II FZ 407/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Stefan Babiarz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. M. i W.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt III SAB/Po 4/10 zasądzające zwrot kosztów postępowania w sprawie ze skargi E. M. i W.M. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. postanawia: oddalić zażalenie 1. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2010 r., III SAB/Po 4/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu umorzył postępowanie w sprawie ze skargi E. M. i W. M. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ustalenia podatku od nieruchomości oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że E. i W. M., złożyli w dniu 24 marca 2010 r. za pośrednictwem organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ustalenia podatku od nieruchomości. 3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając w trybie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. - wydało w dniu 5 kwietnia 2010 r. decyzję, na mocy której stwierdzono nieważność decyzji SKO z dnia 18 listopada 2008 r., uchylającej decyzję Burmistrza K. z dnia 12 września 2008 r. i ustalającej podatek od nieruchomości na kwotę 2.351,30 zł. 4. Uzasadniając wydane postanowienie sąd pierwszej instancji wskazał, że skoro SKO po wniesieniu przez stronę skargi wydało decyzję, to tym samym nastąpił skutek stanowiący istotę żądania skargi na bezczynność organu, gdyż uwzględnienie skargi w tym przypadku mogło doprowadzić jedynie do zobowiązania organu do załatwienia sprawy w określonym terminie. Zatem wobec rozstrzygnięcia sprawy przed merytorycznym rozpoznaniem skargi przez sąd, dalsze postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe. W zakresie kosztów sąd wskazał, że na ich zwrot złożyła się część prawidłowo uiszczonego wpisu w kwocie 100 zł, 17 zł opłaty skarbowej oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 240,00 zł obliczone na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. nr 163, poz.1349 ze zm.) zwane dalej: rozporządzenie. 5. W zażaleniu skarżący zaskarżyli powyższe postanowienie tylko w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania. Zarzucili naruszenie art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 209 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym wnieśli o zasądzenie: - wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości żądanej w skardze, tj. kwoty 480 zł, a nie tylko kwoty minimalnej w wysokości 240 zł, - niezbędnych kosztów postępowania zażaleniowego przed Nsa w kwocie 360 zł [wynagrodzenie pełnomocnika 360 zł – trzykrotna stawka minimalna w postępowania zażaleniowym = 50% stawki dopuszczalnej - § 2 ust. 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt. 2 lit. d rozporządzenia]. W uzasadnieniu podnieśli między innymi, że sąd uwzględniając tylko część żądanych kosztów nie oddalił pozostałej reszty. Sądowi pierwszej instancji zarzucili, że nie wskazał motywów niezasądzenia wszystkich wyraźnie żądanych i dokładnie wyliczonych, a także wyczerpująco uzasadnionych kosztów postępowania. Zarzucili, że w zaskarżonym postanowieniu nie wskazano podstawy prawnej zasądzenia kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważały, co następuje: 6. Zażalenie z braku uzasadnionych podstaw, podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przepisem tym ustawodawca wprowadził zasadę, że koszty postępowania obciążają stronę - skarżącego oraz organ, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 32 p.p.s.a.), a także - z uwagi na art. 12 p.p.s.a. - uczestników postępowania (art. 33 p.p.s.a.), w zakresie, w jakim są związane z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Pojęcie kosztów postępowania wyjaśniono w art. 205 p.p.s.a. Obejmuje ono koszty sądowe (tj. opłaty sądowe: wpis - art. 230 p.p.s.a. i opłatę kancelaryjną - art. 234 p.p.s.a. oraz zwrot wydatków; art. 211-213 p.p.s.a.) oraz wydatki strony (uczestnika postępowania), takie jak: wynagrodzenie pełnomocnika, koszty przejazdów strony (uczestnika postępowania) i pełnomocnika, równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W związku z powyższym oraz przedmiotem niniejszego postępowania, należy powołać się na art. 201 § 1 p.p.s.a, który stanowi, że zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. W przepisie tym przyznano skarżącemu prawo do zwrotu kosztów, gdy wskutek uwzględnienia przez organ skargi w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy sąd umorzy postępowanie jako bezprzedmiotowe. Jeśli postanowienie o umorzeniu postępowania zapadnie na posiedzeniu niejawnym, wówczas sąd ma obowiązek orzec o kosztach należnych skarżącemu z urzędu, chyba że jest reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego. (por. komentarz do art. 199, art. 201, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el). Analizując ten przepis należy też wskazać, że ustawodawca nie dookreślił w nim rodzaju kosztów, których dotyczy, w przeciwieństwie do art. 200 p.p.s.a., w którym jest mowa o kosztach postępowania. Jednakże względy natury systemowej, przede wszystkim zamieszczenie tej regulacji w rozdziale zatytułowanym "Zwrot kosztów postępowania między stronami" przemawiają za przyjęciem, że dotyczy on, tak jak art. 200 p.p.s.a., kosztów postępowania (art. 205 p.p.s.a.), a nie tylko kosztów sądowych (art. 211 p.p.s.a.). Takie stanowisko zajął też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 września 2004 r. (FZ 345/04, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzecznictwo, red. B. Dauter, Warszawa 2007, s. 355-356), który stwierdził, że w razie wyeliminowania decyzji w drodze samokontroli, co skutkowało następnie umorzeniem postępowania sądowego, wkład pracy pełnomocnika będzie mniejszy niż w razie rozstrzygania sprawy na rozprawie. Mając powyższe rozważania na względzie, należy po pierwsze zauważyć, że nie ma racji autor zażalenia podnosząc, że w sprawie naruszono art. 200 oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a. Postawienie bowiem przez profesjonalnego pełnomocnika, jakim jest radca prawny, powyższych zarzutów, prowadzi do nielogicznych wniosków w rozpoznawanej sprawie. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z treścią art. 203 pkt 1 p.p.s.a. stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od organu, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. Treść tego przepisu jednoznacznie wskazuje na jego odniesienie tylko i wyłącznie do spraw rozpoznawanych przez Naczelny Sąd Administracyjny, w zakresie skarg kasacyjnych. W żaden sposób, przepis ten, nie mógł mieć zastosowania w sprawie skargi wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a tym bardziej sprawy z zakresu umorzenia postępowania przez sąd pierwszej instancji. Po drugie należy zaważyć, że zgodnie z treścią art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zatem również ten przepis nie mógł mieć w sprawie zastosowania, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, nie uwzględnił wniesionej skargi a jedynie umorzył w niniejszej sprawie postępowanie, zainicjowane wniesioną skargą, z uwagi na uwzględnienie przez organ podatkowy w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. skargi. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 205 § 2 p.p.s.a. w pierwszej kolejności należy wskazać na jego treść, z której wynika, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Zauważyć należy, że sąd pierwszej instancji wskazał, iż na zasądzone koszty składa się kwota prawidłowo uiszczonego wpisu w kwocie 100 zł, 17 zł opłaty skarbowej oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 240,00 zł obliczone na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1) lit. c) rozporządzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przyjąć, by sąd uchybił treści powyższego przepisu. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego umorzenie postępowania w trybie samokontroli organu będzie miało wpływ na wysokość stawki określonej wg przepisów rozporządzenia. Nakład pracy pełnomocnika będzie bowiem mniejszy niż w przypadku rozstrzygania sprawy na rozprawie. Dlatego, też w pełni uzasadnione jest zasądzenie kosztów zastępstwa radcy prawnego według stawek minimalnych, o których mowa w przepisach tego rozporządzenia (por. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2009 r., I GZ 3/09, LEX nr 565710). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie można zarzucić sądowi pierwszej instancji, że niezasadnie zasądził w zaskarżonym postanowieniu minimalną stawkę na podstawie przepisów rozporządzenia. Po pierwsze należy wskazać, że wbrew wywodom pełnomocnika, bez wpływu na wysokość kosztów postępowania sądowego ma kwestia, postępowania przed organami podatkowymi. Z istoty bowiem zasądzania kosztów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że są to koszty, które poniosła strona w związku z prowadzeniem sprawy przed sądem, a nie przed organami podatkowymi. Po drugie należy wskazać, na co słusznie wskazał autor zażalenia, że zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Jednakże uwadze pełnomocnika strony umknął fakt, że obowiązkiem sądu jest uwzględnienie etapu postępowania, na jakim znajduje się sprawa, gdyż oczywistym jest, że nieporównywalnie większy będzie nakład pracy pełnomocnika reprezentującego stronę i stawającego na rozprawy przed sądem pierwszej instancji i Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym przygotowującego pisma procesowe, z pełnomocnikiem, który jedynie sporządził skargę. Znaczenie ma, bowiem faktyczny wkład pracy pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2008 r., I OZ 513/08, LEX nr 494318). Ponadto oceniając niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład jego pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia należy mieć na uwadze takie okoliczności jak to, że postępowanie zostało przez sąd pierwszej instancji umorzone, nie była wyznaczona w sprawie skarżącego żadna rozprawa, do której pełnomocnik zobowiązany byłby się przygotować i na nią stawić w sądzie oraz nie były też podejmowane żadne inne rozstrzygnięcia w sprawie, które rodziłyby konieczność aktywności ze strony pełnomocnika skarżącego w postaci chociażby konstruowania określonego rodzaju nowych pism procesowych, celem ewentualnego ich zaskarżenia (por. postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2008 r., I OZ 114/08, LEX nr 518268). Mając powyższe orzeczenia na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w pełni popiera wskazane powyżej tezy a ponadto uważa, że wniesienie skargi na bezczynność organu podatkowego, nie można uznać za sprawę szczególnie zawiłą, uzasadniającą żądanie zasądzenia na podstawie przepisów rozporządzenia podwójnej stawki minimalnej, o której mowa § 2 ust. 2 rozporządzenia. Za niezasadny w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać także zarzut naruszenia art. 209 p.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Przepis ten należy zamieścić w uzasadnieniu postanowienia o umorzeniu postępowania wskutek zastosowania przez organ samokontroli (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Powołując się zatem na ten przepis, sąd pierwszej instancji, postąpił prawidłowo, przyjmując go jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis ten nie został naruszony w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Po pierwsze, sąd w zaskarżonym wyroku wskazał, z jakich cząstkowych kwot składa się łącznie zasądzona w sentencji postanowienia kwota. Co prawda można postawić zarzut, że sąd nie uzasadnił, dlaczego nie zasądził żądanej przez pełnomocnika dwukrotnej stawki minimalnej, jednakże w świetle powyższych rozważań w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Ponadto za całkowicie niezrozumiały należy uznać pogląd pełnomocnika, że sąd pierwszej instancji nieuzasadnił w ogóle nie wskazał "motywów niezasądzenia wszystkich wyraźnie żądanych i dokładnie wyliczonych, a także wyczerpująco uzasadnionych kosztów postępowania". Odnosząc się do tak sformułowanego w zażaleniu zarzutu, koniecznym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest przytoczenie fragmentu skargi. Z jej treści wynika, że pełnomocnik skarżących wniósł o "zasądzenie od SKO w K. na rzecz skarżących kosztów postępowania w kwocie 597 zł [wynagrodzenie pełnomocnika 480 zł (2 x stawka minimalna), kosztów sadowych – wpisu 100 zł, kosztów udzielonego pełnomocnictwa – opłaty skarbowej 17 zł]". Należy w związku z tym zauważyć, że w treści pół stronicowego uzasadnienia skargi, jej autor w żaden sposób nieuzasadnił żądania zasądzenia dwukrotnej stawki minimalnej. Tym samym za co najmniej błędne należy uznać sformułowanie zażalenia o "wyczerpująco uzasadnionym" żądaniu zwrotu kosztów postępowania. Poza tym sąd pierwszej instancji, co wcześniej już podniesiono, wyraźnie wskazał, z czego składał się zasądzona kwota. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.