I OSK 1079/09
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2010-06-09
Skład orzekający: Anna Łukaszewska-Macioch, Izabella Kulig-Maciszewska, Leszek Kiermaszek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o komunalizacji nieruchomości z mocy prawa, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, może zostać wydana, jeśli przedsiębiorstwo państwowe legitymuje się jedynie decyzją o ustaleniu opłat za zarząd nieruchomością, a nie decyzją o ustanowieniu prawa zarządu?Ratio decidendi
Nieruchomość należąca do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego z mocy prawa stawała się własnością gminy z dniem 27 maja 1990 r. Samo ustalenie przedsiębiorstwu państwowemu opłat za korzystanie z gruntu państwowego nie tworzyło automatycznie tytułu prawnego w postaci zarządu. Brak dowodu istnienia w dniu 27 maja 1990 r. tytułu prawnego zarządu nieruchomością po stronie przedsiębiorstwa państwowego przesądza o jej komunalizacji na rzecz gminy.Stan faktyczny
Wojewoda Małopolski wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia przez Gminę K. z mocy prawa własności nieruchomości, która była wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa i w ewidencji gruntów wskazana jako władana przez Południową Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych. Przedsiębiorstwo PKP S.A. twierdziło, że posiadało prawo zarządu do nieruchomości, czego dowodem miała być decyzja o ustaleniu opłat za zarząd. Wojewoda i Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznały, że PKP S.A. nie wykazało prawa zarządu, co skutkowało stwierdzeniem nabycia nieruchomości przez gminę. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę PKP S.A., a następnie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędzia NSA del. Leszek Kiermaszek Protokolant asyst. sędz. Anna Pośpiech-Kłak po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.K.P. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 80/09 w sprawie ze skargi P.K.P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 80/09 oddalił skargę [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w Warszawie (dalej "[...]") na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie komunalizacji mienia Skarbu Państwa.
W uzasadnieniu wyroku przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy:
Wojewoda Małopolski wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nabycia przez Gminę K. z mocy prawa, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej K.-P., w obrębie nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...]. Organ ustalił, że własność przedmiotowej nieruchomości ujawniona była w księdze wieczystej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] maja 1966 r. nr [...] o wywłaszczeniu. W rejestrze ewidencji gruntów jako władający nieruchomością wskazana została Południowa Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w K.. W tej sytuacji Wojewoda M. zwrócił się do [...]S.A. w Krakowie o udokumentowanie przysługującego [...] S.A., bądź jej poprzednikowi prawnemu, na dzień 27 maja 1990 r., prawa zarządu do wskazanej nieruchomości. [...] S.A. poinformowała, że prawo zarządu [...] potwierdza decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K.-P. z dnia [...] października 1998 r. nr [...] o ustaleniu dla Południowej Dyrekcji Okręgowych Kolei Państwowych w K. opłaty rocznej za zarząd gruntem.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Wojewoda Małopolski stwierdził nabycie przez Gminę K. z mocy prawa, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. własności przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skoro nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie pozostawała w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego, to w myśl obowiązujących w tym czasie przepisów należała ona w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i spełniała przesłanki komunalizacji określone tym przepisem. Wojewoda Małopolski uznał, że [...] S.A. nie posiada dokumentu potwierdzającego prawo zarządu do nieruchomości będącej przedmiotem komunalizacji. Wojewoda wyjaśnił, że prawo to było ustanawiane w drodze decyzji organu administracji państwowej stopnia podstawowego o oddaniu nieruchomości w użytkowanie w trybie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1961 r., nr 32, poz. 159), a później zarząd w trybie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) w drodze decyzji organu administracji państwowej stopnia podstawowego lub na podstawie zawartej za zezwoleniem tego organu umowy o przekazaniu nieruchomości pomiędzy jednostkami organizacyjnymi bądź umowy nabycia nieruchomości. Wojewoda M. zaznaczył, że decyzja o opłatach wyszczególniona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97 ze zm.), nie mogła odnieść skutku w postaci uznania istnienia prawa zarządu przedsiębiorstwa [...] do przedmiotowej nieruchomości, gdyż rozporządzenie to weszło w życie dopiero w dniu 10 kwietnia 1993 r., zatem nie obowiązywało w dacie 27 maja 1990 r. [...] nie przedłożyło także dokumentów inwentaryzacyjnych, o których mowa w art. 6 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "[...]" (Dz. U z 1948 r. Nr 43, poz. 312). Rozporządzenie to zostało wprawdzie uchylone ustawą z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. Nr 54, poz. 311,), ale dokumenty z inwentaryzacji przeprowadzonej na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. mogłyby być dowodem, że [...] działające do 1960 roku miały przedmiotową nieruchomość w zarządzie. Ustawą z dnia 2 grudnia 1960 r. utworzono nowe przedsiębiorstwo "[...]", przy czym z jej przepisów przejściowych nie wynika, by było ono następcą prawnym [...], działających do 1960 r. Gdyby więc nawet przyjąć, że przedmiotowa nieruchomość była w zarządzie [...] utworzonych rozporządzeniem z dnia 24 września 1926 r. i działających do dnia 2 grudnia 1960 r., to i tak należałoby stwierdzić, że zarząd ten wygasł po tej dacie i nie przeszedł na istniejące obecnie [...] S.A., ani na jego poprzednika prawnego.
Od decyzji Wojewody Małopolskiego [...] S.A. wniosła odwołanie do Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej zarzucając nienależytą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonanie błędnych ustaleń fatycznych oraz błędnej wykładni przepisów prawa materialnego. W szczególności strona podkreśliła, że nieruchomość stanowiąca przedmiot postępowania pozostawała w zarządzie [...] w dniu 27 maja 1990 r., a także w dniu 5 grudnia 1990 r., co znajduje potwierdzenie w decyzji o opłatach, a także w decyzji o wywłaszczeniu ze względu na cel i podstawę wywłaszczenia. W ocenie strony odwołującej się, nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] pozostającą w dniu 27 maja i 5 grudnia 1990 r. w zarządzie [...] nie mogła należeć do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i tym samym mienie to podlegało z dniem 5 grudnia 1990 r. uwłaszczeniu na rzecz [...] na mocy art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" (Dz. U. Nr 84 poz. 948). [...] S.A. uznała, że skoro Wojewoda Małopolski pominął te fakty i bez należytego przeprowadzenia postępowania dowodowego mienie to skomunalizował, to jego decyzja naruszająca m.in. powołany wcześniej art. 34 cyt. ustawy z dnia 8 września 2000 r. powinna być uchylona.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej "KKU") decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazała, że przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. prawo zarządu nieruchomością było ustanawiane w trybie określonym w art. 38 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.). Dlatego ustanowienie tego prawa nie może być domniemywane z decyzji ustalającej wysokość opłat z tytułu użytkowania bądź zarządu nieruchomością. Jest bezspornym, że przedmiotowa nieruchomość w 1966 roku została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na wniosek przedsiębiorstwa państwowego [...]. Odwołująca się, mimo wezwań, nie wykazała się jednak ani decyzją o ustanowieniu prawa zarządu [...] do działki nr [...], ani innymi dowodami, które winny znajdować się w zasobach i archiwach odwołującej się. Obowiązek wykazania tytułu prawnego do spornej nieruchomości ciążył w pierwszym rzędzie na [...] S.A., która ze swojego żądania o wyłączenie działki nr [...] z komunalizacji, wywodzi skutki prawne.
KKU powołała się na ugruntowaną linię orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości nie wynika dla [...] ani z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących [...], ani z decyzji o ustaleniu [...] wysokości opłaty rocznej z tytułu zarządu (użytkowania) nieruchomości. Samo ustalenie przedsiębiorstwu państwowemu opłat za korzystanie z gruntu państwowego nie tworzyło po stronie podmiotu zobowiązanego do ich ponoszenia automatycznie tytułu prawnego w postaci użytkowania czy zarządu. Ponadto do komunalizacji mienia z mocy prawa nie mogą mieć zastosowania przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego [...], gdyż skutek prawny komunalizacji mienia z mocy prawa nastąpił wcześniej (27 maja 1990 r.), niż skutki uwłaszczenia (5 grudnia 1990 r.). Dlatego skuteczna komunalizacja mienia wyklucza uwłaszczenie danym składnikiem.
Skargę na decyzję KKU wniosła [...] S.A. podnosząc zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 34 i art. 34a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" oraz art. 5 ust. 1, art. 11 ust. 1 pkt 1 i art. 18 ust. 2 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. W uzasadnieniu skargi wskazano na przepisy art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r., zgodnie z którymi grunty Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu [...], co do których [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu ich w formie prawem przewidzianej, stały się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego i nie podlegają komunalizacji. Pogląd taki - zdaniem strony skarżącej - wynika również z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt K 30/03, w którym Trybunał wskazał, że grunty, które w dniu 5 grudnia 1990 r. były w posiadaniu [...], co do których [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu tych gruntów w formie prawem przewidzianej, nie stały się własnością gminy z mocy prawa.
Skarżąca wskazała ponadto, że organ nie wziął pod uwagę, iż w dniu 27 maja 1990 r. obowiązywała ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "[...]" zgodnie z którą funkcje organu założycielskiego pełnił Minister Transportu, Żeglugi i Łączności, a więc organ administracji centralnej, a nie organ administracji terenowej. Wobec tego rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego nie wykonywały wobec tej nieruchomości uprawnień administracyjnych o charakterze władczym, a to wymagane jest dla ustalenia wystąpienia przesłanek pozytywnych z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
W odpowiedzi na skargę KKU wniosła o jej oddalenie i podtrzymała argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że zagadnieniem istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy było ustalenie, czy w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo [...] dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, czy też władanie nieruchomością przez to przedsiębiorstwo było jedynie władztwem faktycznym.
W ocenie Sądu, organy administracji trafnie uznały, że w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. mienie stanowiące działkę nr [...] położoną w jednostce ewidencyjnej Kraków-Podgórze, nie było przedmiotem zarządu przysługującego [...]. Brak jest aktu administracyjnego, który kreowałby na rzecz [...] takie prawo do przedmiotowej działki przed dniem 27 maja 1990 r. Sąd wskazał na utrwalone orzecznictwo przyjmujące, iż w sprawach dotyczących mienia pozostającego w faktycznej dyspozycji [...] decydujące znaczenie ma okoliczność, czy [...] legitymują się w stosunku do tego mienia decyzją o ustanowieniu prawa zarządu (użytkowania). Jedynie istniejący po stronie [...] tego rodzaju tytuł prawny świadczyłby, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej i z tego powodu nie podlegałaby komunalizacji z mocy prawa. Pogląd taki wyrażony został w szeregu wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, m. in. w wyrokach z 18 czerwca 2008 r. w sprawach o sygn. akt: I OSK 940/07, I OSK 941/07 i I OSK 942/07. W orzeczeniach tych Sąd zwrócił w szczególności uwagę, że dysponowanie czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym), nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, nie pozwala na konkluzję, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy. Pojęcia "dysponowanie" i "zarządzanie" nie są tożsame z pojęciem "należy do", które w swym semantycznym zakresie wskazuje na aspekt prawnorzeczowy. Istnienia zarządu nie można domniemywać (por. wyroki NSA: z dnia 10 czerwca 1998 r. sygn. akt I SA 1989/97, publ. LEX nr 45054; z dnia 5 listopada 1999 r. sygn. akt I SA 2240/98, publ. LEX nr 47368; z dnia 2 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 1295/05, publ. LEX nr 194864).
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazał, że dla oceny możliwości komunalizacji określonego mienia w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. nie ma znaczenia, że [...] legitymowały się decyzją o naliczeniu opłat za zarząd nieruchomością Decyzja ta w świetle rozporządzenia w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, stanowiła wystarczający dowód do przyjęcia, że w dniu 5 grudnia 1990 r. przedsiębiorstwu temu przysługiwał zarząd nieruchomością.
Zdaniem Sądu, prawa zarządu nie można też wyprowadzać z ogólnej normy ustawowej - art. 16 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "[...]". Z akt sprawy nie wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła składnik wydzielonej części mienia ogólnonarodowego nabyty przez przedsiębiorstwo [...] w toku jego działalności. Określone prawo do nieruchomości państwowej takie jak zarząd, użytkowanie, czy użytkowanie wieczyste w myśl przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. kreowane było w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji) bądź cywilnoprawnego (umowy).
Za nietrafną Sąd uznał argumentację skargi odwołującą się do przepisów art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Po pierwsze - celem unormowania zawartego w art. 34 powołanej ustawy było uregulowanie stanu prawnego mienia pozostającego w posiadaniu [...], co do którego brak jest ustanowionego zarządu. Powoływanie się na wskazany przepis stanowi dowód na to, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie "należała" do [...] w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., a zatem stan ten nie wyłączał komunalizacji mienia z mocy prawa. Poza tym oba przepisy weszły w życie po dniu 27 maja 1990 r. W kwestii znaczenia przepisu art. 34a dla procesu komunalizacji wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt K 30/03 wskazując, że art. 1 pkt 19 ustawy nowelizującej z dnia 28 marca 2003 r. (który wprowadza przepis art. 34a), odnosi się do postępowań o przekazaniu mienia gminom wyłącznie w oparciu o unormowania art. 5 ust. 3 i 4 ustawy komunalizacyjnej, czego konsekwencją jest umorzenie postępowań komunalizacyjnych przewidziane w art. 5 ustawy nowelizującej z dnia 28 marca 2003 r. Przepis art. 34a nie dotyczy natomiast nie zakończonych postępowań komunalizacyjnych, które zostały wszczęte na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej, tj. w przypadkach komunalizacji z mocy prawa. Okoliczność posiadania nieruchomości przez [...] w dniu 27 maja 1990 r. nie miała zatem jakiegokolwiek znaczenia dla komunalizacji nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 1.
W ocenie Sądu, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpatrzyła całokształt materiału dowodowego i dokonała prawidłowej oceny przesłanek komunalizacji w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, a podjętą decyzję uzasadniła w sposób wyczerpujący i jasny, odnosząc się do wszystkich podniesionych kwestii. Za nieuzasadnione Sąd, zatem uznał zarzuty skargi wskazujące na naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła [...] S.A. reprezentowana przez radcę prawnego.
Zaskarżając wyrok w całości skarga kasacyjna zarzuciła:
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co miało decydujący wpływ na prawidłowość rozstrzygnięcia w tej sprawie, a w szczególności art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), a także art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" przez przyjęcie, że KKU opierając swą decyzję z dnia [...] listopada 2008 r. na w/w przepisach, zasadnie uznała, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowych organów administracji;
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:
a) art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", przez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez KKU przy wydawaniu decyzji przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności:
- art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 i 107 K.p.a. przez naruszenie obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzenia w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także bezzasadne pominięcie jako dowodu decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. P. z dnia [...] października 1988 r nr [...] o ustaleniu opłaty rocznej z tytułu zarządu gruntu,
- art. 7, 75 § 1, 77 § 1 w związku z art. 34, 34 a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]" przez bezzasadne pominięcie w postępowaniu dowodowym posiadania przez skarżącego nieruchomości według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. pomimo, że jest to przesłanka wyłączająca komunalizację mienia w sytuacji ustalenia w postępowaniu dowodowym braku dokumentów o ustanowionym zarządzie;
b) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez niewłaściwe wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem kosztów postępowania za drugą instancję.
W przekonaniu strony skarżącej, uzasadnienie zaskarżonego wyroku, zwłaszcza w zakresie przedstawienia stanu sprawy i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia zawiera poważne nieścisłości i wewnętrzne sprzeczności. Rozważanie, czy w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo państwowe [...] dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, byłoby zasadne w kontekście art. 2 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Jeśli bowiem państwowej osobie prawnej, jaką było wówczas przedsiębiorstwo państwowe [...], w dniu 27 maja 1990 r. i w dniu 5 grudnia 1990 r. przysługiwało do jakiejś nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa prawo zarządu, to nieruchomość ta nie podlegała komunalizacji w oparciu o art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Jednakże Sąd w innym miejscu tego samego uzasadnienia wyraża pogląd sprzeczny z powołanymi wyżej przepisami oraz z zacytowanymi wyżej własnymi twierdzeniami stwierdzając w kolejnym akapicie, że "w ocenie Sądu organ trafnie uznał, że w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przedmiotowe mienie nie było przedmiotem zarządu. Okoliczność ta wynika z faktu, że brak jest aktu administracyjnego, który kreowałby takie prawo na rzecz [...] do przedmiotowej działki przed dniem 27 maja 1990r.". Sąd powołał się przy tym na przepis art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przyjmując, że według tego przepisu terenowe organy administracji zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.
W ocenie pełnomocnika skarżącej, stanowisko Sądu jest całkowicie sprzeczne zarówno z przepisem art. 2 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jak i z art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a także art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepis art. 2 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wyraźnie określa, że przesłanką uwłaszczenia państwowych osób prawnych, jest fakt pozostawania gruntów Skarbu Państwa lub gminy w dacie 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa. Tym samym warunkiem koniecznym dla ewentualnego uwłaszczenia jest samo istnienie zarządu gruntem Skarbu Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r. na rzecz państwowej osoby prawnej. Powyższy przepis nie wymaga natomiast by koniecznym było wykazanie sposobu ustanowienia zarządu. Natomiast przepis art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości stanowił jedynie, że terenowe organy administracji zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd. Jednakże przepis ten nie wskazuje sposobu "oddania nieruchomości" przez organy administracji. Ponadto regulacja ta wyznacza jedynie zakres zarządu sprawowanego przez terenowe organy pod rządami tej ustawy. Nie odnosił się jednak do kwestii przesłanek uwłaszczenia państwowych osób prawnych na podstawie art. 2 ust 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami wywłaszczaniu nieruchomości, a także przesłanek art. 5 ustawy komunalizacyjnej. Przepis ten został zatem niewłaściwie zastosowany przez Sąd, który w ten sposób dokonał jego błędnej wykładni. W tej sytuacji Sąd rozstrzygnął problem zarządu do nieruchomości i sposobu w jaki zarząd ten ma powstać, co nie miało istotnego znaczenia dla rozpatrywanej sprawy.
Zdaniem pełnomocnika, istotnym jest, że skarżący w trakcie postępowania komunalizacyjnego przedłożył decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego K. P. z dnia [...] października 1988 r . o ustaleniu opłaty rocznej z tytułu zarządu gruntami, w tym działki oznaczonej jako [...]. Tym samym skarżący wykazał, że w dniu 27 maja 1990 r. i 5 grudnia 1990 r. nieruchomość należała do jego poprzednika prawnego [...]. Tymczasem Sąd, podobnie jak organy administracji orzekające w sprawie, nie uwzględniły w ogóle tej okoliczności uznając, że decyzja ustalająca opłaty z tytułu zarządu lub użytkowania nieruchomości nie stanowi podstawy istnienia zarządu lub użytkowania nieruchomości, bowiem – jak uznała KKU - samo ustalenie przedsiębiorstwu państwowemu opłat za korzystanie z gruntu państwowego nie tworzyło po stronie podmiotu zobowiązanego do ich ponoszenia automatycznie tytułu w postaci użytkowania czy zarządu. Pogląd ten jest jak najbardziej słuszny; oczywistym jest bowiem, iż sama decyzja o ustaleniu wysokości opłaty rocznej z tytułu zarządu nieruchomością nie może być samodzielną podstawą ustanowienia tego zarządu, natomiast może być dowodem potwierdzającym istnienie tego zarządu w dacie wydania tej decyzji, bowiem w takim przypadku zarząd musiał zostać wcześniej ustanowiony. Stąd też wskazana wyżej decyzja o ustaleniu wysokości opłaty rocznej może potwierdzać fakt istotny z punktu widzenia postępowania zarówno uwłaszczeniowego jak i komunalizacyjnego, że w przypadku danej nieruchomości został ustanowiony zarząd tą nieruchomością przed dniem 27 maja 1990 r. i przed dniem 5 grudnia 1990 r., a zatem w tych terminach państwowej osobie prawnej przysługiwał zarząd nieruchomością. Zatem przedłożona przez skarżącego decyzja z dnia [...] października 1988 r. o ustaleniu opłaty rocznej z tytułu zarządu gruntu stanowiła logiczną konsekwencję faktu ustanowienia wcześniej na rzecz [...] prawa zarządu tą nieruchomością. Autor skargi kasacyjnej wskazał również, że w wielu orzeczeniach NSA potwierdzał stanowisko dopuszczające decyzje o ustanowieniu wysokości opłaty rocznej z tytułu zarządu jako dowody istnienia prawa zarządu na rzecz państwowych osób prawnych (m.in. w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 16 lutego 2003 r., SA/Kr 1420/92, zaliczono decyzję o ustaleniu opłat z tytułu zarządu działek do dokumentów świadczących o przekazaniu gruntów w zarząd). Tak więc decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością ma taką samą moc dowodową dla celów stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., jak decyzja o przekazaniu nieruchomości w zarząd (§ 4 ust. 1 pkt 1), umowa między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawarta za zgodą organu (§ 4 ust. 1 pkt 3), czy też odpis z księgi wieczystej, stwierdzający prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości (§ 4 ust. 1 pkt 5).
Wobec powyższego KKU bez żadnego uzasadnienia, odmówiła wiarygodności i mocy dowodowej dowodowi przedłożonemu przez skarżącą, który ewidentnie poświadczał istnienie prawa zarządu [...] do przedmiotowej działki w dniu 27 maja 1990 r. i 5 grudnia 1990 r. Tym samym KKU naruszyła art. 75 § 1 K.p.a., zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Nadto KKU naruszyła powyższym postępowaniem art. 7, art. 80 oraz art. 77 § 1 K.p.a., według którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Na poparcie powyższych wywodów pełnomocnik skarżącej powołał stosowne orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego jak również Sądu Najwyższego.
Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie powołał się także na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lutego 1994 r. (W 12/92), z której - jego zdaniem - wynika, że przez zarządzanie przez rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej składnikami mienia Skarbu Państwa, jako tożsame z pojęciem "należące do" należy rozumieć wykonywanie przez terenowe organy czynności o charakterze faktycznym. Tym samym pojęcie to nie wskazuje na aspekt prawnorzeczowy zwłaszcza, że w okresie obowiązywania jedności mienia ogólnonarodowego aspekt ten odnoszony był jedynie do Państwa, któremu przysługiwała niepodzielna własność mienia ogólnonarodowego. Tym samym w postępowaniu komunalizacyjnym, konieczną przesłanką wystąpienia skutku w postaci nabycia mienia Skarbu Państwa przez gminę, z mocy prawa, w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej jest ustalenie, że nieruchomość ta była zarządzana przez terenowy organ administracji jako przesłanka pozytywna komunalizacji. Tymczasem Wojewoda Małopolski, a następnie KKU, nie przeprowadziły żadnych czynności dowodowych na okoliczności wskazane ww. art. 5 ust. 1 ustawy. Nie ustaliły, czy działka ewidencyjna oznaczona jako 124 należała do terenowych organów administracji bądź podmiotów enumeratywnie wyliczonych w treści art. 5, a dokonały jedynie ustaleń na okoliczność ewentualnego powstania zarządu po stronie [...]. Tym samym dokonywały wyłącznie ustaleń na okoliczność przesłanek określonych w art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46 , poz. 543 ze zm.). Ten bowiem przepis wprowadza zarząd jako przesłankę konieczną dla ustalenia nabycia prawa użytkowania wieczystego przez państwowe osoby prawne. Tym samym badanie w postępowaniu komunalizacyjnym przesłanek, które nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, stanowi o naruszeniu przez organ pierwszej instancji przepisów postępowania, a to art. 7, 8 i 77 K.p.a.
W odniesieniu do przedsiębiorstwa państwowego [...] działającego jako przedsiębiorstwo użyteczności publicznej funkcję organu założycielskiego - w dacie 27 maja 1990 r. wykonywał naczelny organ administracji Minister Transportu, Żeglugi i Łączności. Tym samym mienie to nie należało do t.o.a.p. z uwagi na to, że [...] nie było podmiotem określonym w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3. Mienie przedsiębiorstwa państwowego [...] pozostało zatem mieniem Skarbu Państwa.
Poza tym Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał błędnej wykładni art. 34 i 34 a ustawy o komercjalizacji prywatyzacji Przedsiębiorstwa Państwowego [...]. Na mocy powołanej regulacji o charakterze szczególnym, wprowadzone zostały przesłanki nabycia przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntów, jak również własności posadowionych na tym gruncie budynków, budowli oraz innych lokali w przypadku, gdy grunt stanowił własność Skarbu Państwa, pozostawał w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego [...] na dzień 5 grudnia 1990 r., a poprzednik prawny [...] S.A., tj. przedsiębiorstwo państwowe [...], do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, nie legitymował się dla tych nieruchomości dokumentami o przekazaniu ich mu formie prawem przewidzianej. Pozytywne ustalenia dokonane w tym zakresie wywołują skutek przewidziany treścią art. 34a, tj. nie podlegają komunalizacji z dniem 1 czerwca 2003 r. Tym samym, ustawodawca przyjął, że: co do zasady grunty [...] nie stały się mieniem komunalnym jako, że nie należały do terenowych organów administracji; wprowadził domniemanie zarządu w przypadku braku dokumentów o jego ustanowieniu; założył, że braki dowodowe co do zasady nie mogą skutkować przejmowaniem przez gminy majątku, który w istocie winien zostać własnością Skarbu Państwa. W przeciwnym razie mienie takie nie mogłoby pozostawać w posiadaniu [...] jako mienie stanowiące własność Skarbu Państwa zgodnie z dyspozycją przywołanych art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji [...]. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt K 30/04 oraz w dyrektywach wykładni prawa nakazującymi zakładać racjonalność ustawodawcy. Inna interpretacja tych przepisów prowadzi do eliminacji z porządku prawnego obowiązującej normy prawnej, tj. art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji, a w demokratycznym państwie prawnym takie rozwiązanie prawnie jest zdaniem skarżącego niedopuszczalne (art. 2 w zw. z art. 8 Konstytucji RP.). Ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji [...] wprowadza, zdaniem pełnomocnika skarżącej, odrębne wyłączenie komunalizacji mienia, analogiczne jak wyłączenie przewidziane w art. 11 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
W świetle powyższego decyzja organu drugiej instancji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 K.p.a. jak również narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, a także art. 7, art. 80 oraz art. 77 § 1 K.p.a.
Sąd pierwszej instancji nie uwzględniając skargi [...] SA na decyzję KKU z dnia [...] września 2008 r., mimo naruszenia przez ten organ wskazanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, naruszył art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Wstępnie należy zaznaczyć, że stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w art. 183 § 2. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę w granicach zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
W skardze kasacyjnej powołano obie podstawy kasacyjne określone w art. 174 P.p.s.a, tj. naruszenie prawa materialnego (pkt 1) oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W takiej sytuacji w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty odnoszące się do uchybień procesowych; dopiero bowiem po przesądzeniu, że ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy przyjęte przez sąd pierwszej instancji są prawidłowe, albo że nie zostały skutecznie podważone, można przejść do skontrolowania prawidłowości subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego.
Zauważyć jednak należy, że obie podstawy skargi kasacyjnej sformułowane zostały w sposób nieprecyzyjny wskutek użycia w obu podstawach wyrażenia " ... a w szczególności". Zakładając racjonalność zamierzeń autora skargi kasacyjnej przyjąć należy, iż jego intencją nie było objęcie zakresem zaskarżenia całokształtu uregulowań prawa materialnego, jakiego - w jego przekonaniu - dopuścił się Sąd pierwszej instancji, a "w szczególności" art. 5 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych oraz wymienionych dalej konkretnych przepisów ustawowych, jak też najprawdopodobniej zamiarem autora nie był zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny całokształtu obowiązujących przepisów procesowych, a "w szczególności" art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. Mimo niezręczności sformułowania zarzutów przyjąć należy, że podstawy skargi kasacyjnej dotyczą jedynie tych konkretnie wskazanych przepisów.
Rozpoznając w takiej postaci zarzuty skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie zasługują one na uwzględnienie.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Wskazać należy, iż zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wymogom tym uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada. Sąd pierwszej instancji wyczerpująco i jasno uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie wyjaśniając, z jakich powodów uznał, iż w sprawie o komunalizację przedmiotowej nieruchomości spełnione zostały przesłanki określone w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Sąd ustosunkował się także do wszystkich podniesionych w skardze zarzutów.
Z kolei zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. został powiązany w z zarzutem uchybienia przez organy administracji przepisom: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 K.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niedopełnienie obowiązku zgromadzenia w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co nadto pozostawało w związku z nieuwzględnieniem przepisów art. 34 i 34a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty sprowadzone zostały do niezaakceptowania przez stronę skarżącą odmowy uznania decyzji o ustaleniu opłat za zarząd nieruchomością za dowód posiadania przez przedsiębiorstwo [...] tytułu prawnego zarządu do przedmiotowej nieruchomości oraz do nieprzeprowadzenia przez organy administracji dowodu na okoliczność "należenia" tej nieruchomości w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w dniu 27 maja 1990 r. W obszernej polemice z uzasadnieniem zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzji KKU pełnomocnik [...] S.A. w wywodził, że organ ten, a za nim Sąd, dokonały błędnej oceny materiału dowodowego, w tym przede wszystkim decyzji o ustaleniu opłat, z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie: art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. oraz art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 29 września 1990 r. w zw. z art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a także art. 34 i 34 a ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]".
Ocena tak skonstruowanych zarzutów sprowadza się więc do skontrolowania prawidłowości wykładni i zastosowania wymienionych przepisów prawa materialnego w przedmiotowej sprawie.
W tym zakresie należy stwierdzić, że istotą sprawy jest stwierdzenie, czy Sąd pierwszej instancji dokonując sądowej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej dopuścił się naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przez jego błędną wykładnię oraz czy słusznie uznał, że przepis ten został właściwie zastosowany przez organy administracyjne orzekające w sprawie komunalizacji przedmiotowej nieruchomości.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do:
1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego;
2) przedsiębiorstw państwowych, dla których ww. organy pełniły funkcję organu założycielskiego;
3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom
stało się w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
Postępowanie komunalizacyjne dotyczące nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położonej w K.-P., prowadzone było na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1, a więc w trybie przepisu regulującego komunalizację z mocy samego prawa, na rzecz właściwych gmin, z dniem 27 maja 1990 r., mienia należącego do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Uwzględnić trzeba, iż na mocy art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień 27 maja 1990 r., terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. W tej sytuacji, w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., należały one do właściwego terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Stosownie zaś do art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu w stosunku do nieruchomości stanowiącej mienie państwowe mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) umowa o nabyciu nieruchomości.
Dokumenty złożone do akt sprawy nie wskazują, aby przedsiębiorstwo państwowe [...] legitymowało się na dzień 27 maja 1990 r. którymkolwiek z ww. dowodów posiadania tytułu prawnego zarządu do przedmiotowej nieruchomości. Wskazać należy, że samo ustalenie, w drodze decyzji, przedsiębiorstwu państwowemu opłat za korzystanie z gruntu państwowego nie stwarzało pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. tytułu prawnego w postaci zarządu po stronie takiego przedsiębiorstwa. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienia zarządu nie można domniemywać (por. wyroki NSA: z dnia 10 czerwca 1998 r. sygn. akt I SA 1989/97 Lex nr 45054, z dnia 5 listopada 1999 r. sygn. akt I SA 2240/98 Lex nr 47386, z dnia 2 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 1295/05 Lex nr 194864). Brak dowodu istnienia w dniu 27 maja 1990 r. tytułu prawnego przedsiębiorstwa państwowego [...] w postaci zarządu nieruchomością stanowiącą działkę nr [...] przesądza, że nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, co skutkowało jej komunalizacją na rzecz Gminy K.
Błędny jest pogląd pełnomocnika skarżącej, że zaskarżony wyrok narusza przepisy art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz o zmianie niektórych innych ustaw w związku z art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a także art. 34 i 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że wskazane przepisy nie mogły mieć zastosowania w sprawie komunalizacji, gdyż po pierwsze - odnoszą się one do stanów prawnych oraz stanów faktycznych późniejszych (5 grudnia 1990 r.) niż dzień komunalizacji z mocy prawa następującej w dniu 27 maja 1990 r., a po drugie - dotyczą odrębnych od komunalizacji przekształceń prawnych mienia Skarbu Państwa. Kwestie te były niejednokrotnie wyjaśniane w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 2 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 1295/05 Lex nr 194864, z dnia 15 października 2007 r. sygn. akt I OSK 1457/06 i sygn. akt I OSK 1456/06 oba niepublikowane, z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 1947/06 i sygn. akt I OSK 1957/06 oba niepublikowane, z dnia 20 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 187/07 niepublikowany, a także z dnia 10 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 298/09 niepublikowany). Stanowisko przedstawione w ww. wyrokach wydanych w analogicznych sprawach, jak również przytoczoną w nich argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela. Prowadzi to do wniosku, że zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne, a zatem nie mogły skutecznie podważyć zaskarżonego wyroku, który jest zgodny z prawem. Skarga kasacyjna zatem, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu.
Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło