II GSK 923/09

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2010-12-08

Skład orzekający: Andrzej Kuba, Dorota Chobian, Jarzy Sulimierski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy pytanie testowe na egzaminie konkursowym na aplikację notarialną, wymagające obliczenia udziałów spadkowych na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, jest zgodne z wymogami Prawa o notariacie, które stanowi, że egzamin ma sprawdzać wiedzę kandydata z zakresu prawa, a nie umiejętność praktycznego stosowania prawa?
Ratio decidendi
Skarga kasacyjna Ministra Sprawiedliwości nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pytanie nr 14 egzaminu konkursowego na aplikację notarialną, wymagające obliczenia udziałów spadkowych na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, nie sprawdzało wiedzy kandydata z zakresu prawa, lecz umiejętność praktycznego stosowania prawa poprzez element rachunkowy. Egzamin konkursowy, zgodnie z Prawem o notariacie, ma na celu sprawdzenie wiedzy, a nie umiejętności praktycznych, zwłaszcza w kontekście ograniczonego czasu i liczby pytań.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wyniku egzaminu na aplikację notarialną, gdzie skarżąca uzyskała 189 punktów, nie osiągając wymaganego progu 190 punktów. Skarżąca kwestionowała prawidłowość kilku pytań testowych, w tym pytania nr 14, które wymagało obliczenia udziałów spadkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości, uznając pytanie nr 14 za wadliwie sformułowane. Minister Sprawiedliwości wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną Ministra Sprawiedliwości.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Dorota Chobian (spr.) Sędzia NSA Jarzy Sulimierski Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 czerwca 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 688/09 w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz B. S. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględniając skargę B. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu i zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej kwotę 440 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Do wydania tego wyroku doszło na tle następujących okoliczności. Uchwałą nr [...]. z dnia [...] września 2008r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Izby Notarialnej w W. ustaliła negatywny wynik egzaminu na aplikację notarialną B. S., która uzyskała z testu wyboru 189 punktów, w sytuacji, gdy pozytywny wynik egzaminu konkursowego mógł otrzymać kandydat, który uzyskał co najmniej 190 punktów. W odwołaniu skarżąca zarzuciła, że pytania nr 119 oraz 148 zostały sformułowane nieprawidłowo, ponieważ żadna z odpowiedzi na te pytania nie była prawidłowa. Skarżąca wskazała także, że pytania o numerach: 13,14,15, 18, 23, 27, 35, 36, 51, 53, 54, 56, 63, 69, 74, 78, 83, 85, 87, 89, 90, 110, 114, 115, 118, 132, 133, 134, 135, 136, 142, 154, 163, 167, 170, 172, 175, 176, 177, 180, 181, 183,188,198, 201, 203, 206, 213, 215,220, 224, 225, 232, 242 oraz 247 zostały sformułowane nieprawidłowo, a więc niezgodnie z prawem. Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zakwestionowaną uchwałę. Wskazał, iż po ponownym przeliczeniu punktacji ustalił, że skarżąca uzyskała z egzaminu 189 punktów, a zatem nie uzyskała wymaganych ustawowo 190 punktów. Organ podkreślił, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości miałby możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może być uznany za pozytywny. Odnosząc się do zakwestionowanych pytań testowych wskazał, że pytanie nr 119 brzmiało: "Według Kodeksu spółek handlowych (ksh), członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością: A. nigdy nie odpowiadają za jej zobowiązania, B. odpowiadają za jej zobowiązania solidarnie ze spółką, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, C. odpowiadają za jej zobowiązania tylko po wykreśleniu spółki z rejestru." Organ wskazał, że odpowiedź "A", jaką zakreśliła odwołująca się, jest ewidentnie nieprawdziwa, bowiem prawidłowa odpowiedź ("B") wynika z treści samego art. 299 ksh, który w § 1 stanowi, że jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Pozostałe dwie odpowiedzi pozostawały w oczywistej sprzeczności z treścią art. 299 ksh i nie można zgodzić się z zarzutem skarżącej, że pytanie mogło wprowadzić w błąd. W pytaniu nr 148, które brzmiało: "Wskaż, która z czynności prawnych - zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym - dokonana przez małżonka bez zgody drugiego małżonka jest bezwzględnie nieważna: A. udzielenie pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości objętej wspólnością ustawową, B. darowizna nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego małżonków, C. zakup nieruchomości za środki pochodzące z majątku wspólnego małżonków", skarżąca jako właściwą wskazała odpowiedź "B", podczas gdy prawidłowa była odpowiedź "A". Organ uznał zarzuty za chybione, a powołując treść art. 37 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (kr i o), zgodnie z którym czynności prawne jednostronne dokonane bez wymaganej zgody drugiego małżonka są bezwzględnie nieważne, stwierdził, iż przepis ten stanowi podstawę do ustalenia prawidłowości odpowiedzi na pytanie nr 148. Pełnomocnictwo do zbycia nieruchomości powinno być sporządzone w formie aktu notarialnego i w przypadku, gdy umocowanie dotyczy zbycia nieruchomości objętej wspólnością ustawową małżeńską, winno być udzielone przez oboje małżonków. W sytuacji gdy pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości objętej wspólnością ustawową udziela jeden z małżonków - pełnomocnictwo to jako czynność prawna jednostronna jest bezwzględnie nieważna. O ile czynność prawna polegająca na zbyciu nieruchomości na podstawie nieważnego pełnomocnictwa jest czynnością ważną acz bezskuteczną, o tyle samo udzielenie pełnomocnictwa, w sytuacji opisanej w odpowiedzi "A" powyższego pytania, jest bezwzględnie nieważne, gdyż stosunek prawny pełnomocnictwa w ogóle nie powstał. Nie powinny, zdaniem organu, budzić wątpliwości odpowiedzi "B" i "C" jako nieprawdziwe, gdyż zarówno darowizna, jak i odpłatne nabycie (zakup) nieruchomości należą do czynności prawnych dwustronnych. Ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 37 § 1 kr i o. katalog czynności, do których niezbędna jest zgoda współmałżonka, by czynności te wywarły zamierzony skutek prawny. Organ stwierdził również, iż kontroli zostały poddane wszelkie czynności dotyczące przeprowadzonego egzaminu konkursowego i w wyniku tej kontroli nie stwierdzono żadnych uchybień w odniesieniu do żadnego z pytań testu egzaminacyjnego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniosła B. S., zarzucając naruszenie art. 71 lit. "j" § 1 Prawa o notariacie oraz naruszenie przepisów procesowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 8, art.10 § 1, art. 11, art. 12, art. 77 oraz art. 107 § 1 i § 3 Kpa. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła zgłoszone w odwołaniu zarzuty i rozwinęła przedstawioną tam argumentację. Wskazując na pytanie nr 119 jako sformułowane w sposób niezgodny z ustawą Prawo o notariacie, skarżąca stwierdziła, iż porównanie oznaczonej jako prawidłowa odpowiedzi "B" z treścią przepisu art. 299 § 1 Ksh. prowadzi do wniosku, iż w zakresie odpowiedzialności solidarnej są one sprzeczne. Powyższe oznacza, iż odpowiedź "B" nie jest odpowiedzią prawidłową, jest bowiem niezgodna z przepisem art. 299 § 1 ksh, który stanowi, że odpowiedzialność solidarna łączy członków zarządu, a nie członków zarządu i spółkę. Również pytanie nr 148 nie jest sformułowane odpowiednio do wymogów art. 71 lit. "j" § 1 Prawa o notariacie, bowiem żadna ze wskazanych odpowiedzi nie jest prawidłowa. Zdaniem skarżącej udzielenie pełnomocnictwa nie jest czynnością prawną prowadzącą do zbycia nieruchomości w rozumieniu przepisu art. 37 § 1 kr i o. Skarżąca podtrzymała też zarzuty w stosunku do pozostałych wymienionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej pytań. Nadto, za niewyczerpujące i nie odnoszące się do wszystkich podnoszonych przez nią zarzutów, uznała uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Dokonując oceny zasadności skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. doszedł do przekonania, że zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia prawa materialnego. Mianowicie za zasadny Sąd uznał zarzut skarżącej dotyczący wadliwości sformułowania pytania nr 14, opartego na przepisach art. 933 § 1 i § 2 k.c. Pytanie to brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, gdy spadkodawca pozostawił czworo rodzeństwa i jednego z rodziców, gdyż drugi zmarł wcześniej, to żyjący rodzic dziedziczy z ustawy: A.- 3/8 całości spadku, B. - 1/5 całości spadku, C. - 1/4 całości spadku." Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na tak skonstruowane pytanie wymagało od kandydata wykazania się nie tylko znajomością przepisów dotyczących zasad dziedziczenia ustawowego zawartych w paragrafach 1 i 2 art. 933 k.c., lecz również umiejętnością zastosowania tych przepisów do określonego stanu faktycznego opisanego w pytaniu. Sąd wskazał, że egzamin konkursowy na aplikację notarialną polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta z zakresu wymienionych w tym przepisie dziedzin prawa, a nie na wykazaniu się umiejętnością stosowania tych przepisów w praktyce co oznacza, że pytania oraz przypisane im odpowiedzi prawidłowe muszą wynikać wprost z konkretnych przepisów prawa. Dla potrzeb udzielenia prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 14 kandydat musiał wykonać dwa działania matematyczne na ułamkach i mimo, że kazus nie był trudny, to niezależnie od stopnia jego trudności, w ocenie sądu, tak skonstruowane pytanie nie powinno było znaleźć się w teście wyboru na aplikację. Mimo, że skarżąca nie wyjaśniła szerzej na czym, jej zdaniem, polegała wadliwość sformułowania pytania nr 14, to Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, a działając w granicach danej sprawy, uwzględnił skargę w części pytania nr 14 wskazanego w skardze jako nieprawidłowe, choć bez podania uzasadnienia. Natomiast co do pozostałych zawartych w skardze zarzutów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał je za nieuzasadnione. Wskazał, że należy zgodzić się z organem, że skarżąca na pytanie nr 119 udzieliła odpowiedzi oczywiście błędnej, a samo pytanie wraz z odpowiedziami nie było sformułowane w sposób niezgodny z ustawą, a co najwyżej wymagało znajomości przepisów Ksh i dokonania nieskomplikowanego procesu myślowego. Co się zaś tyczy pytania 148 to nie można zgodzić się ze skarżącą, ponieważ istotą pytania nie jest ocena czy udzielenie pełnomocnictwa ma prowadzić do zbycia nieruchomości czy też nie, lecz konieczność dokonania wyboru jednej z trzech czynności prawnych, która z chwilą jej dokonania przez jednego z małżonków nie może być następnie konwalidowana przez drugiego małżonka. Odpowiedź na postawione pytanie oparta jest na treści art. 37 § 4 kr i o, zgodnie z którym czynności prawne jednostronne dokonane bez wymaganej zgody drugiego współmałżonka są bezwzględnie nieważne. Nie ulega wątpliwości, że taką czynnością jest udzielenie pełnomocnictwa przez jednego małżonka osobie trzeciej do działania za oboje małżonków, taka jednostronna czynność prawna jest od momentu jej dokonania obciążona nieważnością bezwzględną. Trafnie podkreśla organ, że skarżąca niepotrzebnie rozpatruje kwestie samej sprzedaży nieruchomości z wykorzystaniem wadliwego pełnomocnictwa, bowiem należało poprzestać wyłącznie na ocenie czynności, jaką jest udzielenie pełnomocnictwa do sprzedaży. Wobec jednak faktu, iż utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją uchwała Komisji Egzaminacyjnej ustaliła wynik egzaminu skarżącej na 189 punktów, a jedno z pytań wskazanych w skardze zostało uznane za sformułowane nieprawidłowo, za zasadne Sąd I instancji uznał uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" P.p.s.a. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Minister Sprawiedliwości zarzucając: naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uwzględnienie skargi B. S. i przyjęcie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego - art. 71 j § 1 oraz art. 71b § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) w sytuacji, gdy decyzja ta nie naruszała wskazanych przepisów, naruszenie przepisów prawa materialnego - 71 j § 1 oraz art. 71 b § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991r. Prawo o notariacie, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwym przyjęciu, że pytanie o nr 14 egzaminu konkursowego na aplikację notarialną jako kazus zostało sformułowane nieprawidłowo, podczas odpowiedź na to pytanie wynika z przepisu prawa - art. 933 § 1 i § 2 k.c. - a tym samym pytanie to jest zgodne z przywołaną ustawą - Prawo o notariacie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że w jego ocenie test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w ustawie Prawo o notariacie. Zakwestionowane przez Sąd I instancji pytanie sprowadzało się do stwierdzenia, jakie zgodnie z kodeksem cywilnym są zasady dziedziczenia ustawowego w przypadku, gdy spadkobierca będący jednym z rodziców spadkodawcy dziedziczy w zbiegu z rodzeństwem spadkodawcy w sytuacji, gdy drugi z rodziców nie dożył otwarcia spadku. Zdaniem organu odpowiedź na powyższe pytanie wprost wynikała z przepisów prawa, była oczywista i nie budziła żadnych wątpliwości. Wprowadzenie takiej konstrukcji pytania, jaka została zastosowana w przypadku pytania nr 14 sprawia, że pytanie to jest jasne i zrozumiałe, a nadto oczywistym jest, że tylko jedna z podanych propozycji odpowiedzi jest prawidłowa i wynika wprost z przepisów prawa. Sposób sformułowania pytania nr 14 nie odbiega w sposób zasadniczy od innych pytań zawartych w teście konkursowym na aplikację notarialną. Nie ma w związku z tym uzasadnionych podstaw do twierdzenia, że pytanie to, jako wadliwie skonstruowane, nie powinno znaleźć się w teście egzaminacyjnym. Żaden przepis prawa nie zawiera zakazu formułowania pytań testowych na egzamin konkursowy, które miałyby taką konstrukcję, jaką ma to pytanie. Ustawa mówi w tym przypadku jedynie o tym, iż egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu, który składa się z 250 pytań. Pojęcie samego pytania jest przy tym pojmowane dość szeroko, albowiem zgodnie z przepisem art. 71j § 3 ustawy Prawo o notariacie zawiera ono także trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Nie ma zatem racji sąd I instancji twierdząc, że pytanie nr 14 wiązało się z koniecznością stosowania przepisów prawa w praktyce, a nie polegało na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta z zakresu prawa. Sprawdzenie wiedzy kandydata na aplikanta z zakresu prawa może polegać również na konieczności łączenia norm prawnych i wyciągania z nich odpowiedzi. Esencja pytania nr 14 sprowadzała się do wykonania prostego działania na ułamkach wprost wynikających z treści normy stanowionej art. 933 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego i innymi przepisami prawa spadkowego, przy czym podkreślenia wymaga, iż poprzez ujęcie w przepisach prawa, także te matematyczne działania uzyskały doniosłość prawną. Przedmiotowe pytanie nie może też być uznane za sprzeczne z przepisem art. 71 b § 3 ww. ustawy - Prawo o notariacie. Przepisy ustawy przewidują jedynie, iż egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata, natomiast nie wskazują, że pod tym pojęciem należy rozumieć jedynie znajomość przepisów prawa. Pod pojęciem "wiedzy z danego zakresu prawa" należy, zdaniem organu, rozumieć także wiedzę jak te przepisy prawa należy stosować, w szczególności. że mowa jest tutaj jedynie o ich stosowaniu w nieskomplikowanych sytuacjach faktycznych, które w całości odpowiadają dyspozycji danej normy prawnej. W ocenie Ministra Sprawiedliwości pojęcie "wiedzy z danego zakresu prawa" obejmuje również umiejętność wyciągnięcia z dwóch lub więcej przepisów prawa normy prawnej, która jako jedyna znajduje odniesienie do ściśle określonego stanu faktycznego. Przyjęcie odmiennego zapatrywania na tę kwestię prowadziłoby - zdaniem autora skargi kasacyjnej - do absurdalnych wniosków, iż od kandydata na aplikanta notarialnego wymagałoby się jedynie znajomości samego, dosłownego brzmienia przepisów prawa, bez ich właściwego rozumienia, zakładając jedynie pamięciowe opanowanie ich treści. Reasumując Minister Sprawiedliwości wskazał, że zaskarżony przez niego wyrok został podjęty z naruszeniem przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w związku z tym wniósł o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie taka nieważność nie zachodzi. Organ w skardze kasacyjnej powołał obie podstawy, o jakich mowa w art. 174 P.p.s.a., jednakże skoro z uzasadnienia tej skargi wynika, że naruszenia przepisów postępowania upatruje tylko w tym, że Sąd I instancji, zamiast oddalić skargę, uwzględnił ją i uchylił decyzję, a pozostałe zarzuty dotyczą tylko naruszenia prawa materialnego, faktycznie należało uznać, że skarga została oparta na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. Przedmiotem postępowania przed Sądem I instancji była ocena legalności decyzji Ministra Sprawiedliwości, utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej, ustalającej wyniki egzaminu konkursowego na aplikację notarialną. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie aktualnie sprowadza się do ustalenia czy konstrukcja pytania numer 14 była zgodna z wymogami, jakim powinien odpowiadać test egzaminacyjny na egzamin konkursowy na aplikację notarialną, stosownie do przepisów art. 71b § 3 i art. 71j ustawy z dnia 14 lutego 1991r. Prawo o notariacie, w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzania egzaminu oraz podejmowania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 71b § 1 ustawy Prawo o notariacie nabór na aplikację notarialną przeprowadza się w drodze egzaminu konkursowego, który stosownie do art. 71j § 1 tej samej ustawy polega na rozwiązaniu testu składającego się z 250 pytań, zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź i za każdą prawidłową odpowiedź otrzymuje jeden punkt. Stosownie do art. 71j § 3 w/w ustawy pozytywny wynik egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał co najmniej 190 punktów. Zgodnie z art. 71b § 3 tej samej ustawy egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta notarialnego z zakresu prawa konstytucyjnego, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, prywatnego międzynarodowego, ustroju sądów, samorządu notarialnego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczpospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu. Pytanie numer 14 było pytaniem z zakresu prawa cywilnego – spadkowego, opartego na przepisach art. 933 § 1 i 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzania egzaminu. Wbrew jednak zarzutom skargi kasacyjnej, odpowiedź na to pytanie nie wynikała wprost z tych przepisów. W myśl art. 933 § 1 k.c. udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z rodzeństwem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą część tego, co przypada łącznie dla rodziców i rodzeństwa. Pozostałą część dziedziczy rodzeństwo w częściach równych. Z kolei zgodnie z § 2 tego samego artykułu, jeżeli jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada po połowie drugiemu z rodziców i rodzeństwu spadkodawcy. Tymczasem pytanie nr 14 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, gdy spadkodawca pozostawił czworo rodzeństwa i jednego z rodziców, gdyż drugi zmarł wcześniej, to żyjący rodzic dziedziczy z ustawy: A.- 3/8 całości spadku, B. - 1/5 całości spadku, C. - 1/4 całości spadku." Tak więc treść tego pytania nie odnosiła się wprost do przepisów art. 933 § 1 i § 2 k.c., lecz przy uwzględnieniu określonych w tych przepisach zasad tworzyła odrębny od ich treści stan faktyczny, nakładający na kandydata na aplikację obowiązek obliczenia udziałów spadkowych. Konstrukcja tego pytania wprowadziła więc element rachunkowy i nałożyła na kandydata na aplikanta obowiązek wykazania się umiejętnościami praktycznego stosowania prawa. Tymczasem, jak to wynika z powołanego wyżej przepisu art. 71b § 3 Prawa o notariacie, egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata z zakresu między innymi prawa cywilnego, nie zaś sprawdzeniu umiejętności praktycznego stosowania przez niego tego prawa. Dodatkowo w tym miejscu zauważyć należy, iż chociaż niewątpliwie działania rachunkowe jakie należało wykonać w celu udzielenia prawidłowej odpowiedzi na to pytanie nie były trudne, jednakże uwzględniając ilość pytań, na jakie kandydat na aplikanta notarialnego musiał odpowiedzieć, oraz ograniczony czas trwania egzaminu, słusznie Sąd I instancji doszedł do przekonania, że w taki sposób skonstruowane pytanie nie spełnia norm ustawowych. Ponadto zauważyć należy, iż prawidłowość sformułowania pytania numer 14 egzaminu na aplikację notarialną, przeprowadzanego w 2008r. była już przedmiotem oceny dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach II GSK 713/09 oraz II GSK 762/09. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł w skardze kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości wystarczających argumentów do odstąpienia od zaprezentowanego w tych orzeczeniach stanowiska. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło