I GSK 68/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Jerzy Sulimierski Sędzia del. WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. S.A. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt I SA/Op 250/08 w sprawie ze skargi P. S.A. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O.; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt I SA/Op 250/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. po rozpoznaniu skargi P. S.A. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] maja 2008 r., nr [...], w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej i określenia kwoty długu celnego oraz podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług w punkcie I. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odsetek wyrównawczych, a w pozostałej części oddalił skargę, w punkcie II. określił, że zaskarżona decyzja w uchylonej części nie może być wykonana, a w punkcie III. zasądził od Dyrektora Izby Celnej w O. na rzecz spółki zwrot kosztów postępowania sądowego. I Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia. W dniu 25 sierpnia 2003 r. P. S.A. z siedzibą w K. dokonała w Oddziale Celnym w K. Urzędu Celnego w O. zgłoszenia celnego do procedury dopuszczenia do obrotu towaru o nazwie trimer propylenu, deklarując przyporządkowanie tego towaru do kodu PCN 290129800, cło w kwocie 2.149,50 zł oraz podatek od towarów i usług w kwocie 16.236 zł przy braku podstaw do zadeklarowania podatku akcyzowego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. Naczelnik Urzędu Celnego w O. uznał zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej towaru ustalając jako prawidłowy kod PCN 271011210 i określił kwotę długu celnego, kwotę podatku akcyzowego oraz podatku VAT a także odsetki wyrównawcze wynikające z zarejestrowania długu celnego na podstawie niekompletnych lub nieprawidłowych danych podanych przez zgłaszającego. W uzasadnieniu wskazał, że wobec wątpliwości, co do prawidłowości deklarowanego przyporządkowania towaru, wynikających z odmiennej klasyfikacji tego towaru w dokumentach wystawionych przez kontrahenta handlowego skarżącej, pobrano jego próbki celem przeprowadzenia stosownych badań. Wyniki tych badań, przeprowadzonych przez Laboratorium Celne Izby Celnej we W., potwierdzone następnie wydaniem przez Dyrektora Izby Celnej w W. Wiążącej Informacji Taryfowej wskazały na nieprawidłowość przyporządkowania wskazanego przez stronę. Zastosowanie prawidłowego przyporządkowania pozwoliło określić dług celny strony i jej zobowiązanie w podatku akcyzowym oraz podatku od towarów i usług. Odwołanie od tej decyzji wniosła P. S.A. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. Dyrektor Izby Celnej w O. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że klasyfikacja dokonana przez organ I instancji jest prawidłowa, co potwierdzają również dwukrotnie wydane, jednobrzmiące Wiążące Informacje Taryfowe dla przedmiotowego towaru. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. wniosła P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Op 289/07, oddalił skargę w zakresie dotyczącym uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej, w pozostałym zakresie uchylił zaskarżoną decyzję oraz określił, że decyzja w uchylonej części nie może być wykonana. W ocenie Sądu organy celne prawidłowo ustaliły dla przedmiotowego towaru kod PCN. Orzeczenie to nie zostało zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego i uprawomocniło się. Decyzją z dnia 28 maja 2008 r. Dyrektor Izby Celnej w O. po ponownym rozpoznaniu sprawy uchylił decyzję organu celnego I instancji w części dotyczącej określenia prawidłowej wysokości podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług i orzekł w tym zakresie, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że rozstrzygnięcie w zakresie wymiaru podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług odpowiada wykładni prawa i wskazaniom co do dalszego postępowania zawartym w wyroku Sądu. Organ wskazał także na brak przesłanek do odstąpienia od retrospektywnego zarejestrowania należności celnych bowiem rejestracja długu celnego w nieprawidłowej wysokości wynikała z błędnej deklaracji w zgłoszeniu celnym i nie była następstwem błędu organu celnego polegającego na wydaniu aktu korygującego zgłoszenie celne, wydaniu decyzji klasyfikacyjnej dla importowanego towaru czy tez popełnieniu błędu rachunkowego przy obliczaniu należności celnej. Skarżąca miała możliwość wykrycia błędu. Zatem brak podstaw do zastosowania art. 229 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego i odstąpienia od retrospektywnego zarejestrowania należności celnych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. wniosła na powyższą decyzję P. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt I SA/Op 250/08, uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odsetek wyrównawczych, a w pozostałej części oddalił skargę; określił, że zaskarżona decyzja w uchylonej części nie może być wykonana, a także zasądził od Dyrektora Izby Celnej w O. na rzecz spółki zwrot kosztów postępowania sądowego. II Skargę kasacyjną od powyższego wyroku w części dotyczącej oddalenia skargi złożyła P. Wniosła o jego uchylenie w zaskarżonej części i zmianę polegającą na uchyleniu zaskarżonych decyzji organów celnych, także w części w jakiej dokonały one retrospektywnego zarejestrowania należności celnych wbrew treści art. 229 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego, albo uchylenie zaskarżonego wyroku w części w jakiej skarga została oddalona i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Powołując się na art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 229 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego polegające na przyjęciu zawężającej jego interpretacji, skutkujące oddaleniem skargi w zakresie dotyczącym nieodstąpienia od retrospektywnego zarejestrowania należności celnych. W uzasadnieniu skarżąca spółka przedstawiała argumentację na poparcie swojego stanowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, jednak z przyczyn innych niż w niej wskazane. Stosownie do postanowień art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Stąd też w pierwszej kolejności z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny rozważył kwestię zaistnienia przesłanek nieważności z art. 183 § 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie miała miejsce nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. spowodowana naruszeniem art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., bowiem w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w I instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Z analizy akt wynika, że w składzie Sądu pierwszej instancji, który wydał wyrok z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Op 289/07, brali udział m.in. sędziowie A. W. i M. W., a następnie ci sami sędziowie tj. A. W. i M. W., również brali udział w wydaniu zaskarżonego wyroku z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt I SA/Op 250/08. Art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. stanowi, że sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator. Instytucja wyłączenia sędziego ma charakter gwarancji procesowej, polegającej na bezstronności sędziego utożsamianej z obiektywizmem rozumianym m.in. w ten sposób, że sędzia nie powinien uczestniczyć w kolejnej kontroli decyzji, jeżeli brał wcześniej udział w wydaniu wyroku kasacyjnego. Wyłączenie sędziego ma zapewnić budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości, które to zaufanie wiąże się m.in. z bezstronnością sędziów. O konieczności zapewnienia bezstronności sędziów mowa jest zarówno w art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) i w art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), jak też w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wszystkie powołane akty prawne ustanawiają prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ranga tych przepisów świadczy o tym, że bezstronność sędziowska jest wartością, której ochrona i realizacja są szczególnie ważne w demokratycznym państwie prawa. Tak uregulowaną bezstronność należy utożsamiać z obiektywizmem wyrażającym się w równorzędnym traktowaniu stron postępowania, tak aby nie doszło do stworzenia korzystniejszej sytuacji procesowej dla żadnej z nich. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wyrażał pogląd, że zasada obiektywizmu i bezstronności orzekania na gruncie prawa do sprawiedliwego procesu administracyjnego, jest rozumiana m.in. w ten sposób, że na treść rozstrzygnięcia sądowego nie mogą wpływać zapatrywania, uprzedzenia i interesy osoby biorącej udział w podejmowaniu rozstrzygnięcia, a osoba ta nie powinna uczestniczyć w kontroli wydanego przez siebie aktu (tak m.in., wyrok z dnia 5 maja 2005 r., sygn. akt II OSK 683/08, wyrok z dnia 27 października 2009 r., sygn. akt II GSK 436/09, wyrok z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08, z powołaniem się również na poglądy doktryny: Z. Kmieciak Ogólne zasady prawa i postępowania administracyjnego, Warszawa 2000, str. 119, wyrok z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt II GSK 274/08, wyrok z dnia 12 stycznia 2010 r., sygn. akt I GSK 931/08, wyrok z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt II GSK 514/09,). W orzecznictwie wskazano, że obiektywizm i bezstronność mogą być zakwestionowane, gdy sędzia (a tym bardziej dwoje sędziów, jak w sprawie niniejszej) na przestrzeni kilku miesięcy orzeka dwukrotnie w sprawie biorąc wcześniej udział w kontroli decyzji i wydaniu wyroku kasacyjnego, a następnie biorąc udział w wydaniu wyroku w sprawie z kolejnej skargi na decyzję podjętą na skutek wcześniejszego wyroku Sądu. W powołanych wyrokach w okolicznościach analogicznych do niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że orzekanie przez tego samego sędziego w kolejnym składzie narusza dyspozycję art. 18 § 1 pkt 6 ustawy procesowej. Należy w tym miejscu zauważyć, że przepis art. 18 p.p.s.a. był już przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w wyrokach z dnia 13 grudnia 2005 r., w sprawie o sygn. akt SK 53/04 (OTK-A 2005/11/134) oraz z dnia 14 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt SK 6/07 (OTK-A 2008/8/137). Mając na uwadze zaprezentowane w tych wyrokach rozważania Trybunału Konstytucyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, przepis art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należy tak interpretować, aby wyeliminować z obrotu prawnego orzeczenie wydane w okolicznościach mogących budzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sądu, który je wydał. A zatem, skoro dwoje sędziów, orzekających w składzie w sprawie o sygn. akt I SA/Op 289/07, zakończonej wyrokiem z dnia 12 listopada 2007 r., brało następnie udział w wydaniu orzeczenia z dnia 29 października 2008 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Op 250/08, to – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną – niezależnie od tego, czy zarzut taki jest zgłaszany, czy też nie, mogą powstać zasadne wątpliwości, co do obiektywizmu podjętego rozstrzygnięcia. Stosowanie przepisu art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. stawia Sąd przed koniecznością dokonania wykładni w taki sposób, aby jej rezultat był zgodny z zasadą recypowaną z postanowień ww. Konwencji i wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd stosując ustawę, powinien bowiem w pierwszym rzędzie wykorzystać technikę wykładni tak, aby wyeliminować nieprawidłowości jej stosowania i narzucić właściwe rozumienie przepisów ustawy (por.: m.in. ww. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08 oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 20 listopada 1995 r., sygn. akt K 23/95, publ.: OTK 1995/3/14; 17 lipca 1996 r., sygn. akt K 8/96, publ.: OTK ZU nr 1996/4/32, 24 czerwca 1998 r., sygn. akt K 3/98, publ. OTK ZU 1998/4/52). Wiąże się to ściśle również z koncepcją obiektywnej bezstronności sędziowskiej (wypracowaną w orzecznictwie ETPC oraz Trybunału Konstytucyjnego – na co zwracał uwagę NSA w ww. wyroku z 8 lipca 2009 r.), w myśl której istotne znaczenie dla oceny obiektywizmu Sądu ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego, ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała wskazana wyżej przesłanka nieważności postępowania. Stwierdzona powyżej nieważność obliguje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z przepisami art. 185 § 1 i art. 186 p.p.s.a., do uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, bez możliwości odniesienia się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, gdyż ocena wydanego wyroku w nieważnym postępowaniu staje się bezprzedmiotowa, jeżeli niezależnie od jej wyniku orzeczenie podlega uchyleniu. Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Z uwagi na fakt, że przyczyną uchylenia zaskarżonego wyroku nie była zasadność zarzutów skargi kasacyjnej, które w ogóle nie były przez NSA badane, Sąd działając na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz kasatora.