II OSK 1760/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Rzążewska Sędziowie Sędzia NSA Bożena Walentynowicz Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Protokolant Andżelika Nycz po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Wr 489/06 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 11 maja 2007 r. (sygn. akt III SA/Wr 489/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. M. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] lipca 2006 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia [...] czerwca 2006 r. o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu znajdującym się przy ul. [...] w W.. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, iż podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem organ gminy prowadzący ewidencję ludności jest obowiązany wydać na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Sąd I instancji ustalił, iż w niniejszej sprawie skarżący opuścił lokal przy ulicy [...] w W. 15 lutego 2003 r. po kłótni z najemcą tego lokalu I. K.. Po tej dacie był on jeszcze kilka razy w przedmiotowym lokalu, lecz - zdaniem Sądu – wizyt tych nie można uznać za zamieszkiwanie. W ocenie Sądu, w świetle dowodów zgromadzonych w postępowaniu cywilnym o przywrócenie skarżącemu naruszonego posiadania oraz w przeprowadzonym przez organy postępowaniu administracyjnym, nieprawdziwe jest oświadczenie skarżącego, że nigdy nie opuścił lokalu przy ul. [...] w W.. Sąd I instancji stwierdził, że sam wyrok sądu cywilnego przywracający mu współposiadanie przedmiotowego lokalu świadczy o utracie tego współposiadania wynikającej z wyprowadzenia się skarżącego z tego lokalu. Stanowi także dowód na okoliczność tego wyprowadzenia się skarżącego. Sąd podkreślił, że mimo uzyskania korzystnego dla siebie wyroku skarżący nie podjął jednak żadnych kroków mających doprowadzić do przywrócenia mu współposiadania tego lokalu. Dopiero na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 11 maja 2007 r. okazał wniosek złożony w dniu rozprawy w Biurze Podawczym Sądu Rejonowego we Wrocławiu o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi z dnia 5 lipca 2005 r. Sąd I instancji uznał więc, iż w związku z tym, że skarżący wyprowadził się z lokalu przy ul. [...] oraz nie czynił żadnych kroków mających na celu ponowne w nim zamieszkanie, organy administracji orzekające w tej sprawie zasadnie wydały decyzję o jego wymeldowaniu z przedmiotowego lokalu. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł M. M., opierając ją na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) polegającą na przyjęciu, że opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu miało charakter dobrowolny i trwały, a tym samym, że zaistniały przesłanki do jego wymeldowania z tego lokalu, - naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo dokonania przez organy administracji błędnych ustaleń faktycznych w sprawie, które Sąd I instancji podzielił. Powołując się na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie wyroku i rozpoznanie sprawy merytorycznie przez Naczelny Sąd Administracyjny i uchylenie zaskarżonych decyzji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca podniosła, iż Sąd I instancji wziął pod uwagę przede wszystkim sam fakt opuszczenia lokalu przez skarżącego, nie badając w sposób prawidłowy przyczyn i okoliczności, w jakich do tego doszło. Tymczasem organy administracji, rozpatrujące tą sprawę z wyraźnym naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., nie wyjaśniły przyczyn i okoliczności opuszczenia lokalu przez skarżącego, a zwłaszcza czy opuszczenie to miało charakter trwały i czy wynikało z woli skarżącego. Skarżący wskazał, iż w spornym lokalu zamieszkiwał do początku 2003 r., kiedy to pomiędzy nim a głównym najemcą lokalu doszło do kłótni w miejscu zamieszkania matki skarżącego. Od tego czasu jego pobyt w przedmiotowym lokalu stał się utrudniony, a czasem wręcz niemożliwy. Pomimo podejmowanych przez skarżącego prób dalszego wspólnego zamieszkiwania z uczestnikiem I. K., został on przez niego zmuszony do pomieszkiwania u rodziny i znajomych. Skarżący podkreślił, iż pomimo korzystnego dla niego wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieścia z dnia 5 lipca 2005 r., przywracającego mu współposiadanie przedmiotowego lokalu, zachowanie najemcy nie uległo zmianie. Sporny lokal to mieszkanie jednopokojowe, zatem nawet w przypadku najmniejszego konfliktu lokatorów ich wspólne zamieszkiwanie jest utrudnione. Z twierdzeń strony skarżącej wynika, iż po uzyskaniu wyroku sądu cywilnego M. M. próbował niejednokrotnie wejść do mieszkania, jednakże główny najemca wymienił w nim zamki, a wejście do niego było możliwe tylko wtedy, gdy drzwi były otwarte. Zdaniem skarżącego, nawet w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego sytuacja nie uległaby zmianie. Problemem bowiem okazało się nie samo wejście w posiadanie tego lokalu przez skarżącego, lecz możliwość realnego w nim zamieszkiwania. W związku z powyższym egzekwowanie wydanego na korzyść skarżącego wyroku – przy braku zmiany postawy współlokatora – wydaje się bezskuteczne. Skarżący wskazał również, że I. K. jest osobą nadużywającą alkoholu, co sam potwierdził w swoich zeznaniach złożonych w postępowaniu przed sądem cywilnym, stwierdzając, że jest osobą "trunkową". W zeznaniach złożonych przed tym sądem w dniu 8 lutego 2005 r. I. K. stwierdził ponadto, że "powód nie wrócił do spornego lokalu, bo wiedział, że może oberwać". Zdaniem skarżącego, powyższe zeznania wskazują na negatywny stosunek uczestnika do niego, czego ani organy administracji, ani Sąd I instancji nie wzięły pod uwagę. M. M. podniósł ponadto, że okolicznością wskazującą na to, że nie opuścił on spornego lokalu na stałe i dobrowolnie jest fakt, iż zameldował się on u swojej matki w lokalu położonym w W. przy ul. [...] jedynie na pobyt czasowy. Wskazał on, iż z przepisu art. 8 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy wynika, iż osoba, która przebywa w innym miejscu niż jej miejsce stałego pobytu m.in. w związku z nauką lub ze względów rodzinnych, nie ma obowiązku zameldowania się w tym miejscu na pobyt stały, a tym samym nie ma obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego w miejscu, w którym na taki pobyt była zameldowana. Skarżący podał również, że w przedmiotowym lokalu pozostawił swoje rzeczy i sprzęt gospodarstwa domowego, co także świadczy o tym, że z tym miejscem wiąże swoje centrum życiowe, z którego – z przyczyn od siebie niezależnych – nie może korzystać. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uznaje się nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, Lex nr 78937, wyrok NSA z dnia 26 października 2006 r., II OSK 1244/05, niepubl.). Główny zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia przez Sąd I instancji art. 15 ust. 2 powołanej ustawy poprzez przyjęcie, że opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu miało charakter dobrowolny i trwały, a tym samym, że zaistniały przesłanki do jego wymeldowania z tego lokalu. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd I instancji w sposób prawidłowy zastosował ten przepis w zaistniałym stanie faktycznym sprawy. W sprawie tej bezsporne jest, iż skarżący od lutego 2003 r. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu w związku z tym, że pozostaje w stałym konflikcie z najemcą tego lokalu I. K.. Wyrokiem z dnia 5 lipca 2005 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Śródmieścia przywrócił mu współposiadanie tego lokalu, uznając tym samym, że posiadanie to zostało bezprawnie naruszone. Wyrok ten uprawomocnił się 7 września 2005 r. Po wydaniu tego wyroku skarżący nie powrócił do mieszkania przy ul. [...], gdyż – jak twierdzi – nadal nie mógł dojść do porozumienia z jego najemcą, który swoim zachowaniem uniemożliwiał mu zamieszkiwanie w tym lokalu. Przez okres ponad dziesięciu miesięcy (od dnia uprawomocnienia się wskazanego wyroku tj. od dnia 7 września 2005 r. do dnia wydania decyzji odwoławczej przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie wymeldowania tj. [...] lipca 2006 r.) skarżący nie skorzystał jednak z przysługujących mu w takiej sytuacji środków prawnych tj. możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego mającego na celu przymusowe wykonanie wyroku przywracającego posiadanie lokalu. Z wnioskiem o nadanie temu wyrokowi klauzuli wykonalności przez sąd cywilny skarżący wystąpił do dopiero w dniu rozprawy przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu tj. 11 maja 2007 r., co świadczy o tym, że jego działanie wymuszone było toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym. W zaistniałym stanie faktycznym zasadnie więc Sąd I instancji przyjął, iż zachowanie skarżącego już po wydaniu wyroku przywracającego mu naruszone posiadanie lokalu świadczy o tym, że zaakceptował on istniejącą sytuację i opuścił ten lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, koncentrując swoje interesy życiowe w innym miejscu. Sam skarżący stwierdził w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że uznał wydany przez sąd cywilny wyrok przywracający mu współposiadanie przedmiotowego lokalu za niewykonalny, a jego ewentualną egzekucję za bezskuteczną z uwagi na negatywne nastawienie do niego uczestnika. W przypadku, gdy skarżący doprowadzi do przymusowego wykonania przez uczestnika wyroku przywracającego mu współposiadanie lokalu i faktycznie w nim zamieszka będzie miał uzasadnione podstawy, aby wystąpić do właściwych organów administracji o ponownie o zameldowanie w tym lokalu na pobyt stały. Podkreślenia wymaga, iż sam fakt uzyskania przez osobę, która przymusowo opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały wyroku przywracającego posiadanie tego lokalu nie przesądza o niemożliwości wydania przez organy administracji decyzji o wymeldowaniu tej osoby z pobytu stałego w tym lokalu. Przywrócenie posiadania lokalu na mocy wyroku sądu nie wyklucza bowiem bezterminowo możliwości uznania, że osoba, który taki wyrok uzyskała opuściła dany lokal dobrowolnie. Ocena czy spełnia ona przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy wymaga w takiej sytuacji dokonania ustaleń odnośnie jej zachowania w okresie po wydaniu wyroku przywracającego posiadanie lokalu tj. tego czy za pomocą przysługujących jej środków prawnych dąży ona do jego wykonania, a tym samym przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu. Podobne stanowisko wyrażane było w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 13 lutego 2008 r., II OSK 2036/06, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2007 r., II SA/Gl 566/07, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 października 2006 r., III SA/Gd 339/06, wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na marginesie wskazać również należy, iż ewidencja ludności służy wyłącznie rejestracji faktów tj. tego czy dana osoba stale przebywa w określonym lokalu lub nie. Materialno - techniczna czynność zameldowania nie ma żadnego wpływu na prawa przysługujące danej osobie do lokalu, których źródłem są stosunki cywilnoprawne. Z faktu zameldowania nie można więc wywodzić prawa do zamieszkania w danym lokalu. Nietrafny jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji powołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Strona skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., nie wskazując, jaka podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego wystąpiła w niniejszej sprawie, której Sąd I instancji nie wziął pod uwagę, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., stwierdzić należy, iż Sąd I instancji zasadnie uznał, iż przyczyny i okoliczności opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu zostały przez organy administracji ustalone w sposób prawidłowy. Sąd I instancji nie zakwestionował tego, iż skarżący w 2003 r. opuścił lokal, w którym był zameldowany na pobyt stały wbrew własnej woli, gdyż zostało to potwierdzone wyrokiem sądu cywilnego przywracającym mu posiadanie tego lokalu. Nie zmienia to jednak faktu, że zachowanie skarżącego już po wydaniu tego wyroku dawało podstawy do przyjęcia, że zaakceptował on zaistniałą sytuację i zrezygnował z zamieszkiwania wraz z I. K. w lokalu znajdującym się przy ul. [...] w W. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., jako odnoszące się do kosztów postępowania między stronami, nie mają zastosowania do przyznania pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia za wykonaną pomoc prawną, należnego mu od Skarbu Państwa na podstawie art. 250 p.p.s.a. Z przepisów art. 258 § 2 pkt 8 i § 3 oraz art. 259 i 260 p.p.s.a. wynika, że orzekanie o przyznaniu pełnomocnikowi powyższego wynagrodzenia następuje w postępowaniu dwuinstancyjnym. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1058 z późn. zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o którym mowa w tym przepisie.