II SA/Kr 1265/09

WyrokWSA w Krakowie2009-09-25

Skład orzekający: Joanna Tuszyńska, Mariusz Kotulski, Mirosław Bator

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia, przysługuje byłemu właścicielowi, jeśli przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami ustanowiono na tej nieruchomości prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i zostało ono ujawnione w księdze wieczystej?
Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną, uznając, że organy administracyjne prawidłowo zastosowały art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten wyłącza prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeśli przed dniem wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W niniejszej sprawie prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej przed wskazanym terminem i ujawnione w księdze wieczystej, co stanowi przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości.
Stan faktyczny
Z.S. wniosła o zwrot działek wywłaszczonych w 1977 r. pod budownictwo mieszkaniowe. Działka nr 4, z której powstały działki nr 1, 2 i 3, została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, a następnie oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. na okres 99 lat z przeznaczeniem pod budowę żłobka i przedszkola. Inwestycje te nie zostały zrealizowane, a działki pozostały niezabudowane. Starosta odmówił zwrotu nieruchomości, a Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy, powołując się na art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeśli nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej przed 1 stycznia 1998 r. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z.S. zaskarżyła decyzję Wojewody, zarzucając m.in. naruszenie przepisów o gospodarce nieruchomościami i Konstytucji RP.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie WSA Mariusz Kotulski ( spr) WSA Mirosław Bator Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2009 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Wojewody [....] z dnia 15 września 2008r. nr [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala Pismem z dnia 09.09.2005r. (które wpłynęło do Urzędu Miasta K. dnia14.09.2005r.) adw. K.L.. działający imieniem Z.S. wystąpił o zwrot działek nr 1, 2 i 3 położonych w K. , jedn. ewid. obr.[...] obj. [...]. Następnie pismem z dnia 20.09.2005r. do powyższego wniosku przyłączyli się: K.P. , A.P. i D.P. Działka 4 obr. [...] została wywłaszczona (nabyta) na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego z [...]1977r. [...] w trybie art.6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z przeznaczeniem pod spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe, zgodnie z decyzją [...].04.1977r., nr [...] wydaną przez Zarząd Rozbudowy K. W dacie wywłaszczenia działka nr 4 obr.[...] stanowiła współwłasność Z.S. w 109/128 cz. l S.S. w 19/128 cz. Z tytułu wywłaszczenia (nabycia) nieruchomości, na rzecz właścicieli ustalone zostało należne z tego tytułu odszkodowanie w wysokości [...] zł. Na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy postanowień spadkowych organy administracyjne ustaliły, że stronami przedmiotowego postępowania o zwrot nieruchomości są: Z.S. , D.P. , A.P. i K.P. . Postanowieniem z dnia [...].11.2005r., nr [...] Wojewoda wyznaczył Starostę K. do załatwienia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...].04.2007r. znak [...] Starosta K. po rozpatrzeniu w/w wniosku, działając na podstawie art.229 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami odmówił zwrotu działek: nr 1 o pow. 0,5662 ha, nr 2 o pow. 0,1811 ha, nr 3 o pow. 0,3952 ha położonych w Obr [...] obj. [...] na rzecz wnioskodawców. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że umową użytkowania wieczystego zawartą w dniu [...] .1980r. w formie aktu notarialnego Rep. [...] w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat, Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. została między innymi przekazana działka nr 4 obr. [...] stanowiąca własność Skarbu Państwa. Z analizy dokumentacji geodezyjnej wynika, że z wywłaszczonej (nabytej) działki nr 4 o pow. 11432 m2 powstały działki nr 1 o pow. 0,5662 ha, nr 2 o pow. 0,1811 ha, nr 3 o pow. 0,3952 ha położonych w obr.[...]. Jak wynika z odpisu księgi wieczystej [...] wynika, że działki nr 1 , 2 i 3 stanowią aktualnie własność Gminy K. , w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] w K. ", a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczyste w dniu [...].1996r. W konsekwencji Starosta K. uznał, że spełnione zostały przesłanki zawarte w art. 229 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami i co uzasadnia odmowę zwrotu działek nr 1 , 2 i 3 . Odwołanie od powyższej decyzji Starosty K. złożyła Z.S. reprezentowana przez pełnomocnika adw. P.C. zarzucając naruszenie art. 136 ust.3 i art.229 ustawy z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami, a także art.2, art.20, art.21 i art.64 Konstytucji RP. Postanowieniem z dnia [...].06.2007r. nr [...] Wojewoda orzekł, iż w/w odwołanie Z.S. zostało złożone z uchybieniem terminu do wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28.01.2008r. sygn. akt II SA/Kr 908/07, w wyniku wniesionej skargi uchylił w/w postanowienie Wojewody z dnia [...].06.2007r. Decyzją z dnia [...].09.2008r., nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty z dnia [...]04.2007r., nr [...]. W uzasadnieniu decyzji w całości podtrzymano i podzielono ustalenia co do stanu faktycznego i zastosowanego prawa przez organ l instancji. Przytoczono także orzecznictwo sądowe (wyrok WSA w Warszawie z 30.06.2005r., sygn. akt ł SA/Wa 765/04, wyrok NSA z 30.01.2007r, sygn. akt l OSK 386/06). Decyzję Wojewody z dnia [...].09.2008r. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Z.S. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi zarzucono: 1) naruszenie art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez niezastosowanie powołanych przepisów, pomimo, że po upływie niemalże 30 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, 2) naruszenie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że SM "[...]" w K. jest osobą trzecią w rozumieniu tego przepisu i konsekwencji jego zastosowanie, 3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik spraw, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. , poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, 4) naruszenie art. 2, art. 21 i art. 64 Konstytucji RP, poprzez zastosowanie sprzecznego z nimi art.. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wnoszę o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jak wskazano w skardze w dniu 28 października 1977r. nieruchomość objęta wnioskiem została przejęta przez Skarb Państwa, w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1978r. na przedmiotowej działce ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. Zgodnie z postanowieniami ww. decyzji oraz umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste SM "[...]" zobowiązana została do wybudowania na wywłaszczonej działce żłobka i przedszkola. Planowane inwestycje miały zostać zrealizowane do końca 1982 roku. Pomimo upływu 30 lat od dnia zawarcia ww. umowy, działka pozostała niezabudowana, a SM "[...]" nie podjęła żadnych działań zmierzających do zmiany tego stanu rzeczy. Nieruchomości nie wykorzystano więc na cele, dla których została wywłaszczona, tym samym stała się ona zbędną w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Będąca przedmiotem postępowania działka nie tylko nie została zabudowana zgodnie z decyzją wywłaszczeniową, ale nie została zabudowana w jakikolwiek sposób i stanowi dziś nieużytek porośnięty trawą. Nie można przyjąć, iż kwestia czy nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia nie ma znaczenia dla oceny zasadności roszczenia o jej zwrot. W wyroku z dnia 6 marca 2002r., III RN 11/01, SN wyraził pogląd, że odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinna być poprzedzona ustaleniem, iż w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, rozpoczęto na niej prace związane z realizacją celu wywłaszczenia. W rozpoznawanej sprawie brak takich ustaleń. Takie działanie organów uzasadnia zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest art 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem zarówno zaskarżona decyzja Wojewody, jak również decyzja organu l instancji zostały wydane bez wszechstronnego wyjaśnienia i rozważenia całokształtu okoliczności sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Obowiązkiem organu było przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia okoliczności wskazanych w art. 136 i 137 u.g.n. Organ rozpatrujący dowody nie może w swej analizie pominąć żadnego z nich. Nieprzeprowadzenie całościowej analizy materiału dowodowego budzi bowiem zawsze wątpliwości co do trafności dokonanej oceny. Należy również wskazać, że Wojewoda nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów postawionych w odwołaniu od decyzji Starosty. Nie odniósł się bowiem do twierdzeń strony, że dla realizacji celu publicznego, jakim miało być wybudowanie na przedmiotowej działce żłobka i przedszkola, Państwo posłużyło się jednostką gospodarki uspołecznionej w postaci Spółdzielni, a ta z kolei nie zrealizowała tego celu, nie może skutkować względem wnioskodawczyni pozbawieniem jej prawa żądania zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Traktowanie podmiotu zobowiązanego do realizacji celu publicznego, a nie realizującego tego celu, jako osoby trzeciej w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wyłączanie tym samym możliwości żądania przez wnioskodawczynię zwrotu nieruchomości w związku z niewykorzystaniem jej na cel wywłaszczenia jest niedopuszczalne. Decyzje odmawiające zwrotu nieruchomości bezsprzecznie stanowią przejaw władczej ingerencji organów państwa w sferę praw majątkowych jednostki a w konsekwencji pozostają w sprzeczności z Konstytucją. Nabycie uprawnień do użytkowania wieczystego nie może odbywać się kosztem uprawnień do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, zbędnej na cel wywłaszczenia. Takie działanie narusza bowiem konstytucyjną zasadę ochrony własności (art. 64 Konstytucji). "W demokratycznym państwie prawa nie ma miejsca na sztywno pojmowaną zasadę prymatu jednego interesu nad innym, zwłaszcza prymatu interesu publicznego nad prywatnym a każde niezbędne odstępstwo od tej zasady winno być starannie i przekonywująco uzasadnione" (wyrok NSA z dnia 8 lutego 2006 roku, II OSK 832/05). Tymczasem ustawodawca chroniąc przy pomocy art. 229 u.g.n. prawa nabyte przez użytkownika wieczystego nakłada jednocześnie na poprzedniego właściciela swoistą "sankcję", której intensywność budzi poważne wątpliwości w zakresie konieczności jej stosowania dla zachowania stabilności tego prawa (ustawodawca zdaje się pomijać przy tym fakt, iż wywłaszczenie następowało z reguły pod presja ówczesnego reżimu za odszkodowaniem opiewającym na kwotę zdecydowanie niższą od rynkowej wartości nieruchomości). Artykuł 229 u.g.n. różnicuje w nieuzasadniony sposób sytuację prawną poprzednich właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, w zależności od tego czy takowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste i czy prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. dniem l stycznia 1998 roku). Kryterium, w oparciu o które podobne podmioty zostały potraktowane w sposób niejednakowy, jest tu termin wejścia w życie ustawy. Kryterium to nie znajduje uzasadnienia na gruncie zasady równości (art. 32 Konstytucji) i ściśle z nią związanej zasady sprawiedliwości społecznej. Kwestionowany przepis narusza obowiązek poszanowania przez ustawodawcę istniejących stosunków prawnych, jak również określone w art. 2 Konstytucji zasady zaufania do państwa i sprawiedliwości społecznej. Wiąże się to z faktem, iż istota prawa własności polega na przyznaniu właścicielowi najszerszych uprawnień względem rzeczy. Jednym z tych uprawnień jest możliwość rozporządzania przedmiotem własności. Uprawnienie do rozporządzania oznacza także możliwość zachowania własności określonej rzeczy przez właściciela, tak długo jak jest to zgodne z jego wolą. Tak też powinna być traktowana możliwość odzyskania przedmiotu własności, której właściciel został pozbawiony wskutek interwencji organu administracji publicznej. Konstytucja gwarantuje prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 21 ust. 2 i art. 64 ust. l i 2 Konstytucji). Jest ono związane z jedną z podstawowych zasad prawa wywłaszczeniowego, a mianowicie wykorzystania nieruchomości wyłącznie na cel wskazany w decyzji organu administracji publicznej. Tym samym art. 229 u.g.n. narusza istotę prawa do żądania zwrotu wywłaszczonego prawa, w konsekwencji prawo byłego właściciela do zwrotu nieruchomości niewykorzystanej zgodnie z celem określonym w decyzji wywłaszczeniowej staje się niemal prawem pozornym i iluzorycznym, w praktyce bardzo trudnym do zrealizowania. To, co na gruncie Konstytucji jest zasadą u.g.n. zmienia w wyjątek. Nie ma powodu, żeby większej, abstrakcyjnej, ochronie podlegało prawo użytkowania wieczystego. Skoro istnieją przesłanki uzasadniające rozwiązanie użytkowania wieczystego, a nie dochodzi do tego wyłącznie na skutek biernej postawy Gminy, która dysponuje legitymacją w tym zakresie, to odmowa zwrotu przedmiotowej nieruchomości koliduje z zasadą praworządności i jest trudna do pogodzenia z zasadami słuszności i sprawiedliwości społecznej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, wskazując na podstawy prawne i podtrzymując wnioski zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wraz ze skargą złożony został wniosek o przywrócenie terminu. Postanowieniem z dnia [...].03.2009r. WSA w Krakowie oddalił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Wskutek wniesionego zażalenia NSA postanowieniem z dnia 9.06.2009r. uchylił zaskarżone postanowienie WSA w Krakowie z dnia 26.03.2009r. i przywrócił termin do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art.3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procedury, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art.134 cyt. wyżej ustawy). Sąd uznał wniesioną skargę za nieuzasadnioną, a zarzuty z niej wynikające za bezpodstawne. Podkreślić należy, iż ustalenia organu I instancji oraz organu odwoławczego, zarówno w zakresie stanu faktycznego, jak i stanu prawnego, były prawidłowe, wyciągnięte wnioski zasadne, a wydane decyzje zgodne z prawem. Przede wszystkim podzielić należy stanowisko organu odwoławczego oraz organu l instancji, zawarte w uzasadnieniach decyzji, odnośnie genezy działek nr 1 o pow. 0,5662 ha, nr 2 o pow. 0,1811 ha, nr 3 o pow. 0,3952 ha położonych w obr.[...] w K. , daty i formy wywłaszczenia działki nr 4 oraz faktu oddania m.in. tej działki w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat, Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K. Ustalono także aktualne strony przedmiotowego postępowania o zwrot nieruchomości, którymi są: Z.S. , D.P. , A.P. i K.P. Zatem w stosunku do zaskarżonej decyzji nie znajdują uzasadnienia zarzuty strony skarżącej o naruszenia art. 7, art. 77 k.p.a. Strona skarżąca brała udział w postępowaniu przed organami administracyjnymi obu instancji i to poprzez fachowego pełnomocnika. Mogła więc na każdym etapie tego postępowania administracyjnego przeglądać akta i zaznajomić się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Co więcej strona skarżąca w najmniejszym stopniu nie neguje ustaleń faktycznych organów administracyjnych orzekających w przedmiotowej sprawie, a jedynie kwestionuje brak ustaleń co do zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cele wywłaszczenia. Natomiast odnośnie zarzutów strony skarżącej zawartych w skardze -niekonstytucyjności przepisów art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami -Sąd nie dopatrzył się braku zgodności tego przepisu z przepisami Konstytucji, ani też nie miał w tym zakresie wątpliwości uzasadniających wystąpienie w przedmiotowej sprawie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. W podobnej sprawie NSA w wyroku z 30.07.2009r., sygn. akt l OSK 1085/08 wskazał, że "usprawiedliwionych podstaw nie zawiera zarzut niezgodności art.229 u.g.n. ze wskazanymi (...) przepisami art.2, art.64 w zw. z art.31 ust.2, art.21 ust.1 i 2 Konstytucji, jak i zarzut naruszenia tych przepisów Konstytucji." Przepis art. 229 zawiera tzw. negatywną przesłankę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, przeszkodę w zwrocie nieruchomości, której ustalenie powinno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości, a w żadnym przypadku do umorzenia postępowania w sprawie jej zwrotu (por. T.Woś, "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot", Warszawa 2007, s.284). Należy podzielić pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z 23.09.1993r. i expressis verbis w uchwale z 22.12.1993r., że nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, która okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, na której zostało ustanowione i istnieje w czasie orzekania o jej zwrocie prawo użytkowania wieczystego. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, że grunt, który przestał być własnością Skarbu Państwa lub określonej jednostki samorządu terytorialnego, jest obciążony prawem użytkowania wieczystego, co w świetle art.232 § 1 k.c. nie jest dopuszczalne. Należy przyjąć - jako generalną zasadę postępowania w takich przypadkach - że wydanie negatywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu nieruchomości obciążonej prawem użytkowania wieczystego jest możliwe, gdy w drodze dostępnych środków prawnych przeszkoda ta nie została usunięta. Stanowisko takie podziela bogate w tym zakresie orzecznictwo sądowe. "W przypadku wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, do stwierdzenia przesłanki opisanej w art. 229 u.g.n. dochodzi po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i dokonania merytorycznej oceny wniosku pod kątem jego zasadności, trudno zatem twierdzić, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. W takim przypadku organ powinien odmówić zwrotu nieruchomością." - wyrok WSA z dnia 14.11.2007r., sygn. akt II SA/Gd 500/07 Co więcej "jeśli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46, poz. 543 ze zm.) i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy." - wyrok NSA z dnia 30.01.2007r., sygn. akt l OSK 386/06 "Przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) określający przypadki kiedy dawnemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości." Wyrok NSA z dnia 7.02.2006r, sygn. akt l OSK 409/05 "Zawarte w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.) wyłączenia możliwości dochodzenia roszczenia stanowią negatywne przesłanki zwrotu nieruchomości, których zaistnienie powinno prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a nie do umorzenia postępowania." - wyrok WSA w Warszawie z dnia 30.06.2005r., sygn. akt l SA/Wa 765/04 Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 9.12.2008r., sygn. akt II CSK 275/08 "prawidłowa wykładnia art. 229 u.g.n. prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi -następcy prawnemu, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości." Nie budzi także wątpliwości, że spółdzielnia mieszkaniowa, jako odrębna osoba prawna mająca swoją własną osobowość prawną, jest osobą trzecią w rozumieniu art.229 ustawy u.g.n. Jest to niewątpliwie podmiot odrębny od Skarbu Państwa, czy też od gminy, której nieruchomość posiada w użytkowaniu wieczystym, (por. wyrok NSA z 28.07.2009r., sygn. akt l OSk 648/08) Również literatura przedmiotu jest bogata w tym zakresie. "Przy oczywistej niemożliwości odebrania prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości (wywłaszczonej) osobie trzeciej, ustawodawca wprost wyłączył w art. 229 ugn możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego o zwrot, zważywszy, że przysługiwanie prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego osobie trzeciej ma charakter obiektywny, niezależny od jakiegokolwiek uznania lub rozstrzygnięcia organu orzekającego. (...) Ratio legis art. 229 ugn to [...] stabilizacja stanu prawnego zaistniałego na nieruchomości wywłaszczonej w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. w dniu 1 stycznia 1998 r.), jako ustawy w nowy sposób normującej zasady i tryb zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, jak również zasady i tryb zbywania oraz udostępniania nieruchomości publicznych." - M.Wolanin, Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, Przegląd Sądowy 2000/7-8/18 Ten sam autor wskazał wręcz, że "w przypadku ustanowienia użytkowania wieczystego ujawnionego w księdze wieczystej roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, tzn. ustawodawca wyłączył samą nawet możliwość jego zgłoszenia w trybie administracyjnoprawnym." - M.Wolanin, Nowelizacja ustawy o gospodarce nieruchomościami - omówienie zasadniczych zmian, cz. I, Monitor Prawniczy 2000/4/207. Warto także przytoczyć tezę, iż "art. 229 u.g.n. [...] ustanawia negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości w postaci przypadku sprzedania albo oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości przed dniem wejścia w życie ustawy z jednoczesnym ujawnieniem praw nabywcy w księdze wieczystej. Ustalenie przeszkód, o jakich stanowi art. 229 u.g.n., powinno zatem prowadzić do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie zaś do umorzenia postępowania administracyjnego." - L. Żukowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 25 stycznia 2000 r., l SA 276/99, OSP 2001/5/80 Podsumowują uznać należy, że organy administracyjne obu instancji prawidłowo zastosowały art.229 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami, z którego jednoznacznie wynika, że "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej." Ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1.01.1998r. Ponieważ prawo użytkowania wieczystego działek nr 1 o pow. 0,5662 ha, nr 2 o pow. 0,1811 ha, nr 3 o pow. 0,3952 ha położonych w obr.[...] w K. ustanowiono i ujawniono w księdze wieczystej przed [...] .1998rM to przepis ten ma w pełni zastosowanie w niniejszej sprawie. W przedmiotowej sprawie osobą trzecią na rzecz której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego jest Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w K. Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu l instancji wydane zostały zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności z art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i dlatego Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło