który został powołany w środku zaskarżenia. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. Orzekając jedynie o uchyleniu zaskarżonego postanowienia (bez użycia formuły o "przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania"), Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę, że przedmiotem zaskarżenia było postanowienie o odrzuceniu skargi, przed którym sprawa sądowoadministracyjna nie była jeszcze rozpoznawana (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2004 r. GSK 964/04 niepublikowany). Biorąc pod uwagę rodzaj uchylonego przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia, nie było podstaw do orzekania o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 25 lipca 2005 r. sygn. akt II OSK 552/05 i wyrok z dnia 30 września 2005 r. sygn. akt II OSK 702/05 ONSAiWSA 2006/1/16).