II OSK 299/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Rzążewska Sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz /spr./ Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz Protokolant Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 12 października 2006 r., sygn. akt II SA/Ke 1053/05 w sprawie ze skargi T. B. na postanowienie Wojewody Ś. z dnia [...], znak [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z 12 października 2006 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę T. B. na postanowienie Wojewody Ś. z dnia [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Postanowieniem z dnia [...] Wojewoda Ś., po rozpatrzeniu zażalenia T. B. utrzymał w mocy postanowienie Wójta Gminy D. z dnia [...]., którym podjęto postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania T. B. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w D. W uzasadnieniu postanowienia, organ odwoławczy stwierdził, że z wniosku M. T. Urząd Gminy w D. prowadzi postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania T. B. z pobytu stałego w w/w lokalu. Postępowanie to, 6 stycznia 2003 r. zostało zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny. W dniu [...] Sąd Rejonowy w S. wydał wyrok nakazujący T. B. opróżnienie lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego położonego w D. przy ul. [...], przy czym [...] Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację T. B. od tego wyroku. Orzeczenie to zdaniem organu odwoławczego rozstrzygało kwestię ustalenia stron postępowania administracyjnego, a tym samym ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania i w oparciu o art. 97 § 2 kpa, organ I instancji prawidłowo podjął postępowanie z urzędu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł T. B., podnosząc, że Sąd Rejonowy w S. uwarunkował ewentualną jego eksmisję od otrzymania przez niego mieszkania socjalnego z zasobów Urzędu Gminy w D. Zdaniem skarżącego postępowanie administracyjne winno być zawieszone do czasu przyznania mu mieszkania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, oddalając skargę zaskarżonym wyrokiem z 12 października 2006 r., w jego uzasadnieniu wskazał, że ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania. Zarówno z przedłożonego prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S., jak też z zawiadomienia Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w S. wynika, iż M. T. jest właścicielką przedmiotowego lokalu położonego w D. przy ul. [...], a tym samym jest stroną niniejszego postępowania, a co za tym idzie zostało rozstrzygnięte zagadnienie wstępne będące podstawą zawieszenia postępowania. Zgodnie więc z treścią art. 97 § 2 kpa, wobec ustąpienia przyczyn uzasadniających zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej prawidłowo podjął postępowanie z urzędu w przedmiocie wymeldowania T. B. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w D. Od wymienionego wyroku skargę kasacyjną złożył w imieniu skarżącego, ustanowiony na podstawie postanowienia Sądu o przyznaniu prawa pomocy pełnomocnik, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 244 § 2 oraz art. 36 i art. 37 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm, dalej: p.p.s.a.), co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez mylne uznanie, że zarządzenie o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu przez Okręgową Radę Adwokacką w K. zastępuje pełnomocnictwo i w związku z tym skarżący zwolniony był i jest z obowiązku udzielenia pełnomocnictwa adwokatowi do reprezentowania go w sprawie przed Sądem I instancji, że adwokat zwolniony jest przy pierwszej czynności procesowej z dołączenia do akt sprawy pełnomocnictwa z podpisem mocodawcy lub do złożenia wierzytelnego odpisu pełnomocnictwa, a nadto powoduje to na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania poprzez pozbawienie skarżącego możności obrony jego praw. Wskazując na powyższą podstawę skargi kasacyjnej, jej autor wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania, oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyjaśniono, że po wyznaczeniu go przez Okręgową Radę Adwokacką w K. adwokatem w niniejszej sprawie, próby porozumienia się ze skarżącym i uzyskania od niego pełnomocnictwa procesowego przed terminem rozprawy okazały się bezskuteczne. Nie dysponując pełnomocnictwem skarżącego, które zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a., adwokat obowiązany był dołączyć do akt przy pierwszej czynności procesowej, nie uczestniczył w rozprawie w dniu 12 października 2006 r., na której Sąd I instancji wydał wyrok oddalający skargę. W rozprawie tej nie uczestniczył również skarżący. W skardze kasacyjnej podniesiono również, że z przepisu art. 244 § 2 p.p.s.a. wynika, iż ustanowienie adwokata stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, a powołana ustawa nie zawiera postanowienia, z którego by wynikało, że ustanowienie adwokata jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa przez stronę, jak to jest uregulowane w art. 118 k.p.c. Podkreślono też, że pogląd, iż ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu sądowo - administracyjnym nie jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa procesowego przez stronę jest prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z dnia 4.03.2005r. sygn. FZ 696/2004), jak i w piśmiennictwie (Jan Paweł Tamo, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LEXIS NEXIS Warszawa 2004r., s. 316). Odnosząc się do zarzutu nieważności postępowania, w skardze kasacyjnej podkreślono, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że z uwagi na sytuację życiową skarżącego, skuteczne doręczenie mu pism sądowych może być utrudnione. W konsekwencji wydanie wyroku w sprawie bez wyjaśnienia przyczyn nieobecności skarżącego i ustanowionego dla niego adwokata stanowiło pozbawienie skarżącego możliwości obrony jego praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez podniesione w niej zarzuty naruszenia prawa procesowego. Oznacza to związanie tymi właśnie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 244 § 2 oraz art. 36 i art. 37 § 1 p.p.s.a. nie jest zasadny. Zgodnie z przepisami art. 244 § 2 p.p.s.a. i art. 253 p.p.s.a. ustanowienie przez sąd adwokata czy radcy prawnego stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, radcy prawnemu bez ponoszenia przez nią wynagrodzenia i wydatków pełnomocnika (art. 244 § 2), przy czym wyznaczenia stronie adwokata lub radcy prawnego dokonuje właściwy organ korporacji samorządu zawodowego (art. 253). Rzeczywiście jak wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie można znaleźć poglądy, iż ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu sądowo - administracyjnym nie jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa procesowego przez stronę. Wynika to z faktu, że na tle stosowania wskazanych przepisów wykształciły się zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie dwa odmienne stanowiska. Według pierwszego z nich ustanowienie dla strony pełnomocnika w ramach prawa pomocy nie jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa procesowego przez stronę. Staje się on pełnomocnikiem dopiero z chwilą udzielenia mu stosownego umocowania zgodnie z art. 36 p.p.s.a. Pełnomocnictwo to należy dołączyć do akt sprawy i to niezależnie od etapu postępowania, na którym pełnomocnik został ustanowiony (art. 37 § 1 i art. 46 § 3 p.p.s.a.). Pogląd taki zaprezentowano m.in. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04.03.2005 r. (sygn. FZ 696/04), z dnia 17.05.2005 r. (sygn. akt I OZ 453/05, I OZ 454/05), z dnia 30.05.2005 r. (sygn. OZ 1295/04), z dnia 01.07.2005 r. (sygn. akt I OZ 666/05), oraz z dnia 11.10.2006 r. (sygn. I FZ 288/06). Przedstawione stanowisko znalazło również aprobatę w doktrynie. T. Woś wskazuje, że pełnomocnik staje się reprezentantem strony dopiero z chwilą udzielenia mu przez stronę pełnomocnictwa. Zastrzegł, iż strona może pełnomocnictwa nie udzielić, i wnosić o ustanowienie dla niej nowego pełnomocnika. (Hanna Knysiak-Molczyk w: T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2005 r., str. 629). J.P. Tarno wskazuje, "iż w przeciwieństwie do uregulowania zawartego w art. 118 kpc, ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu nie jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa procesowego przez stronę". Komentator wskazuje, iż staje się on pełnomocnikiem strony dopiero z chwilą udzielenia mu stosownego umocowania, (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2, str. 500). Taki pogląd akceptuje również Małgorzata Niezgódka-Medek podając, iż odmiennie od uregulowań zawartych w postępowaniu cywilnym stronie przysługuje prawo udzielenia pełnomocnictwa procesowego (por. Małgorzata Niezgódka-Medek w: B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2 Wolters Kluwer, str. 552). Według drugiego stanowiska ustanowienie adwokata, czy radcy prawnego w ramach prawa pomocy oznacza, że staje się on automatycznie pełnomocnikiem strony, do której reprezentowania został ustanowiony. Pogląd taki zaprezentowano m.in. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23.06.2005 r. (sygn. II OZ 519/06), z dnia 2.08.2005 r. (sygn. I OZ 783/05), z dnia 19.07.2007 r. (sygn. akt II OZ 619/07), z dnia 25.07.2007 r. (sygn. akt IOSK 1068/07). Naczelny Sąd Administracyjny poddając ocenie podniesione zarzuty skargi kasacyjnej uznał, że w warunkach przedmiotowej sprawy należało uznać, iż skarżący jest prawidłowo reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika od momentu wyznaczenia adwokata dla strony przez Okręgową Radę Adwokacką w K. W przeciwnym wypadku zresztą, z niekorzyścią dla strony, skarga kasacyjna podlegałaby odrzuceniu już na etapie badania jej wymogów formalnych. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w skardze kasacyjnej, że koniecznym było przedłożenie przez wyznaczonego w taki sposób adwokata (na podstawie art. 253 p.p.s.a.), dokumentu pełnomocnictwa udzielonego temu adwokatowi przez skarżącego. To, że art. 244 § 2 p.p.s.a. określa, że ustanowienie adwokata stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, nie oznacza, że w takim przypadku udzielenie pełnomocnictwa ma być potwierdzane dokumentem pełnomocnictwa złożonym do akt sprawy. Skoro bowiem strona występuje o ustanowienie adwokata i z góry wiadomo, że adwokatem tym w razie uwzględnienia wniosku będzie adwokat wyznaczony przez okręgową radę adwokacką, to należy założyć, że strona udziela pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi. Jeżeli więc okręgowa rada adwokacka kieruje do Sądu pismo, w którym wskazuje wyznaczonego adwokata i zawiadamia o tym stronę, to można przyjąć domniemanie, że wyznaczony adwokat działa w ramach pełnomocnictwa udzielonego przez stronę, dla której został wyznaczony. W takim przypadku nie jest konieczne dołączenie do akt sprawy pełnomocnictwa z podpisem mocodawcy, ponieważ przepis art. 37 § 1 p.p.s.a. ma zastosowanie przede wszystkim w sytuacji, gdy strona wybiera sobie osobę pełnomocnika i konieczne jest udokumentowanie udzielenia pełnomocnictwa. Należy bowiem mieć na uwadze, że czym innym jest udzielenie pełnomocnictwa określonej osobie, a czym innym pełnomocnictwo dołączone do akt sprawy jako dokument potwierdzający udzielenie pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 37 p.p.s.a. W świetle powyższego zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za nieusprawiedliwione i dlatego też zachodziły podstawy z art. 184 p.p.s.a. do jej oddalenia. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia adwokatowi ustanowionemu z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpozna stosownie do art. 250 p.p.s.a.