II SA/Ol 660/09

Dnia 6 października 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2009 roku sprawy ze skargi P. B. na postanowienie Rektora z dnia [...] nr [...] w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana Wydziału z dnia [...] nr [...] I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia Rektora oraz utrzymanego nim w mocy własnego postanowienia z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Rektora na rzecz skarżącego P. B. kwotę 440 złotych (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Postanowieniem z dnia 6 marca 2009r. Nr L.dz. 06-0100/9/40-m Dziekan Wydziału Nauk Technicznych Uniwersytetu, działając na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 oraz art. 124 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, stwierdził niedopuszczalność zażalenia P.B. na postanowienie Dziekana Wydziału Nauk Technicznych z dnia 27 stycznia 2009r. wydane w sprawie uzupełnienia pouczenia zawartego w postanowieniu tego organu z dnia 14 stycznia 2009r. Na to postanowienie skarżący złożył w dniu 30 marca 2009r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zarzucając mu rażące naruszenie przepisów prawa w zakresie właściwości. Skarga powyższa została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Ol 469/09. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2009r. Rektor Uniwersytetu wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana Wydziału Nauk Technicznych Uniwersytetu z dnia 6 marca 2009r. wobec naruszenia przepisów o właściwości. Zawiadomił także stosownie do art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. Skarżący wystąpił z wnioskiem o zawieszenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia do czasu skontrolowania jego legalności przez Sąd. Wniosek ten został rozpoznany postanowieniem Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]", którym odmówiono zawieszenia postępowania w tej sprawie. Nie został również uwzględniony wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, gdyż postanowieniem z dnia "[...]" Rektor Uniwersytetu utrzymał w mocy własne postanowienie z "[...]" w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania. Odrębnym postanowieniem z dnia "[...]" nr "[...]" Rektor Uniwersytetu stwierdził nieważność postanowienia Dziekana Wydziału Nauk Technicznych z dnia 6 marca 2009r. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 Kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. Na to postanowienie P.B. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy z żądaniem uchylenia kwestionowanego postanowienia oraz umorzenia postępowania w sprawie. Podniósł, iż nie godzi się na takie prowadzenie postępowania, gdzie po wniesionej przez niego skardze organ nadzoru sam uchyla kwestionowany akt naruszając tym samym jego prawo do sądu. Przestrzegł, iż takie nieprawidłowe działanie organu zawsze przyczynia się do negatywnych skutków. Po rozpoznaniu tego wniosku, Rektor Uniwersytetu postanowieniem z dnia "[...]" nr "[...]", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, utrzymał w mocy własne postanowienie z "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana Wydziału Nauk Technicznych z 6 marca 2009r, kierunek mechatronika. Podano, że organ podtrzymuje swoje wcześniejsze ustalenia, iż postanowienie dziekana z 6 marca 2009r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na postanowienie o uzupełnieniu pouczenia naruszało przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie właściwości. Zgodnie z art. 134 Kpa to organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania. Skoro zaś postanowienie w tym zakresie wydał organ I instancji, to nie był on uprawniony do wydania postanowienia w tym zakresie. W skardze na to postanowienie złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie przez radcę prawnego T.B. wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Rektora Uniwersytetu, o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyjaśniono, iż skarżonym postanowieniem Rektor stwierdził nieważność postanowienia Dziekana z 6 marca 2009r. nie zważając na to, iż akt ten jest już przedmiotem skargi przed WSA w Olsztynie. W ocenie skarżącego toczące się postępowanie kontrolne w sądzie administracyjnym stanowi ujemną przesłankę przedmiotową do wszczęcia postępowania nieważnościowego w stosunku do aktu, który jest już przedmiotem kontroli sądu. Stwierdzenie przez organ nieważności aktu, którego legalność jest poddawana kontroli sądowej z naruszeniem właściwości sądu czyni to oświadczenie nieważnym w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 1 Kpa, jak również niedopuszczalne jest stwierdzenie nieważności postanowienia przy braku podstawy prawnej do takiego działania. Rektor Uniwersytetu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz przeprowadzenie dowodu z akt sprawy załączonych do odpowiedzi na skargę w sprawach o sygn. akt: II SA/Ol 469/09, II SA/Ol 516/09, II SA/Ol 400/09. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśniono, iż Rektor Uniwersytetu działając jako organ odwoławczy usunął z obrotu prawnego postanowienie dotknięte wadą nieważności. Wyeliminowane postanowienie wydane zostało przez Dziekana Wydziału Nauk Technicznych i nie przysługiwało na nie zażalenie, zatem w tym trybie nie można było dokonać jego weryfikacji. Organ odwoławczy nie mógł także wyeliminować z obrotu prawnego tego aktu na podstawie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tak więc tryb nadzwyczajny był jedyną możliwością wyeliminowania wadliwego aktu dziekana. Na rozprawie w dniu 6 października 2009r. Sąd postanowił o nie uwzględnieniu wniosku pełnomocnika organu w przedmiocie dopuszczenia dowodu z akt sprawy o sygn. akt: II SA/Ol 469/09, II SA/Ol 516/09, II SA/Ol 400/09. Skarżący podtrzymał wniosek o stwierdzenie nieważności skarżonych postanowień Rektora Uniwersytetu wobec wydania ich z rażącym naruszeniem art. 126 Kpa w zw. z art. 134 Kpa, ponieważ na postanowienie dziekana nie przysługiwało zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zaważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sądy administracyjne powołane zostały do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, tzn. do kontroli legalności zaskarżonych aktów, czyli ich zgodności z przepisami prawa. Kontrola ta sprowadza się do badania, czy zaskarżony akt nie narusza przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego. Wzruszenie aktu administracyjnego może nastąpić w razie, gdy kontrola wykaże, że narusza on przepisy prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej: ustawą ppsa. Przeprowadzona w tym zakresie kontrola skarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia tego organu wykazała, że zostały one wydane z rażącym naruszeniem prawa, o którym stanowi art. 145 § 1 pkt 2 ustawy ppsa. W myśl tego przepisu Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W tej sprawie należało ocenić zgodność skarżonego postanowienia z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze zm., zwanej dalej: Kpa) zwłaszcza, że postanowienia te wydane zostały w nadzwyczajnym trybie postępowania jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji czy postanowienia. Z art. 156 § 1 Kpa wynika, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, w przypadkach enumeratywnie określonych w pkt od 1 do 7 tego przepisu. Jedną z takich przesłanek stanowi wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości - pkt 1. Zgodnie zaś z art. 126 Kpa do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie - również art. 145 - 152 oraz art. 156 - 159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 149 § 3, 151 § 1, 157 § 1 i 158, wydaje się postanowienia. Przy czym, jak wynika z art. 141 § 1 Kpa na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi. Z powyższych zapisów wynika niezbicie, iż weryfikacja w trybie nadzwyczajnym decyzji administracyjnych ma odpowiednie zastosowanie do postanowień lecz nie wszystkich a jedynie takich, na które służy zażalenie. Z art. 134 Kpa wynika, iż organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Z regulacji tej wynika zatem, iż to postanowienie nie jest postanowieniem zaskarżalnym, gdyż prawodawca jednoznacznie wskazał, iż postanowienie w tym przedmiocie jest ostateczne. Wobec powyższego po myśli art. 126 w zw. z art. 134 Kpa niedopuszczalna jest weryfikacja postanowienia w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania / zażalenia, gdyż postanowienie to jest ostateczne, nie służy na nie zażalenie, a tylko takie postanowienia mogą być weryfikowane w trybie m.in. stwierdzenia nieważności. Brak zaskarżalności takiego postanowienia wynika z faktu, iż postanowienie to jest wydawane przez organ odwoławczy, a wobec tego to rozstrzygnięcie jest rozstrzygnięciem na skutek wcześniejszego środka zaskarżenia. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]" utrzymujące w mocy własne postanowienie z "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienie Dziekana Wydziału Nauk Technicznych ww. Uczelni z 6 marca 2009r. w sprawie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o uzupełnieniu pouczenia. Postanowienie Dziekana wydane zostało w trybie art. 134 Kpa, co oznacza - pozostawiając poza rozpoznaniem kwestię, czy organ ten mógł podjąć takie postanowienie, gdyż jest to przedmiotem skargi skierowanej do tut. Sądu w innej sprawie (sygn. akt II SA/Ol 469/09) - że postanowienie w tym przedmiocie nie jest zaskarżalne a wobec treści art. 126 Kpa do weryfikacji takiego postanowienia nie mogą być stosowane tryby przewidziane w art. 145 i 156 Kpa. Mając powyższe na uwadze skarżone postanowienie Rektora Uniwersytetu oraz poprzedzające je postanowienie z dnia "[...]" wydane zostały z rażącym naruszeniem art. 126 w zw. z art. 134 Kpa. To zaś oznacza, iż Sąd dokonując kontroli legalności skarżonego postanowienia stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnego zobligowany był do stwierdzenia nieważności tego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego, gdyż zaistniały przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Na marginesie zwrócić należy uwagę także na okoliczność, iż w tej sprawie organ podjął działanie zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego postanowienia w trybie nadzwyczajnego postępowania po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na wadliwy akt. Wprawdzie w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 56 ustawodawca wskazał, iż w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu, to jednakże taka zasada może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy skarga zostanie wniesiona po wszczęciu postępowania w sprawie wyeliminowania wadliwego aktu w trybie postępowania nadzwyczajnego. Brak jest natomiast regulacji, która określałaby sposób postępowania w sytuacji, gdy takie postępowanie administracyjne jest wszczynane dopiero po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, tak jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela dotychczasowy pogląd przedstawiany w piśmiennictwie oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż w takim przypadku po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego niedopuszczalne jest wszczynanie postępowań mających na celu weryfikację skarżonego aktu w trybie nadzwyczajnym (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 236, L. Żukowski, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 1999r, sygn. II SA/Gd 1353/98, OSP 2000, z. 5, s.265-270, uchwała NSA z dnia 27 czerwca 2000, sygn. FPS 12/99, ONSA 2001, nr 1, s. 130 i 131, wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2005r. sygn. VII SA/Wa 348/05, niepubl., wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 stycznia 2006r. sygn. VII SA/Wa 1138/05, niepubl.). Reasumując w okolicznościach tej sprawy słuszny jest zarzut skarżącego, iż poddane kontroli Sądu postanowienia wydane zostały z rażącym naruszeniem wskazanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o stwierdzeniu nieważności skarżonego postanowienia Rektora Uniwersytetu oraz postanowienia go poprzedzającego. Z mocy art. 152 ww. ustawy orzeczono, że skarżone postanowienie nie może być wykonane, zaś o kosztach postępowania sądowego obejmujących uiszczony wpis w kwocie 200 zł oraz koszty pomocy prawnej świadczonej przez ustanowionego w sprawie radcę prawnego - 240 zł orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy ppsa.